ΓΡΑΦΕΙ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ
Σκηνές που προκαλούν ίλιγγο στα χιονισμένα τοπία στα Βραχώδη Όρη κι ένας καταιγισμός δράσης, στην παλιά ταινία «Βαρομετρικό χαμηλό», έκαναν τον όρο να μοιάζει με μια μεγάλη περιπέτεια. Ωστόσο, σήμερα συνηθίσαμε να ακούμε τον όρο στα μετεωρολογικά δελτία και να είναι σχεδόν αδιάφορος. Τι σημαίνει το υψηλό ή το χαμηλό βαρομετρικό; Ο «Π» συνομίλησε με τον ανώτερο λειτουργό του Τμήματος Μετεωρολογίας, Φίλιππο Τύμβιο, ο οποίος εξηγεί τις μετεωρολογικές ορολογίες «υψηλά και χαμηλά βαρομετρικά», «κυκλώνες - αντικυκλώνες», «αισθητή θερμοκρασία» κ.ά. και για το πώς τα φαινόμενα επηρεάζουν τον καιρό.
Τα βαρομετρικά
«Χαμηλό βαρομετρικό ονομάζεται ένα σύστημα καιρού που χαρακτηρίζεται από ατμοσφαιρική πίεση χαμηλότερη των γειτονικών περιοχών, ενώ, αντίθετα, υψηλό βαρομετρικό είναι ένα σύστημα που χαρακτηρίζεται από πίεση υψηλότερη από αυτήν των γειτονικών περιοχών», δίνει ως ορισμούς ο κ. Τύμβιος. Για να καταλάβουμε τι εννοούμε όταν αναφερόμαστε σε (ατμοσφαιρική) πίεση, ο κ. Τύμβιος μας προτρέπει «να φανταστούμε ένα μπαλόνι γεμάτο αέρα. Όσο φουσκώνουμε το μπαλόνι, αυξάνουμε την πίεση μέσα του και μόλις ελευθερώσουμε το μπαλόνι, τα μόρια του αέρα κινούνται από τις περιοχές της υψηλής πίεσης προς τη χαμηλή και προς τα έξω του μπαλονιού. Η δύναμη λόγω της διαφοράς της πίεσης είναι η αιτία του ανέμου. Όσο μεγαλύτερη είναι η διαφορά της πίεσης, τόσο ισχυρότερος είναι ο άνεμος. Στη Γη, και συγκεκριμένα στο βόρειο ημισφαίριο, ο άνεμος κινείται έχοντας στα αριστερά του τις χαμηλές πιέσεις, ενώ στο νότιο ημισφαίριο συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο», προσθέτει, για να καταλήξει ότι «στα χαμηλά βαρομετρικά ο άνεμος κυκλοφορεί αντίθετα από τη φορά των δεικτών του ρολογιού (αριστερόστροφα), ενώ στα υψηλά βαρομετρικά, δεξιόστροφα».
Υφέσεις/εξάρσεις
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μας έδωσε ο κ. Τύμβιος, τα βαρομετρικά συστήματα στην επιστήμη της Μετεωρολογίας έχουν κι άλλες ονομασίες: Υφέσεις (χαμηλά – Low και συμβολίζονται με L) και εξάρσεις (υψηλά – High, συμβολίζονται με Η). Η χαρακτηριστική κίνηση των αερίων μαζών, κάποτε αριστερόστροφη και κάποτε δεξιόστροφη, ονομάζεται επίσης κυκλωνική ή αντικυκλωνική συμπεριφορά αντίστοιχα. «Τα βαρομετρικά χαμηλά είναι συνδεδεμένα με τον έντονο καιρό», εξηγεί, «αφού η τρισδιάστατη φύση τους λειτουργεί ως μηχανισμός που μαζεύει τις θερμές και υγρές αέριες μάζες της επιφάνειας για να τις ανεβάσει ψηλότερα, δημιουργώντας βροχή. Αντίθετα, τα υψηλά βαρομετρικά είναι συνδεδεμένα με καθοδικές κινήσεις, οι οποίες δεν αφήνουν την κατακόρυφη ανάπτυξη των νεφών και περιορίζουν στο ελάχιστο τις βροχοπτώσεις». Σε ερώτηση του «Π» για τα χαρακτηριστικά της κυκλωνικής συμπεριφοράς της ατμόσφαιρας, ο κ. Τύμβιος αναφέρει πως η κυκλωνική συμπεριφορά «παρουσιάζεται σε όλα τα γεωγραφικά πλάτη της Γης, με διαφορετικά χαρακτηριστικά, ένταση και διάρκεια, τα οποία δημιουργούνται από διαφορετικούς μηχανισμούς». Πιο συγκεκριμένα, «κοντά στον Ισημερινό και στη ζώνη των τροπικών», προσθέτει, «έχουμε τους τυφώνες οι οποίοι έχουν διαφορετική ονομασία αναλόγως της περιοχής που δημιουργούνται: Hurricanes (βόρειος Ατλαντικός και δυτικός Ειρηνικός Ωκεανός), Cyclones (νότιος Ειρηνικός και Ινδικός Ωκεανός), Typhoons (βόρειος Ειρηνικός). Τα συστήματα αυτά, όταν απομακρύνονται από τον Ισημερινό, εκφυλίζονται και εξασθενούν και ονομάζονται πλέον τροπικοί κυκλώνες.
Στα μέσα γεωγραφικά πλάτη της εύκρατου ζώνης έχουμε τα βαρομετρικά χαμηλά (υφέσεις) και βορειότερα τα πολικά χαμηλά. Ιδιαίτερη περίπτωση κυκλωνικής συμπεριφοράς είναι ορισμένα έντονα συστήματα που δημιουργούνται στη Μεσόγειο και ονομάζονται Μεσογειακοί Kυκλώνες ή Medicanes (MEDIterranean HurriCANES)». Με βάση αυτά που μάθαμε από τον κ. Τύμβιο, αυτά τα συστήματα παρουσιάζουν παρόμοια συμπεριφορά με τα έντονα συστήματα των υποτροπικών περιοχών, αλλά δημιουργούνται με διαφορετικό τρόπο, είναι ηπιότερα, διαρκούν λιγότερο και επηρεάζουν λιγότερες γεωγραφικές εκτάσεις.
Αισθητή θερμοκρασία
Η αισθητή θερμοκρασία είναι ένας ασαφής όρος που χρησιμοποιείται κατά κόρον ώστε να περιγράψει τον τρόπο που ο κάθε βιολογικός οργανισμός αισθάνεται τις ατμοσφαιρικές συνθήκες γύρω του ή, με άλλα λόγια, να περιγράψει τη θερμική άνεση του οργανισμού. Ο γενικότερος όρος που πρέπει να χρησιμοποιείται, σύμφωνα με τον κ. Τύμβιο, για την περιγραφή της θερμικής άνεσης είναι «βιοκλιματικοί δείκτες» και «για τη μέτρησή τους να προσδιορίζεται επακριβώς ο δείκτης ώστε να μπορούμε να συγκρίνουμε τις μετρήσεις που αναφέρονται. Οι βιοκλιματικοί δείκτες λαμβάνουν υπ’ όψιν κυρίως τη θερμοκρασία, τη σχετική υγρασία και τον άνεμο, ενώ σε πιο πολύπλοκους τρόπους υπολογισμού τους χρησιμοποιείται και η ηλιακή ακτινοβολία», συμπληρώνει. Φέρνοντας ως παράδειγμα το καλοκαίρι, ο κ. Τύμβιος αναφέρει πως επειδή το σώμα μας ιδρώνει, η αυξημένη υγρασία κάνει δυσκολότερη την εξάτμιση του ιδρώτα, «οπότε και ο βιολογικός τρόπος ψύξης του οργανισμού μας δεν είναι και τόσο αποδοτικός. Η δυσφορία αυξάνει. Αντίθετα, ο άνεμος βοηθά στην εξάτμιση του ιδρώτα και επιπλέον αφαιρεί και θερμότητα, οπότε η δυσφορία ελαττώνεται». Από τη συνομιλία μας με τον κ. Τύμβιο, ενημερωθήκαμε ότι το Τμήμα Μετεωρολογίας Κύπρου υπολογίζει τρεις διαφορετικούς βιοκλιματικούς δείκτες: τον Δείκτη Δυσφορίας, τον Δείκτη Ενεργού Θερμοκρασίας και τον Διορθωμένο Δείκτη Ενεργού Θερμοκρασίας. «Ο κάθε δείκτης χρησιμοποιεί διαφορετικές παραμέτρους υπολογισμού και τα όρια που χρησιμοποιούνται έχουν δοθεί λαμβάνοντας διαφορετικές συνθήκες και ο κάθε ένας δείκτης θερμικής άνεσης χρησιμοποιείται σε διαφορετικές εφαρμογές».
Χρωματικές προειδοποιήσεις
Οι χρωματικές προειδοποιήσεις που εκδίδονται από το Τμήμα Μετεωρολογίας (κίτρινη, πορτοκαλί και κόκκινη προειδοποίηση) αναφέρονται σε πρόγνωση για ασυνήθιστες τιμές μετεωρολογικών παραμέτρων, επισημαίνει ο κ. Τύμβιος, οι οποίες συνδέονται παράλληλα με την επαγρύπνηση του κοινού σε σχέση με τα καιρικά φαινόμενα για τα οποία γίνεται η προειδοποίηση. «Μπορεί, για παράδειγμα, να είναι πρόγνωση μέγιστης ή ελάχιστης θερμοκρασίας, μπορεί να είναι πρόγνωση για άνεμο ή βροχόπτωση, έντονες καταιγίδες ή πλημμύρες. Η χρωματική προειδοποίηση αποτελεί έναν κοινό τρόπο προειδοποίησης για όλη την Ευρώπη και ο χρωματισμός αποδίδεται όχι στην ακριβή μέτρηση της παραμέτρου αλλά στο πώς πρέπει να αντιδράσει το κοινό σε αυτές (www.meteoalarm.org)».
Παρακάτω δίνεται ο χρωματικός κώδικας και η αναμενόμενη επαγρύπνηση του κοινού:
Επίπεδο κίτρινης προειδοποίησης: «Ο καιρός είναι δυνητικά επικίνδυνος» Τα μετεωρολογικά φαινόμενα για τα οποία έχει εκδοθεί προειδοποίηση δεν είναι ιδιαίτερα σπάνια, αλλά μπορούν να έχουν σημαντική επίδραση σε κοινωνικές δραστηριότητες που επηρεάζονται άμεσα από τις καιρικές συνθήκες. Το κοινό προτρέπεται να είναι προσεκτικό, να ενημερώνεται για τις αναμενόμενες συνθήκες από έγκυρες επίσημες πηγές, να μην αναλαμβάνει ρίσκο το οποίο μπορεί να αποφευχθεί και να ακολουθεί τις συμβουλές των αρμοδίων αρχών.
Επίπεδο πορτοκαλί προειδοποίησης: «Ο καιρός είναι επικίνδυνος» Τα μετεωρολογικά φαινόμενα για τα οποία έχει εκδοθεί προειδοποίηση είναι ιδιαίτερα σπάνια και έντονα και μπορούν να έχουν σημαντική επίδραση σε κοινωνικές δραστηριότητες που επηρεάζονται άμεσα από τις καιρικές συνθήκες. Είναι πιθανό να υπάρξει απειλή για ζημιές και θύματα. Το κοινό συστήνεται να είναι πολύ προσεκτικό, να ενημερώνεται τακτικά για τις αναμενόμενες συνθήκες από έγκυρες επίσημες πηγές, να μην αναλαμβάνει ρίσκο το οποίο μπορεί να αποφευχθεί και να ακολουθεί τις συμβουλές των αρμοδίων αρχών.
Επίπεδο κόκκινης προειδοποίησης: «Ο καιρός είναι πολύ επικίνδυνος» Τα μετεωρολογικά φαινόμενα για τα οποία έχει εκδοθεί προειδοποίηση είναι εξαιρετικά σπάνια και έντονα και θα έχουν σημαντική επίδραση σε κοινωνικές δραστηριότητες που επηρεάζονται από τις καιρικές συνθήκες. Είναι πολύ πιθανό να υπάρξει απειλή για ζημιές και θύματα. Το κοινό συστήνεται να είναι πολύ προσεκτικό, να ενημερώνεται τακτικά για τις αναμενόμενες συνθήκες από έγκυρες επίσημες πηγές, να μην αναλαμβάνει ρίσκο το οποίο μπορεί να αποφευχθεί και να ακολουθεί τις συμβουλές των αρμοδίων αρχών.
Καιρός για τον υπόλοιπο χειμώνα
Σύμφωνα με την εποχική πρόγνωση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού SEECOF (South‐East European Climate Outlook Forum), το γενικό θερμοκρασιακό χαρακτηριστικό της επόμενης τριμηνίας για την Κύπρο αναμένεται να είναι οι πάνω από τις κανονικές για την περίοδο θερμοκρασίες (υψηλότερες κατά περίπου 1 με 2 °C), το οποίο αποτελεί θερμοκρασιακό χαρακτηριστικό και σε αρκετές γειτονικές περιοχές. Σχετικά με το αθροιστικό ύψος βροχής, η εποχική πρόγνωση είναι απογοητευτική, αφού θα κυμανθεί κάτω από τα κανονικά επίπεδα, 50% με 75% του κανονικού, εκτός από τα νοτιοανατολικά παράλια, όπου θα είναι κάτω του 50% της κανονικής. Συμπληρωματικά, αναφέρεται ότι σχεδόν ολόκληρη η περιοχή της Μικράς Ασίας, των Βαλκανίων και της Εγγύς και Μέσης Ανατολής έχει ουσιαστικά χαμηλή αθροιστική βροχή.
