Χάσαμε πάνω από 1 δις από το χαλλούμι

Η μεγάλη πίεση που δέχεται η ελληνοκυπριακή πλευρά ενόψει της πενταμερούς για το Κυπριακό, για να αποδείξει ότι προσέρχεται στη Γενεύη στις 27 Απριλίου με καλή θέληση, φαίνεται να οδήγησε στο κλείσιμο, επιτέλους, της εκκρεμότητας της αναγνώρισης του χαλλουμιού/hellim από την ΕΕ ως Προϊόντος Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ). Όπως εξήγησε η εκπρόσωπος της Κομισιόν, η διευθέτηση αντικατοπτρίζει τη συμφωνία που επιτεύχθηκε μεταξύ Ε/Κ και Τ/Κ το 2015 κατά τη διάρκεια της επίσκεψης στη Λευκωσία του τότε προέδρου της Κομισιόν Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. Δεν υπάρχει δηλαδή κάτι καινούργιο. Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί υπαναχώρησε η Λευκωσία και δεν προχώρησε άμεσα η εφαρμογή της συμφωνίας το 2015 τραυματίζοντας έτσι την αξιοπιστία της; Γιατί έπρεπε να περάσουν έξι ολόκληρα χρόνια για να εφαρμοστούν σήμερα τα ίδια που είχαν συμφωνηθεί ήδη από το 2015; Θυμίζουμε ότι ο Γιούνκερ επανειλημμένα εξέφρασε την απογοήτευσή του για τη μη λύση του Κυπριακού και για τη μη εφαρμογή της συμφωνίας για το χαλλούμι. Η πολύχρονη καθυστέρηση είχε και έχει μεγάλο οικονομικό κόστος. Μια συντηρητική εκτίμηση ανεβάζει τις απώλειες από το χαλλούμι ως ΠΟΠ για την εξαετία πέραν του 1 δισ. ευρώ. Αφαίρεσε, επίσης, από Ε/Κ και Τ/Κ παραγωγών τη δυνατότητα να προστατεύσουν αποτελεσματικά τα συμφέροντά τους και να επεκτείνουν την παραγωγή και τις εξαγωγές τους όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και παγκοσμίως. Επέτρεψε, δε, σε ανταγωνιστές να εκμεταλλευτούν την καθυστέρηση και να διεμβολίσουν την αγορά καλύπτοντας τις ανάγκες της. Είναι πραγματικά τραγικό ότι η έλλειψη στρατηγικής και ο εγκλωβισμός της πολιτικής μας σε στεγανά και νομικισμούς βλάπτουν σοβαρά τόσο το Κυπριακό όσο και τα κυπριακά συμφέροντα, όπως το χαλλούμι.

 

Το ιστορικό

Η ιστορία με το χαλλούμι ξεκινά μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ και με τη θέσπιση, το 2006, της νομοθεσίας περί της Προστασίας Ονομασιών Προέλευσης και Γεωγραφικών Ενδείξεων Γεωργικών Προϊόντων ή Τροφίμων. Τότε η Κύπρος υπέβαλε αίτηση για κατοχύρωση του χαλλουμιού ως κυπριακού προϊόντος. Δεκαπέντε χρόνια μετά και αφού διάφορες εταιρείες στην Αγγλία, τη Δανία και τη Βουλγαρία έχουν κυκλοφορήσει χιλιάδες τόνους χαλλούμια-μαϊμού, η Κομισιόν συνεδριάζει επιτέλους στις 26 Μαρτίου 2021 στο πλαίσιο της απόδοσης Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) στο συγκεκριμένο προϊόν.

Χωρίς υποτιμητική διάθεση, όλα αυτά τα χρόνια αποτύχαμε να κατοχυρώσουμε ένα κυπριακό προϊόν, σήμα κατατεθέν για τη χώρα μας, του οποίου οι εξαγωγές τα τελευταία χρόνια έχουν αγγίξει τα 250 εκατ. ετησίως, αλλά στο μεταξύ καταφέραμε να κατοχυρώσουμε στην ΕΕ το λουκούμι Γεροσκήπου, τα κουφέτα αμυγδάλου Γεροσκήπου, το παφίτικο λουκάνικο, το γλυκό τριαντάφυλλο Αγρού και βεβαίως το κολοκάσι Σωτήρας / κολοκάσι-πούλλες Σωτήρας.

Με βάση τη Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου, η αξία των εξαγωγών χαλλουμιού το πρώτο τετράμηνο του 2020 ανήλθε σε 91,9 εκατ. ευρώ, από 76,9 εκατ. ευρώ, ενώ το ποσοστό του προϊόντος επί του συνόλου ήταν στο 24,41%, από 20,38% το διάστημα Ιανουαρίου - Απριλίου 2019.

Μάλιστα, γίνεται λόγος για αύξηση των εξαγωγών μέχρι το 2024 βάσει μελετών που έχουν εκπονηθεί από τον σύνδεσμο τυροκόμων, σύμφωνα με τις οποίες τα έσοδα από τις εξαγωγές θα φτάσουν δυνητικά τα 300 εκατομμύρια ευρώ κατατάσσοντας το χαλλούμι το δεύτερο εξαγωγικό προϊόν της Κύπρου μετά τις εξαγωγές φαρμακευτικών προϊόντων. Σύμφωνα με στοιχεία των γαλακτοβιομηχανιών, η παραγωγή και η εξαγωγή χαλλουμιού κάθε χρόνο αυξάνονται κατά 30%. Υπολογίζεται δε ότι από τον Ιανουάριο μέχρι τον Αύγουστο του 2018 οι εξαγωγές χαλλουμιού ανέβηκαν σε 20 χιλιάδες τόνους έναντι 17,5 χιλιάδων την αντίστοιχη περίοδο του 2017. Το 2019 η Κύπρος είχε εξαγωγές 28 χιλιάδων τόνων.

 

Κυπριακό

Η δικοινοτική διάσταση του χαλλουμιού φάνηκε ότι λύνεται το 2015. Είχε δύο πτυχές. Ποιος ελέγχει και πιστοποιεί το πρότυπο των Τ/Κ και ποιος ελέγχει τα φυτοϋγειονομικά πιστοποιητικά που απαιτούνται για να μπορεί το τ/κ hellim να εξάγεται στην Ευρώπη. Η Κυπριακή Δημοκρατία αρχικά ήθελε να ελέγχει και τις δύο διαδικασίες με τα κυβερνητικά της όργανα, όπως γίνεται στις ελεύθερες περιοχές. Οι Τ/Κ δεν αποδέχθηκαν την πρόταση αυτή με αποτέλεσμα να υπάρξει η συμφωνία ότι μια ανεξάρτητη ευρωπαϊκή εταιρεία (Veritas) θα προχωρεί στις απαραίτητες πιστοποιήσεις. Με κάθε τρόπο το κυπριακό ΥΠΕΞ επιχείρησε να μην εφαρμοστεί αυτή η συμφωνία εκνευρίζοντας ιδιαίτερα τον Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, ο οποίος είχε αναλάβει το θέμα προσωπικά. Σε σημείο που σε κάποια σύνοδο της Κομισιόν αναφώνησε: «Μην μου ξαναμιλήσετε για χαλλούμι».

 

Άλλες χώρες

 

Το χαλλούμι βέβαια πρόλαβε να κεντρίσει το ενδιαφέρον και άλλων παραγωγών σε άλλες χώρες που πήγαν να κλέψουν το όνομα, είτε με την υποκίνηση Κύπριων συναδέλφων τους, είτε γιατί παρήγαγαν κάτι παρόμοιο αλλά όχι εκ του ονόματός του γνωστό.

Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι για τέτοιου είδους νομικές μάχες ξοδεύτηκαν γύρω στα 4 εκατομμύρια ευρώ σε δικηγορικά γραφεία του εξωτερικού για να κερδηθεί τελικά πριν από μερικούς μήνες το εμπορικό σήμα του χαλλουμιού, το οποίο χάσαμε από τη Μεγάλη Βρετανία τον Μάιο του 2018.

Η πρώτη αμφισβήτηση ήταν πάντως το 2006. Όταν ο Σύνδεσμος Τυροκόμων Κύπρου υπέβαλε αίτηση για εγγραφή του χαλλουμιού ως προϊόντος ΠΟΠ. Η αίτηση του Συνδέσμου Τυροκόμων βρήκε όμως μπροστά της την ένσταση της «Alpina Farm». Ο τότε υπουργός Γεωργίας Φώτης Φωτίου από πλευράς του απέρριψε την ένσταση της «Alpina Farm», καθώς και άλλες οι οποίες είχαν υποβληθεί από άλλες εταιρείες και στις 22 Φεβρουαρίου του 2008 δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας η απόφαση με την οποία έκανε δεκτή την αίτηση του Συνδέσμου Τυροκόμων Κύπρου για αποστολή φακέλου στην ΕΕ με σκοπό την κατοχύρωση του ονόματος «χαλλούμι» ως ΠΟΠ.

 

Ο φάκελος για το χαλλούμι το 2008 είχε όμως άδοξο τέλος, καθότι το 2012 ο Σύνδεσμος Τυροκόμων κατά τη γενική του συνέλευση αποφάσισε να τον αποσύρει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όπου εκκρεμούσε η έγκριση του χαλλουμιού ως προϊόντος Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης. Οι λόγοι καθαρά συμφεροντολογικοί. Προέκυψαν διαφωνίες για την ποσόστωση αγελαδινού γάλακτος που έχουμε σε αφθονία σε συνάρτηση με το αιγινό που δεν είχαμε. Το πρότυπο βεβαίως του χαλλουμιού λέει ότι παρασκευάζεται από κυρίως αιγινό γάλα.

 

Στις 9 Ιουλίου 2014 υποβλήθηκε ξανά επίσημα η αίτηση της Κύπρου στις Βρυξέλλες για κατοχύρωση του χαλλουμιού ως ΠΟΠ. Στις 28 Ιουλίου 2015, η αίτηση της Κύπρου, έναν χρόνο μετά την υποβολή της στα αρμόδια όργανα της ΕΕ, δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ανοίγοντας ουσιαστικά τον δρόμο για κατοχύρωσή του ως ΠΟΠ, το οποίο θεωρήθηκε το μεγαλύτερο βήμα.

 

Στον φάκελο αναφέρονταν τα ονόματα «χαλλούμι» (halloumi)/«hellim», τα οποία μπορούν να χρησιμοποιούνται μαζί ή ξεχωριστά. Υπάρχουν δύο τύποι χαλλουμιού, το φρέσκο και το ώριμο. Το γάλα που χρησιμοποιείται για το χαλλούμι πρέπει να είναι φρέσκο πρόβειο ή αιγινό ή μείγμα αυτών με αγελαδινό γάλα ή χωρίς αυτό, πυτιά (εξαιρουμένης της πυτιάς που προέρχεται από το στομάχι των χοίρων), φρέσκα ή αποξηραμένα φύλλα κυπριακού δυόσμου και άλας.

 

Το πρόβειο ή αιγινό γάλα ή μείγμα αυτών πάντοτε πρέπει να υπερέχει ποσοτικά του αγελαδινού γάλακτος. Το γάλα που χρησιμοποιείται για την παρασκευή του χαλλουμιού είναι κυπριακό και ολόπαχο, πρέπει να είναι παστεριωμένο ή να έχει θερμανθεί σε θερμοκρασία πέραν των 65 βαθμών Κελσίου. Το προς τυροκόμηση γάλα δεν επιτρέπεται να υπόκειται σε συμπύκνωση ή να προστίθεται σε αυτό σκόνη γάλακτος ή συμπύκνωμα γάλακτος, καζεϊνικά άλατα, χρωστικές ουσίες, συντηρητικά ή άλλα πρόσθετα. Απαγορεύεται επίσης η παρουσία σε αυτό αντιβιοτικών, φυτοφαρμάκων και άλλων επικίνδυνων ουσιών.

 

Στις 29 Ιουλίου 2015 εγκρίθηκε μεταβατική περίοδος 10 χρόνων με ισχύ από την 9η Ιουλίου 2014 και η ποσόστωση του αιγινού, πρόβειου και αγελαδινού γάλακτος ορίστηκε με διάταγμα που εκδόθηκε, με την ελάχιστη αναλογία αιγινού και πρόβειου γάλακτος να ορίζεται στο 20%, η οποία θα αυξάνεται προοδευτικά μέχρι την κάλυψη του 50% που προβλέπει το πρότυπο.

Έκτοτε το ζήτημα εκκρεμούσε, η δε κατάρρευση των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά οδήγησε σε πάγωμα της διαδικασίας. Τον Ιανουάριο του 2019 πάντως ο ΠτΔ Νίκος Αναστασιάδης με επιστολή του προς τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, σε μια κίνηση τακτικής μετά από έκκληση του γ.γ. του ΟΗΕ για υιοθέτηση νέων ΜΟΕ, ζήτησε την επανέναρξη της διαδικασίας.

 

Η Κομισιόν

 

Στις 26 Μαρτίου θα διεξαχθεί η ψηφοφορία για το χαλλούμι στην Επιτροπή Ποιότητας της ΕΕ στο πλαίσιο της απόδοσης Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) στο συγκεκριμένο προϊόν, επιβεβαίωσε η εκπρόσωπος της Κομισιόν.

Συγκεκριμένα, απαντώντας σε ερώτημα του ΚΥΠΕ κατά την καθημερινή ενημέρωση των συντακτών τις Βρυξέλλες, η αρμόδια εκπρόσωπος Μίριαμ Γκαρσί Φερέρ δήλωσε πως «μπορώ να επιβεβαιώσω ότι από το 2015, όπως γνωρίζετε, εξετάσαμε αυτό το ζήτημα, συμπεριλαμβανομένης της κυπριακής κοινής αντίληψης σχετικά με την εγγραφή του χαλλουμιού/hellim ως ΠΟΠ». Ειδικότερα, έχουμε αναλύσει προσεκτικά όλες τις αντιρρήσεις που προβλήθηκαν», ανέφερε. «Η Κομισιόν είναι τώρα σε θέση να μοιραστεί την πρότασή της με τα κράτη μέλη και ξεκίνησε τη διαδικασία ψηφοφορίας στην Επιτροπή Ποιότητας για τις 26 Μαρτίου», ανακοίνωσε.

«Όπως προβλέπεται από το 2015, αυτό θα επιτρέψει στους παραγωγούς τυριού χαλλούμι και hellim να διασχίσουν την πράσινη γραμμή της Κύπρου, υπό την προϋπόθεση ότι παράγουν σε πλήρη συμμόρφωση με τα πρότυπα υγιεινής και ασφάλειας της ΕΕ», σημείωσε η κ. Γκαρσί Φερέρ. «Η δεύτερη διαδικασία είναι τώρα για τα κράτη μέλη που τη μελετούν και θα ψηφιστούν στη μόνιμη Επιτροπή Φυτών, Ζώων, Τροφίμων και Ζωοτροφών».

 

Οι ζημιές

Με όλη αυτήν την καθυστέρηση εξαιτίας συμφερόντων και ανεπάρκειας της κυβέρνησης η κυπριακή οικονομία έχασε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Χώρες όπως η Γαλλία (γαλλικά τυριά ΠΟΠ) και η Ελλάδα (κατοχύρωση της φέτας και άλλων 19 ελληνικών τυριών) κατάφεραν να παγκοσμιοποιήσουν τα προϊόντα τους τα οποία ως ΠΟΠ πωλούνται ακριβότερα και θεωρούνται εξαιρετικής ποιότητας. Από το 2010 οι εξαγωγές φέτας αυξήθηκαν κατά 20% ενώ το 2018 είχε τζίρο πέραν του 1 δις. Το καλύτερο παράδειγμα ισορροπημένης οικονομικής ανάπτυξης στην ΕΕ είναι η Γαλλία η οποία στηρίζει το 20% του ΑΕΠ της στη γεωργοκτηνοτροφία. Τέτοιου είδους προϊόντα ΠΟΠ βέβαια προσελκύουν και απομιμήσεις, με πρωταγωνιστές κυρίως τους Δανούς και τους Βούλγαρους. Γι' αυτό και μετά την αναγνώριση του χαλλουμιού χρειάζεται ακόμα μεγαλύτερη προσπάθεια να εδραιωθεί ως brand. Δεν θα ήταν επίσης λάθος η ίδια η κυπριακή βιομηχανία να λανσάρει στις αγορές το λευκό Cyprus Cheese με άλλες ποσοστώσεις γάλακτος για να κτυπήσει τους παραγωγούς χαλλουμιού-μαϊμού.

 

Η Κύπρος μέχρι τώρα διά της κωλυσιεργίας και του πολιτικαντισμού της ηγεσίας της έχασε πολύτιμο χρόνο, απώλεσε τη δυνατότητα συνεργειών για ανάπτυξη μεγάλων παραγωγικών μονάδων χαλλουμιού (ακόμα και με τους Τ/Κ). Στα θετικά της κυβέρνησης η άντληση σοβαρών ευρωπαϊκών κονδυλίων τα τελευταία χρόνια και η στήριξη παραγωγών για δημιουργία υποδομών για παραγωγή αιγινού γάλακτος. Πίσω από το χαλλούμι όπως γίνεται αντιληπτό θα πρέπει να λειτουργήσουν δεκάδες άλλες επιχειρήσεις, από εργοστάσια παρασκευής, φάρμες, εταιρείες ζωοτροφών, παρασκευαστικές εταιρείες, κτηνιατρικά εργαστήρια και χημεία. Στην Ελλάδα η τυροκομική βιομηχανία εξασφαλίζει δουλειές σε 300.000 άτομα και κρατά νέους ανθρώπους στην περιφέρεια όπου μπορούν να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Αυτό σταδιακά άρχισε να λειτουργεί και στην Κύπρο.