«Αναμνήσεις από την Πάφο» της Σεβγκιούλ Ουλουντάγ

 

Sevgul Uludag

caramel_cy@yahoo.com

Τηλ: 99 966518

Ο Halil Onbashi από την Πάφο αγαπούσε την πόλη του και την επισκεπτόταν συχνά. Του ζήτησα να μοιραστεί μαζί μας τις αναμνήσεις του από την Πάφο και σήμερα θα μοιραστώ μαζί σας συνοπτικά αυτά που έγραψε. Στο πρώτο μέρος των αναμνήσεών του ο Halil Onbashi λέει:

«Η Πάφος είναι το μέρος όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα, αυτό που με έκανε να είμαι ο εαυτός μου. Η πιο μεγάλη μου αγάπη. Στο παρελθόν η Πάφος είχε αποξενωθεί, ήταν ένα μέρος για άτομα που στέλνονταν εκεί σάμπως και στέλνονταν σε εξορία, ανεπιθύμητα άτομα ή άτομα που δεν είχαν γνωστούς σε υψηλές θέσεις - δημόσιοι υπάλληλοι, αστυνομικοί και δάσκαλοι στέλνονταν στην Πάφο. Κατά τη δεκαετία του ’60 Τουρκοκύπριοι και Ελληνοκύπριοι ζούσαν μεικτά, όπως και αλλού στην Κύπρο.

Γεννήθηκα στο νοσοκομείο το 1954 στη διάρκεια της βρετανικής αποικιοκρατίας. Η μαία που με βοήθησε να έρθω στη γη ήταν η κυρία Έλλη, μια Ελληνοκύπρια γιατρός που βοήθησε πολλές Ελληνοκύπριες και Τουρκοκύπριες γυναίκες να γεννήσουν. Κατά τη διάρκεια της βρετανικής αποικιοκρατίας, οι Άγγλοι στρατιώτες περιπολούσαν στους δρόμους και μας έδιναν σοκολάτες και μπισκότα. Έτσι, κάθε φορά που βλέπαμε Άγγλους στρατιώτες στους δρόμους, τους φωνάζαμε και λέγαμε 'γεια σου σοκολάτα!'. Το σπίτι μας βρισκόταν στην ανηφόρα που ονομαζόταν 'η ανηφόρα του Atif' που ενώνει τον κεντρικό δρόμο που πηγαίνει στον Μούτταλλο. Μια μέρα όταν παίζαμε ποδόσφαιρο με τον αδερφό μου η μπάλα μας έπεσε στον δρόμο και βγήκα γρήγορα έξω για να την πάρω. Και συνάντησα έναν Άγγλο στρατιώτη και μας φώναζαν και ήθελαν να συλλάβουν τον πατέρα μου, αλλά τελικά γλύτωσε όταν τους φώναξαν οι γείτονες. Στην πραγματικότητα αυτή ήταν μια από τις πρώτες αναμνήσεις του τι θα ζούσαμε στο μέλλον έως την κυπριακή τραγωδία.

Κιδάσι και πικνίκ

Ο πατέρας μου είναι από το χωριό Κιδάσι και εργαζόταν ως γραμματέας στο γυμνάσιο των Τουρκοκυπρίων στο Κτήμα της Πάφου. Πηγαίναμε στο χωριό τα καλοκαίρια ή για να μαζέψουμε ελιές και χαρούπια. Μια μέρα που πήγαμε στο χωριό οι γονείς μου μας άφησαν με τον αδελφό μου στη γιαγιά επειδή ήταν καλεσμένοι σε γάμο στο τουρκοκυπριακό χωριό Γεροβάσα. Κάποια στιγμή το έσκασα για να πάω στον γάμο, αλλά έχασα τον δρόμο κι έφτασα στο Πραιτώρι (Podor). Εκεί, είδα ανθρώπους να μιλούν μια γλώσσα που δεν καταλάβαινα, ανθρώπους που δεν ήξερα και φοβήθηκα και άρχισα να κλαίω. Με είδε ένας ιερέας, με κατάλαβε, μου χάιδεψε τα μαλλιά, με έβαλε πάνω στο γαϊδούρι του και με πήρε στο πλησιέστερο τουρκοκυπριακό χωριό που ήταν η Γεροβάσα. Νομίζω ότι ήξερε ότι υπήρχε ένας γάμος και σκέφτηκε ότι έφυγα από τον γάμο και με πήρε εκεί. Όταν φτάσαμε στο κέντρο του χωριού, είδαμε στρωμένα τραπέζια και οι άνθρωποι έτρωγαν και έπιναν. Όταν ρώτησε ο ιερέας για μένα, ο πατέρας μου είπε στους συνδαιτημόνες του: 'Ποιος γάιδαρος άφησε το παιδί του μόνο του χωρίς επιτήρηση; Πρέπει να φάει ξύλο!', μέχρι που του είπαν: 'Κύριε Djahit, είναι το δικό σου παιδί, ο Halil!'. Ήταν η πρώτη και τελευταία φορά που θύμωσε ο πατέρας μου και με χαστούκισε. Δεν ξέχασα ποτέ εκείνο το χαστούκι. Φυσικά ο πατέρας μου είχε δίκιο γιατί είχα συναντήσει έναν ιερέα με ευγενική καρδιά. Τι θα γινόταν αν συναντούσα κάποιον που ήταν κακός; Θυμάμαι ακόμη από την Πάφο όταν κάναμε πικνίκ στο λιμάνι της πόλης. Πολλές οικογένειες μαγείρευαν και έπαιρναν το φαγητό τους στο λιμάνι και έκαναν πικνίκ εκεί. Η μητέρα μου έφτιαχνε κουπέπια και κεφτέδες και καθόμασταν δίπλα από το κάστρο της Πάφου πάνω στα σκαλιά και τρώγαμε το μεσημεριανό μας και κολυμπούσαμε στη θάλασσα. Αυτές ήταν οι καλύτερες αναμνήσεις μου από την παιδική μου ηλικία.

 



 

Ο Djahit (στα δεξιά), πατέρας του Halil, ήταν ο γραμματέας στο τουρκοκυπριακό γυμνάσιο της Πάφου. Στη φωτογραφία είναι μαζί με τον Huseyin Irkad, έναν σημαντικό δάσκαλο και διανοούμενο.

Ταραχές στην αγορά

Κάθε Σάββατο υπήρχε ανοιχτή αγορά όπου συμμετείχαν τόσο Τουρκοκύπριοι όσο και Ελληνοκύπριοι της Πάφου. Αυτή ήταν μια σημαντική μέρα για την κοινωνική ζωή της Πάφου, καθώς άνθρωποι από διαφορετικά τριγύρω χωριά ερχόντουσαν για να πουλήσουν τα προϊόντα τους ή να αγοράσουν τα αναγκαία για τη βδομάδα και να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Θυμούμαι πολύ καλά τον πατέρα μου να παίρνει εμένα και τον αδερφό μου σε αυτήν την ανοιχτή αγορά και αυτή ήταν για μας μια σημαντική έξοδος. Τον Φεβρουάριο του 1964, όταν ξέσπασαν μάχες στην περιοχή Mesdjit στο κέντρο της Πάφου, αυτή η κοινή αγορά έκλεισε. Μετά τις διαπραγματεύσεις των Βρετανών στρατιωτών, η αγορά άνοιξε ξανά στις 7 Μαρτίου 1964. Αλλά εκείνη την ημέρα ακούσαμε ότι 'ένας Τουρκοκύπριος είχε πυροβολήσει έναν Ελληνοκύπριο στο πόδι' και αυτή η είδηση ταξίδεψε γρήγορα και εξαιτίας αυτής ξεκίνησαν νέες συγκρούσεις*. Τουρκοκύπριοι στρατιώτες πήγαν στην αγορά και πήραν γύρω στους 400 Ελληνοκύπριους πολίτες ως κρατούμενους και τους έβαλαν στις παλιές αποθήκες σταφυλιών και σε μερικά καταστήματα. Το σπίτι μας βρισκόταν στον κεντρικό δρόμο προς τον Μούτταλλο. Μερικοί από αυτούς τους κρατούμενους μεταφέρθηκαν στον μαχαλά μας με τα μάτια τους δεμένα. Από τότε που ήμουν μικρό παιδί δεν μπορούσα να καταλάβω τι συνέβαινε κι ακόμη και σήμερα δεν μπορώ να το ξεχάσω. Κάποιοι απελευθερώθηκαν την ίδια ημέρα και μερικοί την επόμενη, αφού παραδόθηκαν στους Άγγλους στρατιώτες.

 



 

Ο Halil Onbashi ήταν επιτυχημένος αθλητής στην εφηβεία του.

Η 9η Μαρτίου

Όμως η 9η Μαρτίου 1964 ήταν η πιο θλιβερή ημέρα για τους Τουρκοκύπριους της Πάφου, αφού μετά την απελευθέρωση των κρατουμένων μια μεγάλη ομάδα Ελληνοκύπριων στρατιωτών ξεκίνησε επίθεση στο τουρκοκυπριακό τμήμα της Πάφου. Αυτή ήταν η πρώτη μεγάλη μάχη που βίωσα ως παιδί. Οικογένειες πολιτών και παιδιά ήμασταν εγκλωβισμένοι στα σπίτια μας. Έξω υπήρχε πολλή φασαρία και ήχος πυροβολισμών. Επικρατούσε τεράστιος πανικός και φόβος. Οι Ελληνοκύπριοι χρησιμοποίησαν στρατιωτικά οχήματα τύπου μπουλντόζας για να μπουν στον Μούτταλλο, αλλά δεν τα κατάφεραν. Μια τέτοια μπουλντόζα με την πινακίδα Κ.5 ανατινάχθηκε από τους Τουρκοκύπριους στρατιώτες. Οι μάχες συνεχίστηκαν μέχρι τις 10 Μαρτίου 1964. Με τη διαμεσολάβηση των Άγγλων υπήρξε εκεχειρία μεταξύ των δύο πλευρών. Η συμφωνία έλεγε πως οι Τουρκοκύπριοι θα εκκένωναν την περιοχή της αγοράς και διάφορα μέρη στην Πάφο. Και η ελληνοκυπριακή Αστυνομία μαζί με τους Άγγλους στρατιώτες θα έκαναν μόνο περιπολίες στον τουρκοκυπριακό τομέα με Λαντρόβερ. Μετά την κατάπαυση του πυρός, 1.200 Τουρκοκύπριοι που ζούσαν σε διαφορετικές γειτονιές της Πάφου, καθώς και 160 άτομα από τη Λέμπα και 100 Τουρκοκύπριοι που ζούσαν γύρω από το λιμάνι της Πάφου ήρθαν στην περιοχή του Μούτταλλου όπου κατοικούσαν μόνο Τουρκοκύπριοι. Η Πάφος ουσιαστικά χωρίστηκε στα δύο»!

 



Φτιάχνοντας τούβλα από λάσπη για τη στέγαση των προσφύγων στην Πάφο μετά το 1963...

Η Πάφος χωρισμένη στα δύο

Η λεωφόρος Φελάχογλου, που ήταν ένας από τους κύριους δρόμους, καθορίστηκε ως 'πράσινη γραμμή' και οι Τουρκοκύπριοι ήταν στα δυτικά και οι Ελληνοκύπριοι στα ανατολικά αυτής της 'πράσινης γραμμής'. Οι άνθρωποι που μοιράζονταν τη ζωή χωρίστηκαν στα δύο και μετατράπηκαν σε εχθρούς. Κάποιοι από αυτούς που είχαν εγκαταλείψει τα σπίτια τους ήταν φιλοξενούμενοι σε σπίτια, κάποιοι έμεναν σε κοιτώνες για μαθητές, ενώ κάποιοι άλλοι σε αντίσκηνα της Ερυθράς Ημισελήνου. Εκτός από αυτό, τα σχολεία μας, το νοσοκομείο, οι κινηματογράφοι μας και το γήπεδο ποδοσφαίρου μας, καθώς και η αγορά παρέμειναν όλα στον ελληνοκυπριακό τομέα. Η περιοχή Μούτταλλου εκείνην την εποχή δεν είχε αρκετές υποδομές για να καλύψει τέτοιες ανάγκες. Έτσι, αναπτύχθηκε μια απίστευτη αίσθηση αλληλεγγύης μεταξύ των ανθρώπων, οι οποίοι βοηθούσαν ο ένας τον άλλον και συνεργάζονταν για την ανοικοδόμηση της Πάφου. Πρώτα απ’ όλα έπρεπε να υπάρξει μόνιμη στέγαση για τους πρόσφυγες, αλλά λόγω των διακοινοτικών συγκρούσεων η μεταφορά οικοδομικών υλικών στην περιοχή ήταν αδύνατη. Έτσι, αποφάσισαν να χτίσουν τα σπίτια με τούβλα από λάσπη και στην περιοχή που ονομάζεται 'Kasaphane' ('η περιοχή του Κρεοπωλείου') άρχισαν να φτιάχνουν τα τούβλα από λάσπη. Τα επόμενα χρόνια χτίστηκαν προκατασκευασμένα σπίτια κάτω από τον 'λόφο της Βίκλας' και οι πρόσφυγες μετακινήθηκαν εκεί και έμειναν εκεί μέχρι το 1974. Ως παιδιά επηρεαστήκαμε από τις διακοινοτικές συγκρούσεις και την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και πολλά παιδιά άρχισαν να μιμούνται τους μεγαλύτερούς τους και να πολεμούν μεταξύ τους από διαφορετικές γειτονιές. Χρησιμοποιούσαν σπαθιά φτιαγμένα από ξύλο, αυτοσχέδια τόξα και έριχναν ππιριλιά ο ένας στον άλλον. Οι μάχες έγιναν τόσο έντονες που συμμετείχαν ακόμα και οικογένειες, έτσι ο στρατιωτικός διοικητής και η τουρκοκυπριακή αστυνομία της Πάφου απαγόρευσαν τέτοιες μάχες των παιδιών»!

 

*Σύμφωνα με τον Τουρκοκύπριο συγγραφέα και ερευνητή Ulus Irkad, του οποίου τα άρθρα μοιράστηκα μαζί σας σε αυτές τις σελίδες, αυτή ήταν μια πρόφαση για να χωρίσουν τους Τουρκοκύπριους και τους Ελληνοκύπριους εκείνη την εποχή.