Η 1η Οκτωβρίου αποτελεί την επίσημη ημέρα εορτασμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία γεννήθηκε το 1960 μέσα από μια δύσκολη και ταραχώδη ιστορική συγκυρία. Ωστόσο, όπως υποστηρίζει η Μαρία Νικολάου, μέλος της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ και Ε.Γ. του Γυναικείου Κινήματος ΠΟΓΟ Πάφου, η ανεξαρτησία που προέκυψε μέσα από τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου ήταν εξαρχής «κολοβή», καθώς το νέο κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο με ένα πλαίσιο ξένων εγγυήσεων, στρατιωτικών βάσεων και περιορισμών στην άσκηση της κυριαρχίας του. Σύμφωνα με την ίδια, η βρετανική αποικιοκρατία, εφαρμόζοντας επί δεκαετίες την πολιτική του «διαίρει και βασίλευε», άφησε πίσω της ένα σύνθετο και δυσλειτουργικό συνταγματικό πλαίσιο, το οποίο ενίσχυε τον εθνοτικό διαχωρισμό στη διοίκηση και στις σχέσεις μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Παράλληλα, η εγκαθίδρυση των βρετανικών κυρίαρχων βάσεων και η Συνθήκη Εγγυήσεως, μέσω της οποίας αναγνωρίστηκαν η Βρετανία, η Ελλάδα και η Τουρκία ως «Εγγυήτριες Δυνάμεις», δημιούργησαν, κατά την άποψή της, ένα καθεστώς εξωτερικών παρεμβάσεων που επηρέασε καθοριστικά την πορεία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η κ. Νικολάου σημειώνει ότι το ΑΚΕΛ είχε προειδοποιήσει έγκαιρα για τους κινδύνους που περιείχε το συγκεκριμένο πλαίσιο. Παρά τις σοβαρές ενστάσεις του απέναντι στις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου, η Αριστερά, όπως αναφέρει, τάχθηκε διαχρονικά υπέρ της υπεράσπισης και περιφρούρησης της Κυπριακής Δημοκρατίας, αναγνωρίζοντάς την ως κοινή πατρίδα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη συνέχεια της ιστορικής πορείας της Κύπρου, με την κ. Νικολάου να αποδίδει σημαντικό μέρος της ευθύνης για την αποσταθεροποίηση στο εθνικιστικό κλίμα και στη δράση ένοπλων οργανώσεων, μεταξύ των οποίων η ΕΟΚΑ Β΄ και η TMT.
Κατά την ίδια, η κορύφωση της τραγικής πορείας ήρθε με το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974, που οργανώθηκε από τη χούντα των Αθηνών και την ΕΟΚΑ Β΄, και την τουρκική εισβολή που ακολούθησε. Η συνεχιζόμενη κατοχή, υπογραμμίζει, αποτελεί μέχρι σήμερα το βαρύ τίμημα που εξακολουθεί να πληρώνει ο κυπριακός λαός. Σήμερα, περισσότερες από πέντε δεκαετίες μετά τα γεγονότα του 1974, το Κυπριακό εξακολουθεί να παραμένει άλυτο.
Η κ. Νικολάου επισημαίνει ότι το παρατεταμένο διαπραγματευτικό αδιέξοδο ενισχύει την τουρκική θέση υπέρ μιας λύσης δύο κρατών, ενώ εκτιμά ότι οι παλινδρομήσεις και οι καθυστερήσεις από την ελληνοκυπριακή πλευρά αυξάνουν τον κίνδυνο οριστικής διχοτόμησης. Όπως αναφέρει, η απουσία λύσης δεν σημαίνει διατήρηση του σημερινού status quo, αλλά σταδιακή παγίωση νέων τετελεσμένων και απώλεια της προοπτικής επανένωσης.
Η ίδια επαναλαμβάνει τη θέση του ΑΚΕΛ ότι η ανεξαρτησία του 1960 μπορεί να δικαιωθεί ουσιαστικά μόνο μέσα από την απελευθέρωση και επανένωση της Κύπρου. Ως πλαίσιο λύσης προβάλλεται η Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, στη βάση των σχετικών ψηφισμάτων του ΟΗΕ. Παράλληλα, τίθεται ως βασική προϋπόθεση η απαλλαγή της Κύπρου από ξένους στρατούς και εγγυήσεις, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην επαναπροσέγγιση Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Η κ. Νικολάου υποστηρίζει ότι η επαναπροσέγγιση δεν αποτελεί μόνο στοιχείο της προσπάθειας επίλυσης του Κυπριακού, αλλά μπορεί να λειτουργήσει και ως βάση για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και κοινών κοινωνικών αγώνων ανάμεσα στις δύο κοινότητες.
Με αφορμή την 1η Οκτωβρίου, το μήνυμα που προβάλλεται είναι ότι η Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθεί να αποτελεί το κοινό θεσμικό πλαίσιο Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων και ότι η επανένωση παραμένει, σύμφωνα με την πολιτική προσέγγιση της κ. Νικολάου και του ΑΚΕΛ, ο δρόμος για την ολοκλήρωση του οράματος μιας πραγματικά ανεξάρτητης και ειρηνικής Κύπρου.
