Ηλικιακός ρατσισμός, νοσηλευτές που αρνούνται να περιθάλψουν ηλικιωμένους, ασθενείς δεμένοι στα κρεβάτια και κακές συμπεριφορές από πλευράς νοσηλευτικού και ιατρικού προσωπικού, κυρίως σε βάρος ηλικιωμένων, είναι μερικές από τις καταγγελίες που δέχεται συχνά το Παρατηρητήριο της Ομοσπονδίας Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι οργανωμένοι ασθενείς έχουν καταγγείλει προβλήματα στον τρόπο διαχείρισης ηλικιωμένων ασθενών, με τις παρατηρήσεις τους ωστόσο να μην βρίσκουν την απαραίτητη ανταπόκριση. Το πρόβλημα με την αντιμετώπιση των ηλικιωμένων είναι διαχρονικό. Στην Κύπρο εντοπίζονται κενά στην εκπαίδευση και εξειδίκευση γιατρών, νοσηλευτών, επαγγελματιών υγείας και φροντιστών ηλικιωμένων ανθρώπων, αλλά και έλλειψη γιατρών με ειδικότητα τη γηριατρική. Την ίδια ώρα, δεν φαίνεται να υπάρχει επαρκής έλεγχος των υπηρεσιών που παρέχονται, ενώ χρειάζεται προγραμματισμός για την πρόληψη αλλά και την αντιμετώπιση παθήσεων που ταλαιπωρούν τους ηλικιωμένους. Με σκοπό την κάλυψη των παραπάνω κενών, αλλά κυρίως τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων τρίτης ηλικίας, έχει ετοιμαστεί από τον περασμένο Οκτώβριο προσχέδιο για τη δημιουργία Εθνικής Στρατηγικής για την Υγεία των Ηλικιωμένων. Το προσχέδιο έχει ετοιμαστεί από την τεχνική επιτροπή για την τρίτη ηλικία του Υπουργείου Υγείας σε συνεργασία με τους συμμετέχοντες στο εργαστήριο για την υγεία των ηλικιωμένων.
Μόνο τρεις γηρίατροι
Η στρατηγική βασίζεται στη διαφύλαξη και τη βελτίωση της υγείας των ηλικιωμένων μέσα από τέσσερις διαφορετικούς άξονες. Ανάμεσα σ' αυτούς, η πρόληψη, η προώθηση υγιούς γήρανσης, το φιλικό περιβάλλον, η έρευνα και η εκπαίδευση. Σε ό,τι αφορά την πρόληψη, η στρατηγική εντοπίζει κενά και υποβάλλει εισηγήσεις. Όπως αναγράφεται στο προσχέδιο, για βελτίωση της υγείας των ηλικιωμένων και πρόληψη ασθενειών, τα άτομα αυτά πρέπει να κάνουν δύο τύπους σωματικών δραστηριοτήτων κάθε εβδομάδα, κάτι που θα μπορούσε να επιτευχθεί μέσω εκστρατειών ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των ηλικιωμένων όσον αφορά το όφελος από τη φυσική δραστηριότητα, ενώ θα μπορούσαν να εφαρμοστούν και δράσεις στους τομείς της καρδιοπάθειας, της διατροφής και της οστεοπόρωσης με την ταυτόχρονη αύξηση του αριθμού των γηριάτρων που υπάρχουν και προσφέρουν υπηρεσίες στην Κύπρο. Η γηριατρική ασχολείται με όλα τα ιατρικά προβλήματα των ηλικιωμένων ατόμων, ηλικίας άνω των 65 ετών. Ένας γηρίατρος έχει την ολιστική φροντίδα του ηλικιωμένου, καθώς και τη στήριξη της οικογένειας, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενούς και των φροντιστών του, καθώς και την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού. Ενδεικτικό του προβλήματος που υπάρχει στην χώρα μας, το γεγονός ότι ανά το παγκύπριο υπάρχουν μόνο τρεις γηρίατροι, ενώ για υπηρεσίες εντός του ΓεΣΥ παρέχει μόνο ένας.
Κενά στην εκπαίδευση
Στη χώρα μας, παρά τις δράσεις που έχουν ήδη γίνει, εξακολουθεί να εντοπίζεται κενό σε εξειδικευμένο προσωπικό για ηλικιωμένους. Παράλληλα, υπάρχουν δυσκολίες στον συγχρονισμό των κρατικών υπηρεσιών που εμπλέκονται σε θέματα που αφορούν την υγεία των ηλικιωμένων, ανάγκη διάθεσης επιπλέον χρόνου στους ηλικιωμένους ασθενείς, ειδικότερα στα κέντρα υγείας και σε αγροτικές περιοχές, και μη επαρκής κοινωνική κατ’ οίκον νοσηλεία. Επισημαίνεται, επίσης, η ανάγκη για υποστήριξη των ηλικιωμένων σε θέματα τεχνολογίας η οποία, πέραν από τη συμβολή της στην κοινωνικοποίηση του ατόμου, θα βοηθήσει και στην κάλυψη του κενού που φαίνεται να δημιουργήθηκε μετά την εφαρμογή του ΓεΣΥ και τη λειτουργία ηλεκτρονικού συστήματος καταγραφής δεδομένων, αλλά και ενημέρωσης των ασθενών. «Η υποστήριξη της υγιούς γήρανσης μέσω της κατ’ οίκον φροντίδας επιτυγχάνεται μέσω εκπαίδευσης κατ’ οίκον φροντιστών, με βάση επιστημονικά προγράμματα κατάρτισης, αλλά και μέσω εκπαίδευσης των οικιακών βοηθών, με στόχο την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών και την ασφάλειας των ατόμων που χρειάζονται φροντίδα», αναφέρεται στο προσχέδιο της στρατηγικής, και προστίθεται: «Ταυτόχρονα, χρειάζεται μηχανισμός γενικής εποπτείας των φροντιστών για την εφαρμογή σωστών πρακτικών. Τονίζεται ότι μέσα από αυτές τις διαδικασίες, η αυτονομία των ηλικιωμένων πρέπει να διατηρηθεί. Επιπρόσθετα, πρέπει να υπάρχει αποφόρτιση των άτυπων φροντιστών και αναγνώριση της φροντίδας που παρέχεται από συγγενικά/ φιλικά πρόσωπα». Παράλληλα, χρειάζεται περιεκτική έρευνα, συνεχής εκπαίδευση και σωστή ενημέρωση της ιατρικής κοινότητας, των νοσηλευτών αλλά και των φροντιστών. Τονίζεται ότι «το καλό θα ήταν να γίνει, προώθηση και πιστοποίηση του επαγγέλματος των φροντιστών, ενώ παράλληλα να προσφέρεται ψυχοεκπαίδευση για την άνοια στους επαγγελματίες υγείας». Αυτό μπορεί να επιτευχθεί «μέσω συνεργασίας με πανεπιστήμια για την παροχή εκπαιδευτικών προγραμμάτων και μεταπτυχιακών σε νοσηλευτές, φροντιστές και άλλους επαγγελματίες υγείας». Ένα μεγάλο κενό, αναφέρεται, είναι επίσης η εκμάθηση της γλώσσας, και η έλλειψη σωστής εκπαίδευσης των αλλοδαπών φροντιστών που πολλές φορές δεν κατέχουν τη σωστή ειδικότητα για να αναλάβουν τη φροντίδα των ηλικιωμένων ή δεν μπορούν να αναγνωρίσουν σημεία και συμπτώματα. Μερικές φορές, μάλιστα, αυτή η ομάδα φροντιστών δεν γνωρίζει πού μπορούν να αποταθούν τα μέλη της για να πάρουν τέτοια εξειδικευμένη εκπαίδευση. Επίσης, υπάρχει πρόβλημα γηριατρικής υποστήριξης».
