Οι φετινές συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κυπριακή οικονομία συνδέουν για πρώτη φορά την ανταγωνιστικότητα με την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα της απονομής της δικαιοσύνης, αναδεικνύοντας το υπαρκτό πρόβλημα των καθυστερήσεων ως ένα δομικό οικονομικό πρόβλημα. Υπενθυμίζεται ότι η έκθεση για το Κράτος Δικαίου 2025 καταγράφει ένα δικαστικό σύστημα που βελτιώνεται σε ορισμένους δείκτες, αλλά εξακολουθεί να καταγράφει από τους μεγαλύτερους χρόνους εκδίκασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με σοβαρές συνέπειες για επιχειρήσεις και επενδύσεις.
Οι συστάσεις του Συμβουλίου για την οικονομική, κοινωνική, διαρθρωτική και δημοσιονομική πολιτική της Κύπρου εντάσσεται στο Ευρωπαϊκό Εξάμηνο, τη διαδικασία συντονισμού των οικονομικών πολιτικών των κρατών - μελών, και στηρίζεται σε ένα αναλυτικό έγγραφο εργασίας της Επιτροπής για την κυπριακή οικονομία. Στο έγγραφο αυτό καταγράφονται αδυναμίες που υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα, ανάμεσά τους και η λειτουργία του συστήματος απονομής δικαιοσύνης.
Η Επιτροπή σημειώνει ότι παρά τις θετικές τάσεις, η αποτελεσματικότητα του συστήματος απονομής δικαιοσύνης εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις.
"Η Κύπρος αντιμετωπίζει προκλήσεις που σχετίζονται με την αποτελεσματικότητα του δικαστικού της συστήματος, καθώς παρατηρείται μεγάλη αργοπορία στην περάτωση υποθέσεων, χαμηλά επίπεδα ψηφιοποίησης και καθυστερήσεις στην εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων", τονίζεται στο νομικό κείμενο της Σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την οικονομική, κοινωνική, διαρθρωτική και δημοσιονομική πολιτική και την πολιτική απασχόλησης της Κύπρου
Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής ο χρόνος εκδίκασης υποθέσεων αστικού και εμπορικού δικαίου στα πρωτοβάθμια δικαστήρια έχει μειωθεί περαιτέρω (από 761 ημέρες το 2022 σε 605 ημέρες το 2023). Ωστόσο, εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους χρόνους στην ΕΕ. Έχει μειωθεί επίσης ο χρόνος εκδίκασης υποθέσεων διοικητικού δικαίου στα πρωτοβάθμια δικαστήρια (από 461 ημέρες το 2022 σε 380 ημέρες το 2023). Οι προσπάθειες, τονίζεται στο έγγραφο εργασίας, για τη βελτίωση της ποιότητας του συστήματος απονομής δικαιοσύνης συνεχίζονται, ιδίως όσον αφορά το επίπεδο ψηφιοποίησης, το οποίο παραμένει χαμηλό.
"Η έλλειψη ολοκληρωμένου ηλεκτρονικού συστήματος διαχείρισης υποθέσεων έχει αρνητικό αντίκτυπο στον ψηφιακό μετασχηματισμό της δικαιοσύνης. Τα σχέδια για την αναβάθμιση του υφιστάμενου συστήματος ηλεκτρονικής δικαιοσύνης, παραμένουν ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Όσον αφορά την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, δεν έχουν αναφερθεί συστημικές αδυναμίες", αναφέρει στο ίδιο έγγραφο.
Στο νομικό κείμενο σχολιάζεται ότι "η εφαρμογή μιας πρόσφατα εγκριθείσας μεταρρύθμισης με στόχο την επιτάχυνση της περάτωσης ορισμένων υποθέσεων μέσω της ίδρυσης Ναυτοδικείου και Εμπορικού Δικαστηρίου καθυστερεί, ενώ κανένα από τα εν λόγω δικαστήρια δεν έχει ακόμη αρχίσει να λειτουργεί. Η πρόοδος όσον αφορά την ψηφιοποίηση των δικαστικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένου ενός ολοκληρωμένου συστήματος υποθέσεων και τεχνολογιών ψηφιακής ηχογράφησης, παραμένει περιορισμένη, ενώ εξακολουθούν να υπάρχουν εμπόδια στην επιβολή, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά την ασφάλεια δικαίου και τις επενδυτικές συνθήκες". Η τελευταία αναφορά συνδέεται με τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Τα δύο θέματα -ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης και αποτελεσματικότητα πλαισίου για τις εκποιήσεις- συνδέονται. Αν τα δικαστήρια εξέταζαν ταχύτερα τις αστικές υποθέσεις θα κρίνονταν ταχύτερα και οι διαφορές πιστωτών και οφειλετών. Δεν θα υπήρχε, δηλαδή, αντικείμενο πολιτικών παρεμβάσεων με συνεχείς αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο.
Η έκθεση για Κράτους Δικαίου
Η έκθεση για το Κράτος Δικαίου του 2025 -αναμένεται το επόμενο διάστημα η δημοσιοποίηση της έκθεσης για το 2026- αφιερώνει εκτενές τμήμα στο σύστημα απονομής δικαιοσύνης και σχολιάζει ότι η διάρκεια των διαδικασιών και οι εκκρεμείς υποθέσεις «εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρή ανησυχία», ιδίως στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία, στις διοικητικές υποθέσεις πρώτου βαθμού ο χρόνος εκδίκασης μειώθηκε από 461 σε 380 ημέρες μεταξύ 2022 και 2023, δείχνοντας πρόοδο. Ωστόσο, σε δεύτερο βαθμό, ο χρόνος εκδίκασης διοικητικών υποθέσεων εκτινάχθηκε το 2023 στις 5.429 ημέρες από 2.310 το 2022, ένα επίπεδο που χαρακτηρίζεται ως «μακράν το υψηλότερο στην ΕΕ». Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό διεκπεραίωσης για αστικές, εμπορικές και διοικητικές υποθέσεις έφτασε το 118% το 2023 – το υψηλότερο στην ΕΕ – ο συνολικός όγκος εκκρεμών υποθέσεων σε πρώτο και δεύτερο βαθμό παραμένει σημαντικός.
Ψηφιοποίηση
Και η έκθεση για το Κράτος Δικαίου επισημαίνει ότι το επίπεδο ψηφιοποίησης του συστήματος παραμένει χαμηλό και δεν υπάρχει πλήρως λειτουργικό, ολοκληρωμένο ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης υποθέσεων. Παρά την έκδοση νέων δικονομικών κανονισμών για την ηλεκτρονική δικαιοσύνη, οι ποινικές διαδικασίες και οι διαδικασίες ενώπιον των ανώτατων δικαστηρίων παραμένουν πρακτικά χωρίς σύγχρονες ψηφιακές λύσεις.
Η μη εφαρμογή του συστήματος e‑justice και η ανάγκη αναβάθμισης του υφιστάμενου i‑justice, η οποία δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από το 2028, δημιουργούν καθυστερήσεις και «οπισθοδρόμηση» στον ψηφιακό μετασχηματισμό της δικαιοσύνης. Η απουσία πλήρως ψηφιοποιημένου συστήματος δυσχεραίνει ακόμη και τη συλλογή στατιστικών στοιχείων και την οργάνωση της νομικής αρωγής, με τις δικαστικές στατιστικές να συλλέγονται ακόμα χειροκίνητα.
Παράλληλα, οι πόροι και οι υποδομές θεωρούνται ανεπαρκείς, με τη μετακίνηση έμπειρων δικαστών και γραμματέων σε ανώτερα δικαστήρια να αφήνει κενά στα πρωτοβάθμια δικαστήρια. Οι δικηγορικοί φορείς υπογραμμίζουν ότι η δυσκολία εξεύρεσης υποψηφίων με τα κατάλληλα προσόντα, η έλλειψη εξειδίκευσης και οι ελλείψεις σε κτιριακές υποδομές – χαρακτηριστικά στο Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας – επιβαρύνουν περαιτέρω τον χρόνο εκδίκασης.
Το πολιτικό μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι ότι οι αδυναμίες στην απονομή της δικαιοσύνης δεν αποτελούν πλέον ένα πρόβλημα που αφορά μόνο το Κράτος Δικαίου, αλλά αποτελούν και ένα πρόβλημα που μπορεί να φρενάρει επενδύσεις, να αυξήσει το ρίσκο για τις επιχειρήσεις και να υπονομεύσει τη βιωσιμότητα του αναπτυξιακού μοντέλου της χώρας. Σε μια περίοδο που η κυπριακή οικονομία διατηρεί τις θετικές επιδόσεις της, η αποτελεσματική και ταχεία απονομή της δικαιοσύνης αναδεικνύεται πλέον σε κομβικό παράγοντα για τη συνέχιση αυτής της πορείας.
