Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαινίασε την Τρίτη την πρωτοβουλία «Διαμεσογειακή Συνεργασία για Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας και Καθαρές Τεχνολογίες» (T-MED), εμβληματική δράση στο πλαίσιο του Συμφώνου για τη Μεσόγειο, με στόχο την κινητοποίηση επενδύσεων ύψους έως 25 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2035.
Το δυναμικό παραγωγής ΑΠΕ της περιοχής ανέρχεται σε άνω των 2.300 GW, το οποίο είναι υπερδιπλάσιο της σημερινής εγκατεστημένης ισχύος της ΕΕ, ενώ το κόστος παραγωγής ηλιακής και αιολικής ενέργειας εκτιμάται κατά 30-40% χαμηλότερο σε σύγκριση με την ΕΕ.
Ωστόσο, παρά το δυναμικό αυτό, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη: σε ορισμένες χώρες-εταίρους οι ΑΠΕ καλύπτουν μόλις 1-3% του ενεργειακού μείγματος. Ταυτόχρονα, η ζήτηση ηλεκτρισμού στη νότια Μεσόγειο αναμένεται να αυξηθεί κατά 50% έως το 2035, ωθούμενη από την ψύξη, την αφαλάτωση και την ψηφιοποίηση.
Η πρωτοβουλία παρουσιάστηκε κατά την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Βιώσιμης Ενέργειας από την Επίτροπο για τη Μεσόγειο, Ντουμπράβκα Σούιτσα, και τον Επίτροπο Ενέργειας και Στέγασης, Ντάν Γιόργκενσεν και εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική της ΕΕ για ενεργειακή ασφάλεια και μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα. Η Επίτροπος Σούιτσα απαντώντας στο ΚΥΠΕ, σύνδεσε τις ενεργειακές επενδύσεις με την ευρύτερη ενεργειακή ασφάλεια, παραθέτοντας το παράδειγμα της Βαλένθια. «Η ενεργειακή ασφάλεια έχει γίνει ο παράγοντας νούμερο ένα σήμερα,» σημείωσε.
Τα 25 δισεκατομμύρια ευρώ που στοχεύει να κινητοποιήσει η πρωτοβουλία T-MED αποτελούν σύμφωνα με την Επίτροπο «σημείο εκκίνησης», όχι οριστικό ανώτατο όριο. Όπως διευκρίνισαν κατά την επίσημη παρουσίαση της πρωτοβουλίας στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Βιώσιμης Ενέργειας, υπογραμμίστηκε η ανάγκη πολιτικής σταθερότητας στις χώρες-εταίρους, ως απαράβατη προϋπόθεση για την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων. «Δεν σημαίνει ότι αυτό δεν θα πολλαπλασιαστεί στο μέλλον, όταν μιλάμε για το 2030, το 2035. Μόλις επιτύχουμε πολιτική σταθερότητα, θα υπάρξουν πολύ περισσότερα», συμπλήρωσε η Σούιτσα.
Σχετικά με το ύψος της χρηματοδότησης, ο Επίτροπος Ενέργειας Γιόργκενσεν υπερασπίστηκε το μέγεθος της επένδυσης των 25 δισ., σημειώνοντας ότι το Connecting Europe Facility στο τρέχον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο είναι της τάξης των 6 δισ. ευρώ. «Η σύγκριση με τα 5 δισ. που θα δημιουργήσουν επενδύσεις έως τα 25 δισ. δείχνει πόσο σοβαρά το παίρνουμε και πόσο μεγάλο βλέπουμε το δυναμικό», πρόσθεσε.
Ακόμη, η Επίτροπος Σούιτσα δε θέλησε να κάνει σύγκριση με ένα έργο παρόμοιας κατεύθυνσης στο παρελθόν, το Desertec. «Πολιτικά, η κατάσταση είναι διαφορετική σήμερα απ' ό,τι ήταν μερικά χρόνια πριν, ζούμε σε μια εντελώς διαφορετική στιγμή», σημείωσε ενώ πρόσθεσε ότι το έργο ήταν αμιγώς ιδιωτικό και όχι σύμπραξη δημοσίου και ιδιωτικού τομέα. Αξίζει να επισημανθεί ότι το Desertec, το οποίο ξεκίνησε το 2009 ως κοινοπραξία περίπου 50 ευρωπαϊκών εταιρειών με στόχο επενδύσεις 400 δισ. ευρώ σε ηλιακές μονάδες στη Σαχάρα, κατέρρευσε το 2014 μεταξύ άλλων λόγω έλλειψης συμμετοχής των χωρών-υποδοχέων στον σχεδιασμό, γεωπολιτικής αστάθειας και κατηγοριών για νεοαποικιακό χαρακτήρα.
Σχετικά με το εάν οι χώρες της Βόρειας Αφρικής και Μέσης Ανατολής διαθέτουν επαρκή πολιτική σταθερότητα και αξιόπιστα δικαστικά συστήματα ώστε να είναι ελκυστικές για επενδυτές, η Επίτροπος Σούιτσα είπε ότι «η πολιτική σταθερότητα είναι προϋπόθεση για όλες αυτές τις επενδύσεις».
«Κανείς δεν θα επενδύσει τα κεφάλαιά του αν δεν είναι ασφαλής και σίγουρος», πρόσθεσε.
Σημείωσε επίσης ότι η ΕΕ εργάζεται ενεργά σε αυτή την κατεύθυνση, μεταξύ άλλων μέσω μακροοικονομικής χρηματοδοτικής βοήθειας προς Αίγυπτο, Ιορδανία και άλλες χώρες.
Επιπλέον, σε ερώτηση για το εάν οι συζητήσεις γύρω από εξόρυξη εγχώριου αερίου, όπως αυτές που διεξήχθησαν στο άτυπο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας στην Κύπρο τον περασμένο μήνα κινδυνεύουν να εκτρέψουν ιδιωτικές επενδύσεις από την καθαρή ενέργεια, ο Επίτροπος Γιόργκενσεν διαφώνησε. «Προσωπικά δεν ανησυχώ», ανέφερε. «Βλέπω το αντίθετο, η κρίση που βιώνουμε γίνεται αντιληπτή ως σαφής απόδειξη του γιατί πρέπει να απαλλαγούμε από την εξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα», σημείωσε ενώ πρόσθεσε ότι οι επενδύσεις στον τομέα καθαρής ενέργειας στην Ευρώπη παραμένουν ελκυστικές, καθώς είναι πλέον «ζήτημα ασφάλειας για όλα τα κράτη μέλη».
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε περισσότερα από 5 δισ. ευρώ σε εγγυητική ικανότητα μέσω του EFSD+. Το ιστορικό της ΕΕ στην περιοχή ενισχύει την αξιοπιστία της δέσμευσης αυτής: την περίοδο 2021-2025, συνεισφορά της τάξης των 846 εκατ. ευρώ μόχλευσε επενδύσεις ύψους περίπου 8,6 δισ. ευρώ στον ενεργειακό τομέα της MENA.
Οι συνολικές επενδυτικές ανάγκες για την περιοχή εκτιμώνται σε 75 έως 120 δισ. ευρώ έως το 2030 και έως 850 δισ. ευρώ έως το 2050, καλύπτοντας παραγωγή ενέργειας, δίκτυα, αποθήκευση, κατασκευή καθαρών τεχνολογιών και ενεργειακή απόδοση. Έως το 2035, το T-MED στοχεύει στην ανάπτυξη 15 GW νέας ανανεώσιμης ικανότητας, στην ωρίμανση τριών διασυνοριακών έργων ηλεκτρισμού και υδρογόνου σε επίπεδο τελικής επενδυτικής απόφασης (FID), και στη δημιουργία άνω των 100.000 θέσεων εργασίας.
Η πρωτοβουλία προβλέπει πέντε πυλώνες δράσης. Την πλατφόρμα επενδύσεων που η Κομισιόν θα συστήσει έως τον Σεπτέμβριο του 2026 και θα φέρνει σε επαφή θεσμικούς επενδυτές, διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς και φορείς υλοποίησης έργων, με τη λειτουργία του matchmaking μεταξύ αναπτυσσόμενων έργων και δημόσιας ή ιδιωτικής χρηματοδότησης, με τακτικές προσκλήσεις υποβολής προτάσεων. Το πρώτο επιχειρησιακό συνέδριο της πλατφόρμας προβλέπεται για τον Οκτώβριο του 2026.
Ο Ρυθμιστικός επιταχυντής προβλέπει την υποστήριξη των χωρών-εταίρων για βελτίωση του επενδυτικού κλίματος, με στόχο μείωση των χρόνων αδειοδότησης κατά 30% και εναρμόνιση των ρυθμιστικών πλαισίων με τα ευρωπαϊκά πρότυπα έως το 2030, με σύνδεση της πρόσβασης στα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ με μετρήσιμη πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις.
Τρίτον, η ατζέντα δεξιοτήτων με στόχο την κατάρτιση τουλάχιστον 100.000 εργαζομένων έως το 2035 σε τομείς ΑΠΕ και καθαρών τεχνολογιών. Στόχος η απευθείας σύνδεση της ανάπτυξης δεξιοτήτων με τις επενδυτικές αλυσίδες αξίας. Παράδεγμα η Γερμανο-Αιγυπτιακή Τεχνική Ακαδημία στο συγκρότημα της Siemens Energy στην Αίγυπτο.
Επιπλέον, ο εκσυγχρονισμός υποδομών και ηλεκτρικών δικτύων, ψηφιοποίηση και ανάπτυξη έξυπνων τεχνολογιών για ενσωμάτωση τουλάχιστον 15 GW ανανεώσιμης παραγωγής. Προβλέπεται ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ Διαχειριστών Συστήματος Μεταφοράς μέσω της πλατφόρμας MED-TSO, καθώς και εκπόνηση μελετών για νέες διασυνδέσεις, συμπεριλαμβανομένης συνεργασίας με χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC).
Επίσης, το οικοσύστημα καθαρών τεχνολογιών με τόσο την ενίσχυση τοπικής μεταποίησης και ανθεκτικότερων αλυσίδων εφοδιασμού. Στην ατζέντα τουλάχιστον δέκα βιομηχανικές συνεργασίες ή κοινοπραξίες ΕΕ-MENA σε τομείς προτεραιότητας, φωτοβολταϊκά, αιολική ενέργεια, υδρογόνο, αποθήκευση και εξοπλισμός δικτύων, έως το 2030, δράσεις που εντάσσονται στο πλαίσιο της Συμφωνίας Καθαρής Βιομηχανίας και του προτεινόμενου Νόμου για τον Βιομηχανικό Επιταχυντή.
Επισημαίνεται ότι η Κομισιόν έχει ήδη ανακοινώσει ανοικτή πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος για ιδιώτες επενδυτές, με καταληκτική ημερομηνία την 15η Ιουνίου, και αντίστοιχη πρόσκληση για φορείς υλοποίησης έργων, ανοικτή έως την 15η Αυγούστου. Έως το 2027 αναμένεται η υλοποίηση των πρώτων βιομηχανικών συνεργασιών ΕΕ-Μεσογείου στον τομέα των καθαρών τεχνολογιών.
Πηγή: ΚΥΠΕ
