Δημοσιονομικό Συμβούλιο: Περιορισμός λειτουργικών δαπανών και προτεραιότητα σε επενδύσεις

Περιορισμό των λειτουργικών δαπανών και προτεραιότητα σε επενδύσεις και κοινωνική πολιτική εισηγείται το Δημοσιονομικό Συμβούλιο Κύπρου (ΔΣΚ), στην αξιολόγησή του για τον Κρατικό Προϋπολογισμό του 2027.

Οι δημοσιονομικοί στόχοι, σύμφωνα με το ΔΣΚ, είναι η διατήρηση του δημοσιονομικού πλεονάσματος και η μείωση του δημόσιου χρέους, με διασφάλιση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας· η συγκράτηση της απασχόλησης και του μισθολογίου στον ευρύ δημόσιο τομέα· η αναβάθμιση των υποδομών και η στήριξη της ανάπτυξης, της ψηφιακής και της πράσινης μετάβασης, καθώς και των ευάλωτων ομάδων.

Δημοσιονομικά μεγέθη και έσοδα

Το πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης για το 2027 προβλέπεται σε 3,9% (€1.596,5 εκατ.) και το πρωτογενές πλεόνασμα σε 5% (€2.024,7 εκατ.). Το ΔΣΚ χαρακτηρίζει «πραγματικό μαξιλάρι» το διαρθρωτικό ισοζύγιο, το οποίο καταγράφει πλεόνασμα 1,9% του ΑΕΠ. Το δημόσιο χρέος αναμένεται να διαμορφωθεί στο τέλος του 2027 στο 45,2% του ΑΕΠ, από 48,9% στο τέλος του 2026.

Οι πρωτογενείς δαπάνες του κρατικού προϋπολογισμού προβλέπεται να αυξηθούν κατά 4,4% (€11.160,6), ενώ τα έσοδα της γενικής κυβέρνησης κατά 4,7% (€17.201,4 εκατ.). Το ΔΣΚ σημειώνει ότι οι δημοσιονομικοί δείκτες ικανοποιούν την ποσοτική διάσταση των σχετικών κανονισμών της ΕΕ, υπογραμμίζει όμως τη σημασία της μακροχρόνιας βιωσιμότητας των δημόσιων οικονομικών και της επίτευξης των στρατηγικών επιδιώξεων.

Για το 2027 προβλέπεται αύξηση 5,2% στο ονομαστικό ΑΕΠ. Τα φορολογικά έσοδα αναμένεται να αυξηθούν κατά 5,8%, ενώ τα συνολικά έσοδα κατά 4,7%, καθώς επηρεάζονται από τη λήξη του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΣΑΑ).

Σύμφωνα με το ΔΣΚ, η φορολογική μεταρρύθμιση αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση 11,7% των άμεσων φόρων το 2027. Η αύξηση προέρχεται κυρίως από τον εταιρικό φόρο (+€415 εκατ.) και την έκτακτη εισφορά άμυνας (+€80 εκατ.), ενώ μειώνονται ο φόρος μισθωτών (−€49,8 εκατ.) και τα τέλη χαρτοσήμων (−€15 εκατ.).

Άλλα χρηματοοικονομικά έσοδα αναμένονται από δάνεια ύψους €2.772 εκατ. που θα εκταμιευθούν το 2027, ποσό αυξημένο κατά 46% σε σύγκριση με τον προϋπολογισμό του 2026, και από χορηγίες €287,7 εκατ., μειωμένες κατά 71% λόγω της λήξης του ΣΑΑ. Οι κοινωνικές εισφορές αναμένεται να αυξηθούν κατά 5,5%. Το ΔΣΚ αναφέρει ότι η εκτίμηση συνάδει με την προβλεπόμενη σταθερή ανεργία στο 3,8% και την αύξηση των απολαβών. Οι κοινωνικές παροχές, σημειώνει, αναμένεται να αυξηθούν κατά 8,5% το 2029, αντανακλώντας την προγραμματιζόμενη αναπροσαρμογή των εισφορών.

Δαπάνες και κρατικό μισθολόγιο

Το ΔΣΚ επισημαίνει ότι τα προηγούμενα χρόνια σημειώθηκε υπέρβαση των οροφών της ΕΕ για τις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες: 3,6% το 2025 και 2,4% το 2026. Για το 2027 οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες προβλέπονται κάτω από το όριο κατά 2,4% και το 2028 κατά 0,8%. Το Συμβούλιο σημειώνει, ωστόσο, ότι δεν υπάρχει πίνακας συμφωνίας μεταξύ των καθαρών πρωτογενών δαπανών και των μεγεθών του προϋπολογισμού, καθώς και ότι στον προϋπολογισμό δεν ενσωματώνονται οι επιπτώσεις της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης.

Ο προϋπολογισμός του 2027 προβλέπει μείωση του κρατικού μισθολογίου κατά 1,2%, στα €3,75 δισ. Σύμφωνα με το ΔΣΚ, η μείωση επηρεάζεται από την υποχώρηση της αναδρομικής συνεισφοράς στο επαγγελματικό σχέδιο των δημοσίων υπαλλήλων. Οι απολαβές των κρατικών υπαλλήλων αυξάνονται κατά 4,2% το επόμενο έτος: οι βασικοί μισθοί κατά €50,4 εκατ., η ΑΤΑ κατά €27,9 εκατ. και οι υπερωρίες κατά €21 εκατ.

Το ΔΣΚ εκτιμά ότι τον Ιούλιο του 2027, όταν η ΑΤΑ θα αποδοθεί στο 100%, θα ανέλθει στο 4%, καθώς εκτιμά τον πληθωρισμό του 2026 στο ίδιο ποσοστό. Με βάση τη συμφωνία, το 4% αποτελεί το ανώτατο όριο απόδοσής της. Για το 2028, η αύξηση του κρατικού μισθολογίου εκτιμάται σε επιπλέον 6,8%. Οι αποδοχές των κρατικών υπαλλήλων αντιστοιχούν στο 21,5% του προϋπολογισμού το 2027, ποσοστό που αναμένεται να φθάσει στο 24,7% το 2029.

Κοινωνικές παροχές και επενδυτικά έργα

Σχολιάζοντας τις κοινωνικές παροχές του προϋπολογισμού, το ΔΣΚ αναφέρει ότι μόνο το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα (ΕΕΕ) είναι εισοδηματικά στοχευμένο. Σε επίπεδο γενικής κυβέρνησης οι κοινωνικές παροχές αυξάνονται κατά 4,4% ανά έτος. Το Συμβούλιο εισηγείται να θεσπιστούν εισοδηματικά κριτήρια για τις νέες παροχές και να αναφέρονται ο αριθμός των δικαιούχων και το κόστος ανά δικαιούχο.

Για τα επενδυτικά έργα, το ΔΣΚ σημειώνει ότι διαχρονικά καταγράφονται χαμηλά ποσοστά υλοποίησης. Στον προϋπολογισμό του 2026 πιστώθηκε ποσό κατά 36% υψηλότερο από την πραγματική δαπάνη του 2025, ενώ η προϋπολογιζόμενη δαπάνη του 2027 είναι χαμηλότερη από τη δαπάνη του 2025. Οι δρόμοι είναι, σύμφωνα με το Συμβούλιο, η μόνη δαπάνη που παρουσιάζει ουσιαστική αύξηση, ενώ η εκτέλεση μεγάλων έργων παραμένει χαμηλή.

Από τα έξι έργα για τα οποία υπήρχε πίστωση στον προϋπολογισμό του 2026, τέσσερα είχαν μηδενική εκτέλεση το πρώτο εξάμηνο του έτους. Το Νέο Κυπριακό Μουσείο είχε εκτέλεση 15% και το «ΚτίΖω» 10%. Το ΔΣΚ αναφέρει ότι για το 2027 προβλέπονται σημαντικές πιστώσεις για έργα με περιορισμένη ή μηδενική εκτέλεση το 2026 και τονίζει ότι κρίσιμα ζητήματα δεν είναι μόνο το ύψος των πιστώσεων, αλλά και η ωριμότητα και η δυνατότητα έγκαιρης υλοποίησης των έργων.

Απασχόληση στον δημόσιο τομέα

Η απασχόληση στον δημόσιο τομέα μειώνεται σε όλες τις κατηγορίες, με εξαίρεση την εκπαίδευση, όπου αυξάνεται κατά 26% ή κατά 822 νέες μόνιμες θέσεις. Ο προϋπολογισμός εμφανίζει «καθαρή μείωση 51 θέσεων», με 386 νέες θέσεις και 437 καταργήσεις. Επιπλέον, προβλέπονται 822 μόνιμες θέσεις στην Εκπαίδευση: 573 αφορούν μονιμοποιήσεις υπηρετούντων έκτακτων και 249 είναι πραγματικά νέες θέσεις. Στη Δημόσια Υπηρεσία περιλαμβάνονται, επίσης, 3.804 αποσπασμένοι στον ΟΚΥπΥ.

Μεταρρυθμίσεις, δάνεια και χρέος

Στον προϋπολογισμό του 2027 περιλαμβάνονται, σύμφωνα με το ΔΣΚ, η φορολογική μεταρρύθμιση, η συμφωνία για την ΑΤΑ, η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και θεσμικές μεταρρυθμίσεις στην Ελεγκτική Υπηρεσία, στον Επίτροπο Νομοθεσίας, στην Εθνική Αρχή Αεροναυτιλίας και στον Φορέα Ασθενοφόρο. Η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση δεν περιλαμβάνεται.

Το ΔΣΚ αναφέρει ότι εκκρεμεί και η μεταρρύθμιση του ΟΚΥΠΥ/ΓεΣΥ. Η χρηματοδότηση των ελλειμμάτων του ΟΚΥΠΥ λήγει στις 31/12/2026 και ο προϋπολογισμός δεν αναφέρει πώς θα αντιμετωπιστεί το ζήτημα τα επόμενα έτη.

Τα έσοδα από δάνεια το 2027 αναμένονται στα €2.772 εκατ., ενώ προβλέπεται αποπληρωμή δανείων ύψους €2.474 εκατ. και τόκοι €711 εκατ. Το δημοσιονομικό χρέος αναμένεται να ανέλθει στο τέλος του 2027 στα €18,4 δισ. ή στο 45,2% του ΑΕΠ. Το ΔΣΚ σημειώνει ότι το ύψος των επιτοκίων εξακολουθεί να είναι άγνωστο.

Κίνδυνοι και συστάσεις

Οι κίνδυνοι για τον προϋπολογισμό του 2027 έχουν καταγραφεί, αλλά δεν έχουν ποσοτικοποιηθεί πλήρως, σύμφωνα με το ΔΣΚ. Στους εξωτερικούς κινδύνους περιλαμβάνεται η γεωπολιτική επιδείνωση στη Μέση Ανατολή και στο Ορμούζ, η οποία μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη, τον τουρισμό, το εμπόριο, τη βιομηχανία και τη μετανάστευση. Κίνδυνοι είναι επίσης οι πληθωριστικές πιέσεις από τη σύρραξη Ουκρανίας–Ρωσίας και τις εχθροπραξίες στη Μέση Ανατολή, με ενδεχόμενη ασύμμετρη επέκταση, η δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ και η κλιματική αλλαγή. Η τελευταία ενδέχεται να αυξήσει τις δαπάνες για φυσικές καταστροφές, αποζημιώσεις στον πρωτογενή τομέα και έργα πρόληψης και ετοιμότητας.

Το ΔΣΚ αναφέρεται, ακόμη, στην αλλαγή του τρόπου υπολογισμού της συνεισφοράς των κρατών μελών προς την ΕΕ για Ίδιους Πόρους, καθώς και σε πιθανές αρνητικές εξελίξεις στις οικονομίες άλλων χωρών, που μπορεί να οδηγήσουν σε χαμηλότερη ανάπτυξη και επιδείνωση του ισοζυγίου, του χρέους, του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και της ανεργίας.

Στους εσωτερικούς κινδύνους περιλαμβάνονται το τερματικό LNG στο Βασιλικό· τα ελλείμματα του ΟΚΥΠΥ μετά τις 31/12/2026 ή/και η μη ανάληψη από τον προϋπολογισμό του ΟΑΥ, εντός του ΓεΣΥ, υποχρεώσεων του ΟΚΥΠΥ· τυχόν μη βιώσιμα συνταξιοδοτικά ταμεία κρατικών οντοτήτων· μη εξυπηρετούμενα δάνεια οντοτήτων δημοσίου δικαίου· εκκρεμείς αγωγές, καταδικαστικές αποφάσεις και πρόστιμα λόγω μη συμμόρφωσης με το Κοινοτικό Κεκτημένο, όπως η Οδηγία για τα αστικά λύματα.

Το ΔΣΚ καταγράφει επίσης κινδύνους από την αγορά δικαιωμάτων CO2 σε περίπτωση απόκλισης από τους στόχους, από αυξήσεις στις λειτουργικές δαπάνες του κράτους, κυρίως λόγω αστάθειας στις τιμές της ενέργειας, από την ενεργοποίηση ενδεχόμενων υποχρεώσεων που προκύπτουν από κρατικές εγγυήσεις και από αυξημένες δαπάνες λόγω ανόδου των επιτοκίων της ΕΚΤ. Αναφέρεται ακόμη σε αρνητικές οικονομικές επιδόσεις Κρατικών Οργανισμών, Κρατικών Επιχειρήσεων, Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και συμβάσεων ΣΔΙΤ, καθώς και στους κινδύνους για τον πρωτογενή τομέα από τον αφθώδη πυρετό.

Μεταξύ των εισηγήσεων του ΔΣΚ είναι η ανακατανομή των δαπανών προς όφελος των επενδύσεων και των κοινωνικών δαπανών, με συγκράτηση των λειτουργικών δαπανών και προτεραιότητα σε επενδύσεις και κοινωνική πολιτική. Εισηγείται, επίσης, πιο φιλόδοξους στόχους για την ενεργειακή μετάβαση, ώστε να αποφεύγεται δημοσιονομικό κόστος από αποκλίσεις στους κλιματικούς στόχους, συγκράτηση της απασχόλησης στον δημόσιο τομέα με αυστηρή τήρηση των οροφών και περιορισμό του κρατικού μισθολογίου, με αναμόρφωση της ΑΤΑ και σύνδεσή της με την παραγωγικότητα.

Το Συμβούλιο προτείνει την ποσοτικοποίηση των κινδύνων που προκύπτουν από τον ΟΚΥΠΥ, τη ΔΕΦΑ/ΕΤΥΦΑ, το Βασιλικό και τα συνταξιοδοτικά ταμεία. Ζητά, ακόμη, εκτίμηση των επιπτώσεων της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης για την περίοδο 2027-2029 και αξιολόγηση της βιωσιμότητας του ΤΚΑ έως το 2040. Σημειώνει ότι οι οροφές στο τριετές πλαίσιο πρέπει να είναι δεσμευτικές και να δίνονται εξηγήσεις για τυχόν αποκλίσεις. Ζητά, τέλος, περιορισμό των συμπληρωματικών προϋπολογισμών, καθώς ο εγκεκριμένος προϋπολογισμός πρέπει να παραμένει η πραγματική δέσμευση του έτους.

(ΚΥΠΕ/ΜΧ/ΗΦ)

Πηγή: ΚΥΠΕ