Ιδιωτικοποιήσεις, κοινωνικές ευαισθησίες και το κόστος για τον πολίτη

Για να μπορέσεις να λύσεις ένα πρόβλημα πρέπει να αντιληφθείς την πραγματική του διάσταση. Το να αναμένεις, και χειρότερα, να απαιτείς από την εταιρεία διαχείρισης του λιμανιού να μην αυξήσει τις τιμές της για κοινωνικούς, ηθικούς ή δεν ξέρω τι άλλους λόγους (πέραν της κερδοφορίας) είναι ένας παραλογισμός. Θα μου πείτε πως υπάρχουν εταιρείες που δείχνουν περιβαλλοντικό -κοινωνικό- ηθικό πρόσωπο… Και αυτό είναι παραλογισμός. 

Όπως θα διαπιστώσετε, οι εταιρείες δείχνουν αυτό το πρόσωπο γιατί τους συμφέρει, γιατί κερδίζουν ή αναμένουν να κερδίσουν. Αν, λοιπόν, επιλέξετε εσείς να ψωνίσετε (το πιο πιθανόν στην οικονομική ζημιά σας) από μία εταιρεία που είναι πιο περιβαλλοντικά ευαίσθητη, τότε ναι μπορείτε να επηρεάσετε την εταιρική συμπεριφορά. Άλλο είναι να το πετυχαίνεις με τη δική σου συμπεριφορά και άλλο απλά να το ζητάς… την ίδια ώρα που εσύ συνεχίζεις να φροντίζεις για το συμφέρον σου.  

Αν θυμάστε, όταν προχωρούσαμε στην ιδιωτικοποίηση των αεροδρομίων η ανάδοχος εταιρεία έκανε τη δύσκολη και δεν ήθελε το αεροδρόμιο της Πάφου. Έτσι, «αναγκαστήκαμε» να κάνουμε κάποιες υπαναχωρήσεις για να της χαρίσουμε το μονοπώλιο των αερομεταφορών στην Κύπρο (εδώ γελάμε και κλαίμε ταυτόχρονα). Αυτό, αντί να δημιουργήσουμε ένα όσο το πιο δυνατό ανταγωνιστικό περιβάλλον. Την ίδια ώρα, το κράτος έβαλε ως όρο επιτυχίας (όπως μαθαίνω τώρα και για το λιμάνι) όποιος δώσει περισσότερα έσοδα στο κράτος. Το κράτος, λοιπόν, κάνοντας αυτές τις συμφωνίες, όχι απλά έδωσε το δικαίωμα, αλλά και το κίνητρο στις ανάδοχες εταιρείες να αυξήσουν τις τιμές τους και μάλιστα υπό καθεστώς μονοπωλίου. Τι θέλατε να κάνουν οι εταιρείες;

Όπως μου απάντησε πρώην συνάδελφός μου, «θα έπρεπε η εταιρεία να λάβει υπόψη της τις κοινωνικές και άλλες συνθήκες». Η απάντηση απλή και διπλή. «Γράψε αυτόν τον όρο σε μία εμπορική σύμβαση». Δηλαδή, «η εταιρεία θα πωλεί (π.χ.) το φυσικό αέριο σε κοινωνικά αποδεκτές τιμές».

Το δεύτερο και πιο ουσιαστικό είναι ότι «την επόμενη φορά που θα πωλήσεις το χωράφι που σου άφησε η μητέρα σου, μην το πουλήσεις στην τρέχουσα τιμή γιατί το κέρδος σου θα είναι μεγάλο, αλλά χαμηλότερα, γιατί πρέπει να λάβεις υπόψη σου την κοινωνική/οικονομική κατάσταση του αγοραστή».

Δεν λέω και δεν υποστηρίζω πως ως άνθρωποι δεν πρέπει να έχουμε κοινωνικές ευαισθησίες. Οι κοινωνικές ευαισθησίες δεν επιβάλλονται με αυτόν τον τρόπο. Πολύ περισσότερο, δεν επιβάλλονται όποτε μας συμφέρει εμάς οικονομικά. Αυτό είναι υποκρισία και παραλογισμός που δεν οδηγεί πουθενά.

Η εταιρεία είχε τη συμβατική ευχέρεια να αυξήσει τις τιμές της. Η εταιρεία είδε να επταπλασιάζονται τα ναύλα των πλοίων και ΟΛΟΙ να το αποδέχονται χωρίς καμία διαμαρτυρία. Άρα σκέφτηκε, «ας πάρω και εγώ το μερίδιο μου». Ούτε υποστηρίζω, ούτε απορρίπτω αυτό που έκανε η εταιρεία. Απλά το εξηγώ.

Ποια είναι η λύση; Θα σας γράψω το συμπέρασμα (που νομίζω καταλήξαμε και οι δύο) σε έναν διάλογο με καθηγητή οικονομικών του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Αυτός υπέρ της κρατικής παρέμβασης/ιδιοκτησίας και εγώ αρκετά πιο φιλελεύθερος. Λίγο πολύ, σε μία χώρα που λειτουργεί με τον τρόπο που λειτουργεί η Κύπρος (να μην γράψω κάτι χειρότερο) είτε ιδιωτικά είναι, είτε κρατικά τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, το αποτέλεσμα για τον απλό πολίτη θα είναι το ίδιο. 

Η φόρμουλα κατά της ιδιωτικοποιήσης, ειδικότερα όταν μιλάμε για μονοπώλια, είναι απλή. Καθορίζεις ποιοτικά και μετρήσιμα κριτήρια και στόχους, όπως και μηχανισμούς επιβολής αυστηρών ποινών, και στη συνέχεια βγαίνεις σε προσφορά και «κερδίζει αυτός που προσφέρει τη χαμηλότερη χρέωση» στον πολίτη της χώρας του.

Οτιδήποτε άλλο, στο περιβάλλον που ζούμε, οδηγεί στα πιο ακριβά λιμάνια και αεροδρόμια στον κόσμο…. που ήταν και πριν την ιδιωτικοποίηση.