Η πηγή όλων των επιτευγμάτων αλλά και σημαντικών προβλημάτων της ανθρωπότητας ξεκινά από την αναζήτηση του στόχου. Γιατί το Α, γιατί το Β, γιατί υπάρχω. Δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι μπορεί να είμαστε αποτέλεσμα τύχης, ότι είμαστε κάτι το ασήμαντο και παροδικό. Είμαστε ως είδος, έθνος, κοινότητα, θρήσκευμα, ομάδα, ακόμη και ως άτομο κάτι το ανώτερα, το ξεχωριστό.... νομίζουμε.
Αυτή η φύση μας, εκτός από το προφανές πρόβλημα, μας οδηγεί στο να αποδίδουμε πολλές φορές εντελώς λανθασμένες εξηγήσεις σε φαινόμενα και γεγονότα. Σε ακραίες περιπτώσεις καταλήγουμε στις θεωρίες συνωμοσίας. Την τάση αυτή την έχουμε όλοι, κάποιοι όμως την έχουν αναγάγει σε επιστήμη. Δεν την ελέγχουν.
Κοιτάξτε τι γίνεται με τις ανευρέσεις ζωντανών στις σεισμόπληκτες περιοχές της Τουρκίας και της Συρίας. Το μόνο που ακούμε είναι «θαύμα». Δέκα μέρες μετά τον σεισμό ανευρέθηκε παιδάκι 10 χρόνων ζωντανό… «θαύμα». Η πραγματικότητα είναι όμως κάτι το αντίθετο. Αν δεν είχε ανευρεθεί κάποιο πρόσωπο ζωντανό 5, 8, 12 μέρες μετά το συμβάν, τότε θα ήταν «θαύμα», κάτι το στατιστικά σχεδόν αδύνατο. Ποια είναι η πιθανότητα να καταρρεύσουν δεκάδες χιλιάδες κτήρια, στα οποία διαμένουν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι και σε κανένα να μην δημιουργηθεί κενό που θα επιτρέψει σε κάποιο να ζήσει για αρκετές μέρες; Σκεφτείτε να βγω και να υποστηρίξω πως ήταν «απλή τύχη», τι θα γίνει.
Δυστυχώς αυτό το χαρακτηριστικό μας γίνεται όλο και πιο έντονο, λόγω της ταχύτητας που μεταδίδονται και της απήχησης που έχουν οι ειδήσεις και φυσικά της σύγκρισής μας ως άτομο με όλο και περισσότερο κόσμο.
Όσο το φαινόμενο αυτό περιορίζεται σε τέτοιες περιπτώσεις δεν υπάρχει πρόβλημα. Όμως δεν ισχύει αυτό. Την περασμένη εβδομάδα, τοποθετήθηκα στο ότι οι επενδύσεις σε μετοχές με μεγάλη εμπορευσιμότητα προσφέρουν κέρδος ή ζημιά σε αυτούς που συναλλάσσονται περισσότερο λόγω τύχης και όχι λόγω ικανοτήτων. Δυστυχώς όπως και στο πιο πάνω παράδειγμα, επιλέγουμε τα «θαύματα» και τα υιοθετούμε.
Ποιος χρηματιστής θεωρείται επιτυχημένος; Φυσικά αυτός που συστηματικά δίνει «σωστές» συμβουλές. Του οποίου οι πελάτες που αγοράζουν κερδίζουν και που πωλούν δεν χάνουν. Το ερώτημα στο μυαλό μας είναι, «ποια είναι η πιθανότητα ένας χρηματιστής να δώσει διαδοχικά 20 ορθές συμβουλές;». Η απάντηση είναι «μία στις εκατό χιλιάδες… άρα αποκλείεται να είναι τυχαίο και σίγουρα πρόκειται για άτομο με ειδικές ικανότητες». Έτσι λοιπόν μετατρέπουμε κάποιους και όχι μόνο χρηματιστές σε μύθους-«γκουρού».
Η στατιστική όμως ερώτηση δεν είναι η πιο πάνω. Η ορθή στατιστική ερώτηση είναι, «υπάρχουν μισό εκατομμύριο χρηματιστές στον κόσμο (που όπως υποστηρίζω τυχαία δίνουν συμβουλές), ποια είναι η πιθανότητα να μην βρεθεί έστω και ένας να δώσει 20 διαδοχικά ορθές συμβουλές;».
Θέλω να είμαι ξεκάθαρος, δεν ισχυρίζομαι πως δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, χρηματιστές, οικονομολόγοι, σεισμολόγοι και άλλοι επιστήμονες που ασχολούνται με την ανθρώπινη συμπεριφορά ή με «εξαιρετικά περίπλοκα και απρόβλεπτα» γεγονότα. Άλλο είναι να δέχεσαι την προτροπή πως θα κατασκευάσεις ένα αντισεισμικό σπίτι και άλλο να δέχεσαι την πρόβλεψή του ότι σε 5 μήνες και 25 μέρες θα έχουμε καταστροφικό σεισμό στην Κύπρο. Άλλο να δέχεσαι την προτροπή ενός χρηματιστή για διασπορά κινδύνου ή έλεγχο της τράπεζας που θα συνεργαστείς και άλλο να δέχεσαι τη συμβουλή ότι σε έναν χρόνο η μετοχή της Apple θα είναι 2.500 δολάρια και το Bitcoin θα ενισχυθεί στις 200.000 δολάρια.
