Μετά την πανδημία: Πολλή δουλειά για τη νέα κανονικότητα

Η πανδημία υποχωρεί, οι κυβερνήσεις αίρουν σταδιακά τα μέτρα περιορισμού (μεταξύ των οποίων και η Κύπρος) και αναδύεται ένας νέος κόσμος, μια «νέα κανονικότητα» στην οποία καλούνται να προσαρμοστούν η οικονομία, η κοινωνία και οι αρχές. Όλα αυτά ενώ μια άλλη κρίση, ο πόλεμος στην Ουκρανία, βρίσκεται μόλις στα πρώτα της στάδια.

Τον νέο αυτό κόσμο που αναδύεται ως αποτέλεσα της πανδημίας του κορωνοϊού, περιέγραψε ο νομπελίστας Χριστόφορος Πισσαρίδης σε δημόσια διάλεξη στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Η βασική του εισήγηση για την Κύπρο είναι η διαφοροποίηση της οικονομίας. Τουρισμός, υγεία, γεωργία, ναυτιλία, επιχειρηματικές υπηρεσίες καλούνται να αλλάξουν τον τρόπο δουλειά τους. Ο τουρισμός, για παράδειγμα, οφείλει να στοχεύσει στην ποιότητα και όχι την ποσότητα, αναβαθμίζοντας το προϊόν.

«Αφήστε το να γίνει πιο ακριβό», υπέδειξε ο κ. Πισσαρίδης.

Στη διάλεξη υπό τον τίτλο «Η Παγκόσμια και Κυπριακή Οικονομία μετά τον Κορωνοϊό: Πού βρισκόμαστε και πού Πάμε;» ο Regius Professor στο London School of Economics και καθηγητής Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου μιλά για τις αλλαγές που έχει φέρει η πανδημία στην οικονομία, αλλαγές που χρειάζονται σωστή αντιμετώπιση από εταιρείες, το κοινό και τις αρχές.

Μικρές χώρες, όπως το Ισραήλ και η Δανία έχουν πάρει μέτρα που τους προετοιμάζει για το «τη νέα κανονικότητα», αλλά για την περίπτωση της Κύπρου (και της Ελλάδας) σημειώνεται ότι χρειάζεται ακόμα πολλή δουλειά.



Οι προκλήσεις για την Κύπρο

Ο κ. Πισσαρίδης χαρακτηρίζει την ψηφιακή υποδομή στην Κύπρο εξαιρετική, αλλά παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην παροχή κυβερνητικών υπηρεσιών (φορολογικές δηλώσεις και άδειες κυκλοφορίας), απομένουν πολλά να γίνουν.

Η σύγκρουση εδώ, αναφέρει, φαίνεται να είναι μεταξύ της πολυπλοκότητας της γραφειοκρατίας και του πόσα να γίνουν ηλεκτρονικά. Η ψηφιοποίηση δίνει μια μοναδική ευκαιρία να απλοποιηθεί η γραφειοκρατία, στην οποία δυστυχώς αντιστεκόμαστε.

Στο επίπεδο της αγοράς εργασίας οι αλλαγές που συντελούνται απαιτούν μεγαλύτερη ευελιξία από τις επιχειρήσεις.

«Η Κύπρος κυριαρχείται από μικρές αυτοαπασχολούμενες μονάδες, οι οποίες δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες ευέλικτης εργασίας. Η κυβέρνηση μπορεί να διευκολύνει τις εξελίξεις εδώ με τη φορολογική της πολιτική και την παροχή υπηρεσιών, όπως περιγράψαμε στο σχέδιό μας για την ελληνική οικονομία», τονίζει ο κ. Πισσαρίδης.

Πρόκληση αποτελεί και η αναδιάρθρωση του συνταξιοδοτικού συστήματος, ώστε ο ασφαλισμένος να μπορεί να εργάζεται σε μεγαλύτερες ηλικίες. 

Σημαντικά βήματα απαιτούνται και στις περιβαλλοντικές πολιτικές καθώς η Κύπρος είναι κοντά στην τελευταία θέση, εντός της ΕΕ, σε όλα τα κριτήρια. 

«Αυτό είναι ιδιαίτερα απογοητευτικό αν σκεφτεί κανείς τις δυνατότητες για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας» παρατηρεί στην παρουσίασή του ο κ. Πισσαρίδης και προσθέτει: «Παρά την κάποια πρόοδο με τα φωτοβολταϊκά και την ηλεκτρική διασύνδεση Αφρικής-Ασίας, η οποία πρόκειται να χρηματοδοτηθεί εν μέρει από την ΕΕ, η γενική κυβερνητική πολιτική μέσω της εταιρείας ηλεκτρισμού της ήταν πολύ αργή».



Γήρανση και εργασία

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα του κ. Πισσαρίδη είναι ότι οι αλλαγές που φέρνει ο κορωνοϊός στην εργασία επιτρέπουν την επέκταση του εργασιακού βίου των εργαζομένων. Το δημογραφικό ασκεί πιέσεις στις οικονομίες, αλλά η παράταση του εργασιακού βίου, ένα μέτρο απαραίτητο, δεν είναι εύκολα υλοποιήσιμο. Τουλάχιστον δεν ήταν μέχρι η πανδημία να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο δουλεύουμε.

«Η ειρωνεία σχετικά με την Covid είναι ότι κατά τη διάρκεια της ζωής της έπληξε πολύ περισσότερο τους ηλικιωμένους παρά τους νέους, αλλά καθώς φεύγει αφήνει μια κληρονομιά που είναι πολύ πιο φιλική προς τους ηλικιωμένους παρά προς τους νέους. Η εργασία από το σπίτι, τα λιγότερα ταξίδια, η συμμετοχή σε συνεδριάσεις μέσω διαδικτύου, οι ιατρικές συμβουλές μέσω διαδικτύου κ.λπ. είναι ακριβώς τα πράγματα που αρέσουν στους ηλικιωμένους!», τονίζει ο κ. Πισσαρίδης στην παρουσίασή του.

Ο κ. Πισσσαρίδης είναι αποκαλυπτικός για τα νέα δεδομένα που φέρνει η γήρανση του πληθυσμού.

«Οι πληθυσμοί γερνούν παντού, λόγω της βελτίωσης του επιπέδου υγείας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο πυρήνας κάθε λύσης στο πρόβλημα της γήρανσης είναι η διά βίου μάθηση και η επιμήκυνση του εργασιακού βίου. Δεδομένης της σημερινής υγιούς ζωής, η ηλικία συνταξιοδότησης στις αρχές έως τα μέσα των 70 ετών θεωρείται λογική», αναφέρει.

Ο καθηγητής Πισσσαρίδης εξηγεί ότι η επιμήκυνση του εργασιακού βίου απαιτεί την προσαρμογή συνταξιοδοτικών συστημάτων και της υγειονομικής περίθαλψης στις ανάγκες της μεγαλύτερης διάρκειας του εργασιακού βίου. Οι επιχειρήσεις καλούνται να παρέχουν συνθήκες που διευκολύνουν τους ηλικιωμένους να παραμείνουν στην εργασία τους. 


Αυτοματοποίηση

Ο κ. Πισσαρίδης εντοπίζει ευρύτερες αλλαγές στην αγορά εργασίας, με την πανδημία να επιταχύνει αλλαγές και τη μετάβαση στην αυτοματοποίηση.

Τα επόμενα 15 χρόνια γύρω στο 10-20% των θέσεων εργασίας μπορούν να αυτοματοποιηθούν (OECD, McKinsey Global Institute) με κυριότερους τομείς τη μεταποίηση, το λιανικό εμπόριο και τη διατροφή.

Προ πανδημίας οι κλάδου που δημιουργούσαν θέσεις εργασίας ήταν:

-Υγεία και φροντίδα
-Εκπαίδευση και μόρφωση
-Χώροι αναψυχής, τουρισμός
-Οικιακοί βοηθοί
-Προσωπικοί βοηθοί



Η πανδημία επιτάχυνε τον αυτοματισμό, για να περιορίσει την εξάρτηση σε ανθρώπινα χέρια και κλάδοι με έντονο το στοιχείο της κοινωνικότητας κτυπήθηκαν άσχημα γιατί ακριβώς βασίζονται στην κοινωνική αλληλεπίδραση.

«Έτσι κλείνουν περισσότερες θέσεις εργασίας και ανοίγουν λιγότερες», παρατηρεί ο κ. Πισσαρίδης.

Οι επιχειρήσεις αντέδρασαν στην πανδημία εισάγοντας νέους τρόπους εργασίας για να ελαχιστοποιήσουν την κοινωνική επαφή:

-«Απομακρυσμένη» εργασία - εργασία από το σπίτι.
-Διαδικτυακές διαβουλεύσεις, π.χ., στον κλάδο υγείας
-Λιγότερα ταξίδια εργασίας, περισσότερες συναντήσεις διαδικτυακά.
-Webinars αντί για seminars.


Ο κ. Πισσαρίδης προβλέπει ότι πολλοί από αυτούς τους νέους τρόπους εργασίας θα παραμείνουν, δημιουργώντας μια νέα κανονική κατάσταση, «the new normal».

Ο αυτοματισμός δεν θα αντιστραφεί με αποτέλεσμα το κλείσιμο θέσεων εργασίας να επιταχυνθεί ίσως κατά 5-10% επιπλέον του 10-20%. Το άνοιγμα νέων θέσεων θα επιβραδυνθεί (π.χ. τα λιγότερα ταξίδια εργασίας περιορίζουν και τις θέσεις υπαλλήλων σε καταστήματα κ.λπ.) και η δημόσια υγεία θα είναι ένας νέος παράγοντας που επηρεάζει τις συνθήκες εργασίας.

Υπολογίζεται ότι περίπου 20% της εργασίας θα παραμείνει απομακρυσμένη και η διαδικτυακή λιανική αγορά (platform economy) θα αναπτυχθεί ακόμα περισσότερο.

Θα αναπτυχθούν, επίσης, τα «εικονικά δωμάτια» για συναντήσεις εργασίας.


Ο πληθωρισμός

Η εμφάνιση πληθωριστικών πιέσεων αποτελεί μία από τις άμεσες της πανδημίας. Ο κ. Πισσαρίδης εξηγεί πώς φτάσαμε στην άνοδο των τιμών και εξηγεί γιατί τάσσεται κατά της αύξησης των επιτοκίων.

Ειδικότερα, σημειώνει ότι οι περισσότερες, αν όχι όλες οι χώρες του κόσμου ανταποκρίθηκαν στην πανδημία με μεγάλα προγράμματα στήριξης της οικονομίας. Αυτό οδήγησε σε μεγάλη αύξηση του χρέους παγκοσμίως και η συσσώρευση χρέους συνοδεύτηκε από αύξηση της αγοραστικής δύναμης του ιδιωτικού τομέα. Ταυτόχρονα η παραγωγή υπέστη ζημιά λόγω των λουκέτων. Ως αποτέλεσμα, η ζήτηση για καταναλωτικά αγαθά ξεπέρασε την προσφορά, οι τιμές άρχισαν να αυξάνονται και ο πληθωρισμός εμφανίστηκε για πρώτη φορά μετά από χρόνια. Ως απάντηση, οι διεθνείς σχετικές τιμές έπρεπε να προσαρμοστούν και το έκαναν, ιδίως η τιμή της ενέργειας, η οποία αυξήθηκε σημαντικά. Η αύξηση των τιμών των πρώτων υλών και της ενέργειας τροφοδοτεί και τον πληθωρισμό, επειδή αποτελούν εισροές σε όλη την οικονομία. 

Η ταυτόχρονη εμφάνιση του πληθωρισμού, η προσαρμογή των σχετικών τιμών για την ενέργεια και τις πρώτες ύλες και η εκκολαπτόμενη ανάκαμψη μετά την πανδημία δημιούργησαν τεράστια διλήμματα για τις κεντρικές τράπεζες και τις αρχές, τονίζει ο κ. Πισσαρίδης.

Αν αυξηθούν τα επιτόκια τώρα ή αν αυξηθούν οι φόροι, μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο η ανάκαμψη. Αν δεν αυξηθούν τότε υπάρχει ο κίνδυνος ο πληθωρισμός να τροφοδοτήσει τις μελλοντικές προσδοκίες για τις τιμές και να οδηγήσει σε υψηλότερα μακροπρόθεσμα επιτόκια, τα οποία έχουν την ίδια, με την αύξηση των επιτοκίων, αρνητική επίδραση στις επενδύσεις.

«Κατά την άποψή μου, οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να συγκρατηθούν και να παραβλέψουν τους στόχους τους για τον πληθωρισμό για δύο χρόνια. Η ανάκαμψη είναι πιο σημαντική από τους στόχους για τον πληθωρισμό. Αλλά τα μακροπρόθεσμα επιτόκια θα πρέπει να παρακολουθούνται προσεκτικά και να είναι προετοιμασμένοι να δράσουν γρήγορα αν αρχίσουν να κινούνται γρήγορα», είναι η συμβουλή του κατόχου του Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών.