Κάντο όπως οι επενδυτές

Όπως οι επενδυτές στις διεθνείς αγορές τρέχουν στους «παραδείσους» ασφάλειας, έτσι και η Κύπρος και ο επιχειρηματικός της κόσμος θα πρέπει να ακολουθήσουν μια παρόμοια προσέγγιση μπροστά στην αβεβαιότητα που γεννά η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.

Θα χρειαστεί να έχουμε και εμείς ένα μεγαλύτερο μαξιλάρι με μετρητά, αλλά και να επιδιώξουμε συμβόλαια που να μας εξασφαλίζουν τις απαραίτητες πρώτες ύλες. Την ίδια ώρα, θα πρέπει να είμαστε σε θέση με ρεαλισμό να αναγνωρίσουμε τις απώλειές μας και την ανάγκη για αλλαγές. Αν βέβαια πάμε σε αποκλιμάκωση τις επόμενες μέρες και ως εκ θαύματος επιστροφή στην ομαλότητα, αυτά ίσως μας φανούν ακριβά. Ωστόσο, δεν τολμώ να σκεφτώ τι θα συμβεί αν δεν κινηθούμε προληπτικά και αν τα πράγματα χειροτερέψουν.

Ο προϋπολογισμός που ψήφισε η Βουλή τον Δεκέμβρη που μας πέρασε, είναι ήδη στον «κουβά». Από την αναπτυξιακή φιλοσοφία θα πρέπει να μπούμε και πάλι σε νοοτροπία συντήρησης δυνάμεων και στήριξης στους κλάδους των υπηρεσιών. Στην τουριστική βιομηχανία ζητούν μέτρα ανάλογα με αυτά που είχαμε πέρσι για να ανοίξουν, και δεν θα είναι οι μόνοι. Ξέρω πως δεν είναι εύκολο να κάνουμε αυτές τις παραδοχές μετά από δύο χρόνια πανδημίας, ωστόσο, όπως και τον Μάρτη του 2020, θα πρέπει να δράσουμε έγκαιρα και με ρεαλισμό. Ας μην κάνουμε το λάθος να πιστεύουμε τα όσα λέμε για «ελεγχόμενη κατάσταση» και να νομίσουμε πως τα γεγονότα θα μας προσπεράσουν. Θα πρέπει από τώρα το κράτος και οι επιχειρήσεις να κάνουν τις ασκήσεις τους χωρίς τα ρούβλια που ανέμεναν φέτος και να πάρουν άμεσα σκληρές αποφάσεις.

Οι άλλες σκληρές αποφάσεις έχουν να κάνουν με τις μεταρρυθμίσεις. Αυτά τα οποία δηλώσαμε πως θα αλλάξουμε για να πάρουμε τα 1,2 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, τώρα μοιάζουν πολύ λίγα. Θα χρειαστεί να πάμε σε ουσιαστικές αλλαγές που θα αφήσουν για πάντα πίσω την αναλογική εποχή με στην οποία έχουμε εγκλωβιστεί. Πολιτική διάθεση στη Βουλή για τέτοια σίγουρα δεν υπάρχει, η χρονιά είναι προεκλογική και δεν σηκώνει «αγριάδες», ενώ μέλη της κυβέρνησης μετρούν μέρες για συνταξιοδότηση. Αν αυτή η νοοτροπία επικρατήσει, οι επόμενοι που θα μας κυβερνήσουν, όποιοι και να είναι αυτοί, θα βρεθούν προ εκπλήξεως. Όσοι είναι φιλόδοξοι και σε θέση να το αντιληφθούν αυτό, τώρα θα πρέπει να σπρώξουν για μαζικές αλλαγές και περιορισμό σε αχρείαστες δαπάνες. Αν το αφήσουν για τον επόμενο, αυτός ίσως να μην προλαβαίνει.

Ένα άλλο πράγμα που βλέπουμε από τις μεγάλες εταιρείες του εξωτερικού, είναι πως διακόπτουν δεσμούς δεκαετιών με τη ρωσική αγορά σε μεγάλη ζημιά τους. Δεν πιστεύω ότι είναι μόνο για ηθικούς λόγους ή για λόγους πειθαρχίας με τις κρατικές αποφάσεις. Η ανάγνωση που κάνουν της κατάστασης είναι πως, όπως έχει εξελιχθεί η κατάσταση με τη Ρωσία, δεν μπορούν πλέον να κάνουν δουλειές εκεί. Πως η παγκοσμιοποίηση όπως την ξέραμε μας τέλειωσε. Θα αναζητήσουν άλλες αγορές, και το ίδιο πρέπει να κάνουμε και εμείς. Η ευρωπαϊκή αγορά, παρά τις μικρές αποδόσεις, είναι η ασφαλέστερη επιλογή για εμάς. Αν θέλουμε να πάρουμε ρίσκο και να αυξήσουμε τις αποδόσεις, θα πρέπει να κοιτάξουμε σε Ασία και Αφρική για ευκαιρίες. Το να παραμείνουμε γαντζωμένοι στη ρωσική αγορά, αρνούμενοι να δεχτούμε και να διαχειριστούμε τη νέα πραγματικότητα, μόνο προβλήματα θα μας προκαλέσει.

Τέλος, οι εποχές που ζούμε, επιβάλλουν όπως κοιτάξουμε την ενεργειακή και επισιτιστική ασφάλεια της χώρας με διαφορετικό φακό. Όπως οι επενδυτές, έτσι και εμείς θα πρέπει να επενδύσουμε τώρα για να εξασφαλίσουμε τους αναγκαίους πόρους. Τα όσα λέγαμε για τοπική παραγωγή δικών μας αγροτικών προϊόντων, δικών μας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και παραγωγή ενέργειας από δικό μας φυσικό αέριο, τώρα, όχι μόνο είναι πιο αναγκαία από ποτέ, αλλά και λόγω κόστους, είναι οικονομικά πιο βιώσιμα από ποτέ. Κάποτε θα πρέπει να τα τολμήσουμε. Αν όχι τώρα, μάλλον πάμε για το ποτέ.