Με το ένα πόδι στην άβυσσο

Όταν ο γνωστός μακροϊστορικός Yuval Noah Harari εμπεριστατωμένα υποστήριζε στα βιβλία του ότι το κέρδος του πολέμου έφτασε, στο τέλος του 20^ού αιώνα, να υστερεί έναντι του κέρδους της ειρήνης με αποτέλεσμα ο κόσμος να εισέρχεται σε μια περίοδο όπου όλοι κερδίζουν περισσότερα από τη διαρκή ειρήνη παρά τον διαρκή πόλεμο, που ταλάνιζε την ανθρωπότητα για αιώνες, έστω και αν περιφερειακές διενέξεις και κρίσεις θα συνεχίσουν να υπάρχουν, δεν υποψιαζόταν την πιθανότητα να ζήσουμε αυτό που ζούμε τώρα στην Ουκρανία. Ίσως, γι' αυτό τον λόγο, να προσέτρεξε για να γράψει το τελευταίο του κείμενο στον Economist για το τι πραγματικά διακυβεύεται στην Ουκρανία για την πορεία και την ιστορική εξέλιξη της ανθρωπότητας.

Πέραν, όμως, των όποιων ιστορικοπολιτικών θεωρήσεων και εκλαϊκευμένων φιλοσοφημάτων, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η αντίδραση προς αυτή, μας δείχνει κάτι, που πρωτοαντιληφθήκαμε με την πανδημία, και δη την αλληλεξάρτηση που υπάρχει μεταξύ κρατών, επιχειρήσεων, συμφερόντων, χρημάτων και ανθρώπων σήμερα στη γη, σε κλίμακα που ποτέ δεν υπήρξε προηγουμένως. Αποδεικνύεται, ακόμα μια φορά, ότι η «παγκοσμιοποίηση» δεν είναι φιλελεύθερο θεώρημα ή ευσεβής πόθος, αλλά πραγματική συνθήκη λειτουργίας της παγκόσμιας, πλέον, κοινωνίας. Μιας κοινωνίας που νοσεί συνολικά, πολεμά συνολικά, εργάζεται συνολικά και ζει και πεθαίνει συνολικά. Και σε αυτή την πραγματικότητα, καμιά σύγκρουση μεταξύ, ενταγμένων στο διεθνές σύστημα, κρατών δεν μπορεί να απομονωθεί από το σύνολο του συστήματος, ειδικά αν αφορά και το ενεργειακό οικοδόμημα του πλανήτη.

Αυτή είναι η πραγματικότητα στην οποία ζούμε και η οποία τώρα απειλείται από αναθεωρητικά και απολυταρχικά καθεστώτα ή άλλα των οποίων ηγούνται τσαρλατάνοι της πολιτικής που θεωρούν ότι μπορούν να την εργαλειοποιήσουν και να τη μεταχειριστούν κατά το δοκούν για ίδια και στενά, ενίοτε και προσωπικά, συμφέροντα εις βάρος όλων μας. Ο ίδιος ακριβώς κίνδυνος που προέκυψε, από αντίστοιχης υφής και ποιότητας πολιτικές διοικήσεις, με αυτόν που είδαμε στους πρώτους χειρισμούς στην Κίνα γύρω από τον κορωνοϊό που οδήγησαν στην πανδημία που μας ταλαιπωρεί, προκύπτει και σήμερα με αντίστοιχα μικρονοϊκές και αυταρχικές συμπεριφορές μιας άλλης αντίστοιχα πεπερασμένης ηγεσίας στη Ρωσία που θέτει, επίσης, τον κόσμο σε κίνδυνο.

Ένας κίνδυνος που είναι πολύ ευρύτερος από τα όσα απαράδεχτα παρακολουθούμε να συμβαίνουν στην Ουκρανία και που ξεπερνά τις καθημερινές αναλύσεις των «στρατηγών της πολυθρόνας» για τα τεκταινόμενα στη Μαριούπολη, στο Κίεβο και τα διαδραματιζόμενα στις συνεδριάσεις των διοικητικών συμβουλίων τραπεζών και εταιρειών στις τέσσερεις γωνιές της γης. Αυτό που διακυβεύεται είναι πρωτίστως η σοβαρότητα του ανθρώπου και η πραγματική ικανότητά του να διαχειριστεί τον σύνθετο κόσμο που οικοδόμησε.

Η ύπαρξη και η ανοχή της διεθνούς κοινής γνώμης έναντι της κάθε λογής δημαγωγών λαϊκιστών, ανεπαρκών ακτιβιστών, macho απολυταρχών και αυτάρεσκων ηγεσιών πρέπει να αντικατασταθεί αμέσως, από την απαίτηση για πραγματικά σοβαρούς, πραγματικά μορφωμένους, πραγματικά ώριμους πολιτικά, κοινωνικά και ψυχολογικά ανθρώπους που με σθένος και αυτοεπίγνωση να δύνανται να υπερασπιστούν όχι την υποσημείωση την οποία θα αποτελέσουν στα βιβλία ιστορίας, αλλά την επικέντρωση της ανθρωπότητας προς την αέναη πρόοδο και αειφόρα ανάπτυξη.

Τα περί γεωπολιτικών θεωρήσεων και ζωτικών χώρων, ιδεολογικών προσδοκιών, θεολογικών ερμηνειών και κατασκευασμένων ηρωισμών, μας φτάνουν και μας περισσεύουν όταν κινδυνεύει όχι μόνο το καθεστώς κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας μιας χώρας και το δικαίωμα στη ζωή των πολιτών και κατοίκων της, αλλά το παγκόσμιο καθεστώς και η λειτουργία του συστήματος που με πολύ κόπο έφτιαξε η ανθρωπότητα μετά από αιώνες συγκρούσεων. Το ζητούμενο δεν είναι να αποδειχθεί ξανά πόσο σωστός ήταν ο Θουκυδίδης, αλλά πόσο εμείς προοδεύσαμε ώστε να τον αντικαταστήσουμε με κάτι πιο σύγχρονο και κατάλληλο για τον σημερινό κόσμο, όπως, ίσως να έλεγε και ο Harari.

Με την παγκόσμια οικονομία να βρίσκεται μπροστά στον γκρεμό και την παγκόσμια ειρήνη να σείεται συθέμελα πριν καλά-καλά η ανθρωπότητα ξεπεράσει την πανδημία και τις επιπτώσεις της, και κυρίως την προκύπτουσα διασάλευση της εμπιστοσύνης μεταξύ όλων των παιχτών του συστήματος -που αναπόφευκτα θα ενισχύεται όσο διαρκεί και ενδεχομένως παρατείνεται η τρέχουσα κρίση, οι συναφείς κυρώσεις, το ενεργειακό σοκ και ο πληθωρισμός- η επιλογή είναι μόνο μια: ο ψύχραιμος ορθολογισμός.