Πόσες φορές ακούσαμε τη φράση «οι τιμές των ακινήτων στην Κύπρο πάντα πάνε πάνω»; Αυτό ακριβώς είναι το επιχείρημα που χρησιμοποιούν πολλοί κατά της εκποίησης ακινήτων από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Με απλά λόγια: «ας περιμένουμε την αξία του ακινήτου να ανέβει, να πωληθεί, να αποπληρωθεί το δάνειο και να μείνουν και χρήματα στον δανειζόμενο, χωρίς αυτός να έχει ξεσπιτωθεί ή χάσει την επαγγελματική του στέγη στο μεσοδιάστημα».
Πριν προχωρήσω, σημειώνω πως σε αυτό το άρθρο θα ασχοληθώ με αυτό το επιχείρημα και όχι με άλλα θέματα, όπως οι στρατηγικοί κακοπληρωτές ή οι καταχρηστικές ρήτρες/πρακτικές από τις τράπεζες. Θέματα τα οποία συνήθως επικαλούμαστε για να εμποδίσουμε την υιοθέτηση μιας θεμιτής πολιτικής που έχει άλλο στόχο.
Πράγματι, οι αξίες των ακινήτων στην Κύπρο τα τελευταία χρόνια έχουν αυξηθεί σημαντικά και για αρκετά από τα προβληματικά δάνεια θα έδινε επιλογές νέων λιγότερο επώδυνων λύσεων. Όμως αυτή η προσέγγιση έχει ένα πρόβλημα. Προσπάθησα να το εξηγήσω στα ανώτατα στελέχη της Τράπεζας Κύπρου πριν από την κρίση του 2008-13, όταν και αυτοί επικαλέστηκαν το ίδιο επιχείρημα, για να μην παρουσιάσουν την πραγματική αξία των υποθηκών που κάλυπταν τα δάνειά τους στους ισολογισμούς τους.
Τους είχα πει: «μήπως πριν ανεβούν οι αξίες θα πρέπει να πέσουν, για να περάσουν στα χέρια αυτών που μπορούν να τα αξιοποιήσουν, να δοθεί ώθηση στην οικονομία και τότε να αρχίσουν να ανεβαίνουν οι τιμές των ακινήτων»; Με απλά λόγια, αν δεν γίνει αυτή η διαδικασία, τότε θα μέναμε κολλημένοι στον πάτο.
Επαναλαμβάνω: ναι, υπάρχουν παραδείγματα κακών δανειστών και δανειζόμενων που εκμεταλλεύτηκαν την περίοδο και θησαύρισαν, αλλά γι’ αυτό ευθύνεται ο μηχανισμός και όσοι τον εφάρμοσαν — όχι η πολιτική, η οποία ήταν μονόδρομος.
Ένας γεωργός έχει ένα χωράφι και ταυτόχρονα ένα μεγάλο μη εξυπηρετούμενο δάνειο. Για να το καλλιεργήσει και να πετύχει τη μέγιστη απόδοση χρειάζεται να αγοράσει καινούργιο γεωργικό εξοπλισμό, λιπάσματα και να πληρώσει υπαλλήλους. Αλλά χωρίς λεφτά, πώς θα το κάνει; Αναγκαστικά θα υποκαλλιεργεί, θα υποπαράγει και δεν θα τα βγάζει πέρα. Άρα ποια είναι η λύση; Ή να δοθεί επιπρόσθετο δάνειο (σε κάποιον που ήδη έχει πρόβλημα να εξοφλήσει το υφιστάμενο, μικρότερο δάνειο) ή να γίνει εκποίηση ή να ασκηθεί πίεση για να πωληθεί σε άλλο πρόσωπο, που θα καλλιεργήσει πιο αποτελεσματικά και θα κερδίσει περισσότερα.
Πάλι θα βρείτε παραδείγματα που, ναι, σε κάποιες περιπτώσεις αν δινόταν επιπρόσθετο δάνειο, ο γεωργός θα επανερχόταν στην κερδοφορία. Υπάρχουν όμως πολύ περισσότερα αρνητικά παραδείγματα. Δυστυχώς αυτός ο διαχωρισμός δεν μπορεί να γίνει σε επίπεδο πολιτικής απόφασης, διότι μιλάμε για χιλιάδες υποθέσεις και καθεμία με διαφορετικά δεδομένα και παραμέτρους.
Για όσους δεν έχουν πειστεί, θα σας δώσω την απάντηση που μου είχε δώσει ο οικονομολόγος Στάνλεϊ Φίσερ για ένα άλλο θέμα με παρόμοια χαρακτηριστικά: «στο τέλος αυτό που μετρά για μένα είναι τα μετρητά — και αυτός που τα έχει». Αυτοί που ήρθαν να μας δώσουν μετρητά δεν λειτουργούν με συναισθηματισμούς αλλά με αριθμούς. Και αυτό το γνωρίζαμε. Η μόνη πραγματική επιλογή θα ήταν να μην οδηγηθούμε ποτέ στο 2013 — ως κράτος, τράπεζες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Όταν όμως μας προειδοποιούσαν, εμείς προτιμούσαμε να παίζουμε πελλό και να ειρωνευόμαστε. Και στο τέλος πληρώσαμε τον λογαριασμό.
Αυτά για υπενθύμιση.
Οι απόψεις που εκφράζονται είναι προσωπικές
