του Τζενκ Μουτλούγιακαλι*
Γνωρίζετε ότι η Επιτροπή Ακίνητης Ιδιοκτησίας ολοκλήρωσε μια υπόθεση στη Μόρφου με όρο την «επιστροφή του ακινήτου μετά τη λύση του Κυπριακού»; Νομίζω πως πρόκειται για πρωτοφανή υπόθεση. Η αίτηση ενός Ελληνοκύπριου ιδιοκτήτη ολοκληρώθηκε με αυτόν τον συμβιβασμό. Η επιστροφή του ακινήτου έγινε αποδεκτή, αλλά η εφαρμογή της μετατέθηκε για μετά από μία συνολική λύση του Κυπριακού. Μια άλλη πρωτιά σημειώθηκε και στην Αμμόχωστο. Εξετάστηκε, αποφασίστηκε και αποζημιώθηκε για πρώτη φορά μια αίτηση που αφορούσε την περίκλειστη πόλη των Βαρωσίων. Βέβαια, η επιτροπή έχει ακόμη μπροστά της 582 φακέλους που αφορούν τα Βαρώσια. Ωστόσο, έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια είχαμε το πρώτο αποτέλεσμα. Νέοι φάκελοι βρίσκονται ήδη στο τραπέζι.
Ξανά στο προσκήνιο
Μετά την τελευταία απόφαση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, τα βλέμματα στράφηκαν και πάλι προς την επιτροπή. Ίσως αυτό να ήταν και θετικό. Γιατί στην Κύπρο η πραγματικότητα του περιουσιακού ζητήματος συχνά ξεχνιέται. Κι όμως...
Σε έναν φάκελο...
Σε μια δικαστική απόφαση...
Σε μια προσφυγή...
Σε μια πολιτική κρίση...
Επανέρχεται συνεχώς μπροστά μας. Μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί συνολικά 8.678 αιτήσεις στην Επιτροπή. Από αυτές έχουν ολοκληρωθεί 3.288. Με άλλα λόγια, έχει δοθεί λύση σε περίπου 38% των φακέλων.
Το συνολικό ποσό αποζημιώσεων που έχει επιδικαστεί έφτασε τα 660 εκατομμύρια 533 χιλιάδες στερλίνες.
Σε 7 υποθέσεις αποφασίστηκε επιστροφή ακινήτου.
Σε 2 υποθέσεις ανταλλαγή και αποζημίωση.
Σε 8 υποθέσεις εφαρμόστηκαν ταυτόχρονα επιστροφή και αποζημίωση.
Είναι λίγα ή πολλά;
Ο καθένας μπορεί να απαντήσει διαφορετικά. Όμως δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι πρόκειται για έναν μηχανισμό που λειτουργεί.
Το πραγματικό πρόβλημα
Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού... Το να λαμβάνεται μία απόφαση δεν σημαίνει ότι γίνεται και η πληρωμή. Σήμερα το μεγαλύτερο πρόβλημα της Επιτροπής είναι ακριβώς αυτό. Οι φάκελοι ολοκληρώνονται, αλλά οι πληρωμές καθυστερούν. Για τις υποθέσεις του 2022 έχει πραγματοποιηθεί μόνο μία πληρωμή. Σκεφτείτε το: 2022, 2023, 2024, 2025, 2026. Εκατοντάδες φάκελοι με εγκεκριμένες αποζημιώσεις περιμένουν ακόμη πληρωμή.
Από αυτό το σημείο και μετά, το θέμα δεν αφορά πλέον την Επιτροπή αλλά το Υπουργείο Οικονομικών. Οι φάκελοι ολοκληρώνονται, αποστέλλονται στο υπουργείο και μπαίνουν σε αναμονή. Είχε ανακοινωθεί ότι οι πρόσθετοι φόροι από τις πωλήσεις ακινήτων θα χρησιμοποιούνταν για την καταβολή αποζημιώσεων. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί δημόσια ενημέρωση για το πόσα χρήματα συγκεντρώθηκαν, πώς χρησιμοποιήθηκαν ή σε ποιες υποθέσεις διοχετεύθηκαν. Αυτό, αναπόφευκτα, δημιουργεί ερωτήματα.
Εντυπώσεις από Στρασβούργο
Πριν από λίγες ημέρες συναντήθηκα με την πρόεδρο της Επιτροπής Ακίνητης Ιδιοκτησίας, Νόβμπερ Φερίτ Βετσί, και τον αντιπρόεδρο Οκτάν Τουρέ. Φυσικά δεν προβαίνουν σε πολιτικές αξιολογήσεις. Ωστόσο δεν κρύβουν ότι θεωρούν «πολιτική» την τελευταία απόφαση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η κ. Βετσί εξήγησε ότι πρόσφατα πραγματοποίησαν επαφές στο Στρασβούργο με 25 διαφορετικές αντιπροσωπείες και τη Γραμματεία του Συμβουλίου. Σύμφωνα με τα λεγόμενά της, όσοι συναντήθηκαν μαζί τους εξέφρασαν ικανοποίηση για τη λειτουργία της Επιτροπής. Ακόμη σημαντικότερο, θεωρούν ότι ορισμένες πρόσφατες νομικές ρυθμίσεις θα επιταχύνουν τη διαδικασία.
Μια σημαντική αλλαγή
Μία από αυτές αφορά τροποποίηση κανονισμών από το Ανώτατο Δικαστήριο. Κανονικά, όταν κατατίθεται μια αίτηση, ζητείται έκθεση έρευνας από το «Υπουργείο Εσωτερικών» για το σχετικό ακίνητο. Παράλληλα, η «Νομική Υπηρεσία» υποβάλλει τη δική της γνώμη. Όμως σε ορισμένες περιπτώσεις αυτές οι εκθέσεις καθυστερούσαν επί χρόνια. Αναφέρεται μάλιστα ότι υπάρχουν εκθέσεις που εκκρεμούν από το 2011. Οι αιτητές υποβάλλουν ενστάσεις λόγω των καθυστερήσεων, οι υποθέσεις αναβάλλονται ξανά και η διαδικασία παρατείνεται συνεχώς. Με τη νέα ρύθμιση δεν θα επιτρέπονται περισσότερες από τέσσερις αναβολές. Σύμφωνα με τον πρόεδρο, αυτή η αλλαγή λειτουργεί άμεσα προς όφελος των αιτητών. Προσθέτει επίσης ότι κάθε εβδομάδα εξετάζονται 70 έως 80 φάκελοι, ενώ πέρσι υποβλήθηκαν περίπου 600 νέες αιτήσεις.
Υποθέσεις εκατομμυρίων
Η Επιτροπή έχει επίσης καταλήξει σε ορισμένες εμβληματικές υποθέσεις. Για το παλαιό κτήριο πρυτανείας του Πανεπιστημίου Ανατολικής Μεσογείου καταβλήθηκαν 9 εκατομμύρια στερλίνες. Για το ξενοδοχείο του γνωστού Ελληνοκύπριου χειροπράκτη Ντίνου Ραμόν στο Μπογάζι και το Τρίκωμο καταβλήθηκαν 3,75 εκατομμύρια στερλίνες. Για το ξενοδοχείο Rock Ruby, που χρησιμοποιείται από τον στρατό στην Κερύνεια, αποφασίστηκε αποζημίωση 10,5 εκατομμυρίων στερλινών.
Δηλαδή, το σύστημα δεν παράγει αποτελέσματα μόνο σε μικρές υποθέσεις αλλά και σε αιτήσεις μεγάλης αξίας. Ωστόσο, η απουσία πληρωμών τους τελευταίους έξι μήνες ρίχνει βαριά σκιά πάνω σε όλες αυτές τις ιστορίες επιτυχίας. Όταν λέμε «ανταλλαγή». Κατά τη διάρκεια της συζήτησης έθεσα και ένα ερώτημα: «Ως Τουρκοκύπριος μπορώ να υποβάλω αίτηση για ανταλλαγή;». Η απάντηση ήταν σαφής: Όχι.
Υπάρχει όμως ένας δρόμος. Σύμφωνα με τον «νόμο» 13/2008, εάν ο σημερινός χρήστης ενός ακινήτου στον βορρά και ο Ελληνοκύπριος ιδιοκτήτης συμφωνήσουν μεταξύ τους, τότε ο ιδιοκτήτης μπορεί να προσφύγει στην Επιτροπή. Ο σημερινός χρήστης καταβάλλει προσωπικά το ποσό που καθορίζεται και η υπόθεση κλείνει. Μέχρι σήμερα έχουν διευθετηθεί με αυτόν τον τρόπο 11 υποθέσεις.
Μεταξύ αυτών:
τμήμα του Acapulco
το Salamis Bay Hotel
το παραλιακό τμήμα του Rocks Hotel
το μπροστινό τμήμα του Palm Beach.
Και δεν αφορά μόνο μεγάλες τουριστικές επενδύσεις. Η ίδια διαδικασία είναι ανοικτή και για απλές κατοικίες. Δηλαδή, θεωρητικά, μπορεί κάποιος να βρει τον πραγματικό ιδιοκτήτη του σπιτιού όπου διαμένει και να καταλήξει σε συμφωνία. Ο ιδιοκτήτης προσφεύγει στην Επιτροπή, καθορίζεται η αποζημίωση, η πληρωμή γίνεται προσωπικά, ο φάκελος κλείνει.
Η Επιτροπή ως γέφυρα
Τι γίνεται όμως στην αντίθετη περίπτωση; Αν ένας Τουρκοκύπριος θέλει να παραχωρήσει την περιουσία του στον νότο και να αποκτήσει περιουσία στον βορρά; Εκεί το σύστημα σταματά. Διότι δεν υπάρχει αντίστοιχος μηχανισμός στον νότο. Επιπλέον, για να γίνει ανταλλαγή, το ακίνητο που προορίζεται για αυτήν στον βορρά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από κανέναν.
Άρα η Επιτροπή από μόνη της δεν μπορεί να επιλύσει ολόκληρο το περιουσιακό ζήτημα. Ούτε ισχυρίζεται κάτι τέτοιο. Παρ' όλα τα ελλείμματά της, επιτελεί μια σημαντική λειτουργία. Η απόφαση για «επιστροφή μετά τη λύση» στη Μόρφου. Η πρώτη ολοκληρωμένη υπόθεση στα Βαρώσια. Όλα δείχνουν την ίδια πραγματικότητα. Το περιουσιακό πρόβλημα εξακολουθεί να βρίσκεται εδώ. Στην καρδιά του Κυπριακού. Δεν εξαφανίζεται επειδή το αγνοούμε. Ούτε ξεχνιέται απλώς με το πέρασμα του χρόνου.
Γι' αυτό η Επιτροπή Ακίνητης Ιδιοκτησίας πρέπει να συνεχίσει να λειτουργεί. Όμως για να συμβεί αυτό χρειάζονται όχι μόνο ταχύτερες αποφάσεις, αλλά και ταχύτερες πληρωμές. Χρειάζεται ισχυρότερη συνεργασία μεταξύ των θεσμών. Χρειάζεται διαφάνεια. Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται η παραδοχή ότι η οριστική επίλυση του περιουσιακού δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από μια συνολική πολιτική λύση του Κυπριακού. Γιατί η Επιτροπή είναι μια γέφυρα. Σήμερα αυτή η γέφυρα στέκει ακόμη όρθια. Όμως είναι φανερό ότι αρχίζει να δυσκολεύεται να αναπνεύσει.
*Δημοσιογράφου YeniDuzen
