{ARXIGRAMMA}Τα αριστερά κόμματα είναι απαραίτητα για τη λειτουργία μιας υγιούς δημοκρατίας, καθώς διασφαλίζουν την ισορροπία του πολιτικού διαλόγου. Δίνοντας έμφαση στην κοινωνική δικαιοσύνη, τον περιορισμό των οικονομικών ανισοτήτων και την εμβάθυνση των δικαιωμάτων, λειτουργούν ως ανάχωμα στα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και τον τυφλό εθνικισμό. Παράλληλα, αντιμετωπίζουν με σθένος δομικά προβλήματα -όπως η φτώχεια και η στεγαστική κρίση- τα οποία αδυνατεί να επιλύσει η ελεύθερη αγορά. Προστατεύοντας τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, ενισχύουν τον πλουραλισμό και τη λαϊκή συμμετοχή. Η Ιστορία μάς διδάσκει ότι η ευρωπαϊκή Αριστερά αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη για κορυφαίες κοινωνικές κατακτήσεις, όπως το καθολικό δικαίωμα ψήφου, τα εργασιακά κεκτημένα και το κράτος πρόνοιας.
Υπό αυτό το πρίσμα, η μακροπρόθεσμη εκλογική εικόνα του ΑΚΕΛ -του μόνου παραδοσιακού αριστερού κόμματος στην Κύπρο και του μοναδικού αναχώματος απέναντι στο ΕΛΑΜ- οφείλει να προκαλεί προβληματισμό. Τα στατιστικά δεδομένα του 21ου αιώνα είναι αδυσώπητα. Από τις εκλογές του 2001, μέχρι και την πρόσφατη αναμέτρηση του 2026, η λαϊκή ψήφος προς το κόμμα συρρικνώθηκε από τις 142.647 στις 88.777 ψήφους. Πρόκειται για μιαν απώλεια της τάξης των 54.000 ψηφοφόρων (περίπου 38%), παρά το γεγονός ότι το 2026 το σώμα των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων ήταν μεγαλύτερο κατά 10.000. Αντίστοιχα, το ποσοστό του κόμματος υποχώρησε από το 34,71% στο 22,34%. Αν αυτή η μακροχρόνια πτωτική τάση παγιωθεί, η Κύπρος κινδυνεύει να διολισθήσει σε έναν έντονο πολιτικό συντηρητισμό, ανοίγοντας τον δρόμο για κυβερνητικά σχήματα που θα προωθούν τον εθνικισμό, τον σοβινισμό και την κοινωνική οπισθοδρόμηση, σε πλήρη αντίθεση με τις φιλελεύθερες δυτικές πολιτικές.
Γιατί, όμως, συρρικνώνεται το ΑΚΕΛ; Σύμφωνα με το καταστατικό του, το κόμμα αυτοπροσδιορίζεται ως «ένα πρωτοπόρο, επαναστατικό κόμμα της εργατικής τάξης και όλων των εργαζομένων, το οποίο καθοδηγείται από την επιστημονική θεωρία του μαρξισμού-λενινισμού». Η συγκεκριμένη θεωρία αποτελεί μιαν πολιτική ιδεολογία που επιδιώκει την ανατροπή του καπιταλισμού μέσω κομμουνιστικής επανάστασης. Υποστηρίζει ότι, επειδή η εργατική τάξη αδυνατεί να οργανωθεί αυτόνομα, ένα αυστηρά πειθαρχημένο «κόμμα-πρωτοπορία» πνευματικών ελίτ οφείλει να καταλάβει την εξουσία και να εγκαθιδρύσει ένα μονοκομματικό κράτος.
Ωστόσο, η Ιστορία έχει δείξει ότι κάθε κομμουνιστικό κράτος είτε κατέρρευσε, είτε μεταρρυθμίστηκε ριζικά σε κάτι αγνώριστο, είτε επιβιώνει αποκλειστικά μέσω εξωτερικής υποστήριξης. Οι λόγοι κατάρρευσης του υπαρκτού σοσιαλισμού είναι πλέον ευρέως γνωστοί. Η Σοβιετική Ένωση διατηρήθηκε για 69 έτη, πριν η δομική της αποσύνθεση ξεπεράσει κάθε δυνατότητα συνοχής. Η μαοϊκή Κίνα οδήγησε στον θάνατο εκατομμύρια πολίτες της, λόγω των λιμών που προκάλεσε η κρατική πολιτική, πριν εγκαταλείψει αθόρυβα το οικονομικό μοντέλο που τους προκάλεσε. Η Κούβα εξαρτάται από ξένες επιδοτήσεις και εμβάσματα, ενώ η Βόρεια Κορέα συντηρείται μέσω πυρηνικών εκβιασμών και ενός καταπιεστικού μηχανισμού, ο οποίος θα ήταν μη βιώσιμος χωρίς την κινεζική στήριξη.
Επομένως, δεν θα πρέπει να ξενίζει το γεγονός ότι η απλή αναφορά των όρων «κομμουνισμός» ή «μαρξισμός-λενινισμός» απωθεί τους αριστερούς αντικομμουνιστές, οι οποίοι ενδέχεται να αποτελούν το 10% με 20% του εκλογικού σώματος. Συμπερασματικά, οι προοδευτικοί πολίτες που αντιτίθενται σθεναρά στον δογματισμό, στα ολοκληρωτικά καθεστώτα και στις πρακτικές του υπαρκτού σοσιαλισμού, στρέφουν την πλάτη τους στο ΑΚΕΛ, στερώντας του τη δυνατότητα μιας ευρύτερης κοινωνικής πλειοψηφίας.
Ένα κόμμα ή ένας πολιτικός δεν κρίνεται από τις θεωρητικές διακηρύξεις της ιδεολογίας του, αλλά από τις πράξεις του. Κάποιος μπορεί να κομπάζει ότι είναι πιστός επειδή προσεύχεται καθημερινά και εκκλησιάζεται, όμως οι πράξεις του θα καθορίσουν την ταυτότητά του· αν, για παράδειγμα, είναι ψεύτης ή κλέφτης ή μοιχός δεν θα έχει θέση στη… Βασιλεία των Ουρανών, όσο κι αν προβάλλει μιαν ευσεβή εικόνα. Η πολιτική συμπεριφορά του ΑΚΕΛ πιστοποιεί στην πράξη ότι πρόκειται για ένα κόμμα αστικό παρά κομμουνιστικό, καθώς αποδέχεται την ελεύθερη αγορά (είναι υπέρ της μικτής οικονομίας και όχι της οικονομίας κεντρικού σχεδιασμού), την ατομική ιδιοκτησία και τους θεσμούς της αστικής δημοκρατίας. Επικεντρώνεται, μάλιστα, στην κατάκτηση της κυβερνητικής εξουσίας μέσω εκλογών και στη διαχείριση του υφιστάμενου κρατικού μηχανισμού. Εκείνο, ωστόσο, που δημιουργεί εύλογα ερωτηματικά είναι η στάση του ΑΚΕΛ έναντι της θρησκείας, η οποία έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την κομμουνιστική ιδεολογία. Η κηδεία του μακαριστού Δημήτρη Χριστόφια, το 2019, ήταν καθόλα θρησκευτική - προκαλώντας την έκπληξη του κ. Κουτσούμπα, γενικού γραμματέα του ΚΚΕ, που παρευρέθη. Έκτοτε, τελείται ετησίως θρησκευτικό μνημόσυνο σε ναούς της Κύπρου, με την παρουσία σύσσωμης της ηγεσίας του κόμματος. Όμως, ο μαρξισμός-λενινισμός είναι δομικά ασύμβατος με τη θρησκευτική πίστη. Στον πυρήνα του, το ιδεολογικό αυτό οικοδόμημα βασίζεται στον διαλεκτικό υλισμό, ένα φιλοσοφικό πλαίσιο που απορρίπτει το υπερφυσικό και αναγνωρίζει το υλικό σύμπαν ως τη μόνη πραγματικότητα. Ο ίδιος ο Λένιν υποστήριζε ότι η θρησκεία διδάσκει στην εργατική τάξη την παθητική αποδοχή των επίγειων βασάνων, με αντάλλαγμα μια μεταθανάτια δικαίωση. Εν τέλει, ο μαρξισμός-λενινισμός προωθεί τον «επιστημονικό αθεϊσμό», τοποθετώντας την ορθολογική επιστήμη ως τον μόνο έγκυρο τρόπο ερμηνείας του κόσμου.
Μήπως, λοιπόν, ήγγικεν η ώρα να μετεξελιχθεί το ΑΚΕΛ σε ένα σύγχρονο σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, που θα αγκαλιάσει ολόκληρο το φάσμα της Αριστεράς; Έτσι κι αλλιώς, το κόμμα δεν τηρεί τα κριτήρια του κομμουνισμού. Και γιατί, εξάλλου, να παραμένει ο κομμουνισμός το ζητούμενο, όταν οι πιο ευημερούσες, υγιείς και ελεύθερες κοινωνίες του πλανήτη λειτουργούν σήμερα σε περιβάλλον μικτής οικονομίας, με κατοχυρωμένα τα ανθρώπινα δικαιώματα; Οι σκανδιναβικές χώρες, για παράδειγμα, βρίσκονται πολύ πιο κοντά στις ανθρωπιστικές και ισότιμες αξίες που επαγγέλλονται οι μαρξιστές, από ό,τι υπήρξε ποτέ οποιοδήποτε κομμουνιστικό κράτος. Δεν είναι τέλειες, αλλά είναι απείρως προτιμότερες από το ιστορικό και παρόν παράδειγμα της Σοβιετικής Ένωσης, της Κίνας, της Κούβας ή της Βόρειας Κορέας.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
