Του Νίκου Μεσαρίτη
Για δεκαετίες το Κυπριακό συζητείται κυρίως μέσα από όσα χωρίζουν τις δύο κοινότητες, που υποτίθεται οι διαπραγματευτές προσπαθούν να λύσουν. Οι δημόσιες παρεμβάσεις περιστρέφονται γύρω από τις διαφωνίες, τις ευθύνες, τις αποτυχίες και τις αμοιβαίες καχυποψίες. Είναι μια συζήτηση που αναπαράγει τα προβλήματα του παρελθόντος, χωρίς να καταφέρνει να φωτίσει το μέλλον. Συνεχώς οι ηγέτες υψώνουν τείχη. Αυτό σημαίνει ότι δεν συμφωνούν να κτίσουν μια λύση. Επικεντρώνονται σε όσα χωρίζουν, ζητούν ανταλλάγματα για να συμφωνήσουν σε κάτι τσαλακώνοντας καθετί που θα έφερνε ευκολία και χαρά στους ανθρώπους όλου του νησιού. Στις δημόσιες δηλώσεις έχουν τον φόβο του πολιτικού κόστους. Η απώλεια ψήφων των εθνικιστών τρομάζει οδηγώντας να μιλούν με γλώσσα μισής σοβαρότητας και μισής εθνικών θριάμβων. Έτσι φαίνονται αντίθετοι συμβιβασμών και μένουν ήσυχοι. Περιορισμένη και η κριτική για την αντιπαραγωγική διαπραγμάτευση. Σε εκφυλισμό της διαπραγμάτευσης προσφέρθηκε στο Κραν Μοντανά το δώρο δύο κράτη στην Τουρκία με τη δικαιολογία: δήθεν οι Ελληνοκύπριοι αρνούνται στα νοσοκομεία την παρουσία Τουρκοκυπρίων. Αυτή η χαοτική στάση στη διαπραγμάτευση ποτέ δεν θα φέρει μέλλον σταθερότητας και ασφάλειας, ενώ την ίδια στιγμή αποτελεί ύβρη.
Όμως, υπάρχει ένα διαφορετικό μήνυμα. Δεν προέρχεται από μία μόνο πλευρά του νησιού. Έχει γίνει βίωμα και στις δύο κοινότητες δεκαετίες ολόκληρες. Είναι η διαπίστωση ότι η ειρήνη δεν αποτελεί ιδεολογική επιθυμία ούτε πολιτικό σύνθημα. Αποτελεί κοινό στρατηγικό συμφέρον όλων των Κυπρίων.
Η παρατήρηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Οι κοινωνίες που κατάφεραν να υπερβούν μακροχρόνιες συγκρούσεις δεν το πέτυχαν επειδή εξαφανίστηκαν όλες οι διαφωνίες. Το πέτυχαν όταν απέκτησαν μια κοινή γλώσσα για το μέλλον. Όταν κατάλαβαν ότι η συνεργασία παράγει περισσότερα οφέλη από τη σύγκρουση. Όχι αγνοούμενους και σκοτωμένους, όχι απώλειες περιουσιών.
Η πρόσφατη παρέμβαση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών κινείται ακριβώς προς αυτήν την κατεύθυνση. Το ίδιο και της εκπροσώπου του Μαρία Άνχελα Ολγκίν που έκανε επαφές στην Κύπρο, την Αθήνα, την Άγκυρα και το Λονδίνο. Η έμφαση που έδωσαν στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης δεν αφορά απλώς τη βελτίωση του κλίματος των συνομιλιών. Αφορά την καθημερινή ζωή των ανθρώπων. Η ειρήνη αρχίζει όταν οι πολίτες διαπιστώνουν ότι η συνεργασία βελτιώνει έμπρακτα την ποιότητα ζωής τους.
Η επιστήμη των διεθνών σχέσεων διδάσκει ότι οι βιώσιμες συμφωνίες οικοδομούνται πάνω σε κοινά συμφέροντα και όχι μόνο στην αντιμετώπιση διαφορών. Στην περίπτωση της Κύπρου τα κοινά αυτά συμφέροντα είναι πλέον εμφανή.
Πρώτα απ' όλα η ασφάλεια. Καμία από τις δύο κοινότητες δεν έχει συμφέρον να ζει σε μια περιοχή που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη γεωπολιτική αστάθεια. Η Ανατολική Μεσόγειος και η Μέση Ανατολή βρίσκονται σε μια περίοδο έντονων ανακατατάξεων. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η διατήρηση του σημερινού αδιεξόδου δεν αποτελεί εγγύηση ασφάλειας. Αντίθετα, αφήνει την Κύπρο περισσότερο εκτεθειμένη στις εξελίξεις μιας περιοχής που παραμένει εξαιρετικά ρευστή.
Δεύτερο κοινό συμφέρον είναι η οικονομία. Η ειρήνη δεν ωφελεί μόνο μία κοινότητα. Δημιουργεί μεγαλύτερη αγορά, περισσότερες επενδύσεις, καλύτερες υποδομές, υψηλότερη παραγωγικότητα και περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης για όλους. Η οικονομική ανάπτυξη δεν έχει εθνότητα. Αναγνωρίζει μόνο τη σταθερότητα και την εμπιστοσύνη.
Τρίτο κοινό συμφέρον είναι οι νέοι άνθρωποι. Οι νέες γενιές Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων έχουν μπροστά τους τις ίδιες προκλήσεις: εκπαίδευση, εργασία, αξιοπρεπείς αμοιβές, στέγη, τεχνολογία, περιβάλλον, ποιότητα ζωής. Η ειρήνη δεν τους ζητά να ξεχάσουν την ιστορία. Τους επιτρέπει να αποκτήσουν μέλλον.
Υπάρχει ακόμα ένα στοιχείο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Σταδιακά διαμορφώνονται, και στις δύο κοινότητες, φωνές που αναγνωρίζουν ότι η λύση του Κυπριακού αποτελεί προϋπόθεση σταθερότητας, ανάπτυξης και ευημερίας για ολόκληρο το νησί. Δεν χρειάζεται να συμφωνούν όλοι σε όλα. Αρκεί να αναγνωρίζουν ότι το κοινό μέλλον αξίζει περισσότερο από τη διαιώνιση της διαίρεσης.
Η μεγαλύτερη ίσως κατάκτηση μιας ειρηνευτικής διαδικασίας δεν είναι η υπογραφή μιας συμφωνίας. Είναι η διαμόρφωση μιας νέας πολιτικής κουλτούρας, όπου η συνεργασία παύει να θεωρείται παραχώρηση και αναγνωρίζεται ως κοινή επένδυση.
Η Κύπρος έχει μπροστά της μια σπάνια ευκαιρία. Η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να στηρίζει μια συμφωνημένη λύση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί το κοινό θεσμικό πλαίσιο όλων των Κυπρίων και υποστηρίζει τις πολιτικές γέφυρες του ΟΗΕ. Ολοένα και περισσότεροι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι η ευημερία δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στη μόνιμη διαίρεση.
Η ιστορία αξίζει γνώση, σεβασμό και διαρκή μελέτη. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί φυλακή του μέλλοντος.
Η κοινή γλώσσα της ειρήνης δεν ζητά από κανέναν να απαρνηθεί την ταυτότητά του. Ζητά να αναγνωριστεί μια απλή αλλά βαθιά αλήθεια: ότι η ασφάλεια, η ανάπτυξη και η προοπτική δεν μπορούν να είναι προνόμια της μίας κοινότητας. Είναι κοινά αγαθά. Και ακριβώς γι' αυτό, μπορούν να αποτελέσουν το ισχυρότερο θεμέλιο για μια επανενωμένη, σύγχρονη και ευρωπαϊκή Κύπρο.
