Του Ηλία Ηλιάδη*
Η απροσδόκητη κρίση στη Θέουτα είναι ένα παράδειγμα διεθνούς υποκρισίας. Με ποικίλη ένταση και σοβαρότητα, όλοι οι εμπλεκόμενοι καταφεύγουν από κατάφωρα ψεύδη σε ποικίλες διαστρεβλώσεις. Ο κύριος υπεύθυνος, όμως, είναι το Μαρόκο, το οποίο μέσω δράσης ή αδράνειας, έχει προκαλέσει μια σοβαρή διεθνή κρίση με 75 γνωστούς θανάτους. Σύμφωνα με τη συνήθη αδιαφάνεια ενός αυταρχικού καθεστώτος, έχει προβεί σε δηλώσεις που είναι ασυμβίβαστες με την πραγματικότητα.
Η υποκρισία της ισπανικής κυβέρνησης έγκειται στην προάσπιση της εδαφικής της ακεραιότητας όσον αφορά τη Θέουτα, αλλά στην αποφυγή της να προσδιορίσει τον κύριο ένοχο. Έχει επισημάνει μόνο εγκληματικές οργανώσεις που εξαπάτησαν τα θύματα για να τους αποσπάσουν χρήματα. Η Ισπανία, όμως, δεν είναι καθόλου πειστική, διότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του πώς υπερασπίζεται το διεθνές δίκαιο και καταγγέλλει την ισραηλινή κατοχή των παλαιστινιακών εδαφών, αλλά έχει υιοθετήσει τη μαροκινή θέση όσον αφορά τη Δυτική Σαχάρα, εγκαταλείποντας την πάγια απαίτηση που εξέφραζε μόνιμα, για χρόνια, δηλαδή το δημοψήφισμα για την αυτοδιάθεσή της.
Η ιδεολογική βάση γι' αυτές τις ενέργειες έγκειται στη θεωρία του Μεγάλου Μαρόκου, ενός εθνικιστικού δόγματος που υποστηρίζει ότι τα σημερινά σύνορα του βασιλείου των Αλαουιτών είναι προϊόν της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας και πρέπει να προσαρμοστούν για την επέκταση της εθνικής επικράτειας. Αυτό το δόγμα υποστηρίζει την προσάρτηση της Δυτικής Σαχάρας, ολόκληρης της Μαυριτανίας, τμημάτων της Αλγερίας, του Μάλι, της Θέουτα και της Μελίγια. Η Δυτική Σαχάρα κατέχεται από το Μαρόκο, παρά το γεγονός ότι τόσο το Διεθνές Δικαστήριο, όσο και τα Ηνωμένα Έθνη τη θεωρούν κατεχόμενο έδαφος που εξακολουθεί να εκκρεμεί.
Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, δεν υπάρχει αμφιβολία για την παρανομία της μαροκινής κατοχής και για το δικαίωμα των Σαχράουι για αυτοδιάθεση. Σε αντίθεση με αυτήν την πραγματικότητα, το σχέδιο του Μαρόκου για τη Δυτική Σαχάρα βασίζεται στην εγκαθίδρυση ενός αυτόνομου καθεστώτος, το οποίο έχει ήδη λάβει υποστήριξη από άλλα κράτη, όπως τις Ηνωμένες Πολιτείες και, παραδόξως, την Ισπανία, η οποία συνεχίζει να θεωρεί το καθεστώς de jure διαχειριστική δύναμη. Τέλος, είναι απαραίτητο να γίνει αναφορά στο ψήφισμα 2797 (2025) του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο, ενώ υποστηρίζει ότι η πρόταση του Μαρόκου πρέπει να ληφθεί υπόψη ως βάση για διαπραγματεύσεις, επιβεβαίωσε ότι η τελική λύση πρέπει να εγγυάται την αυτοδιάθεση του λαού των Σαχράουι.
Επομένως, οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία πρέπει να βασίζεται στην ελεύθερα εκπεφρασμένη βούληση του πληθυσμού των Σαχράουι, και ότι η αναγνώριση από άλλα κράτη ή η εξέταση της πρότασης των Αλαουιτών δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμμόρφωση με τις υφιστάμενες διεθνείς υποχρεώσεις για τα εμπλεκόμενα μέρη. Η Θέουτα και η Μελίγια, από την πλευρά τους, αποτελούν μέρος της ισπανικής επικράτειας, γεγονός που το Μαρόκο απορρίπτει και τις χαρακτηρίζει αποικιακή ανωμαλία. Ωστόσο, η Θέουτα και η Μελίγια ουδέποτε ήταν μαροκινά εδάφη, αλλά ισπανικά, από τον 17ο αιώνα στην περίπτωση της Θέουτα, και τον 15ο αιώνα στην περίπτωση της Μελίγια. Αυτό το καθεστώς έχει αναγνωριστεί σταδιακά από το Σουλτανάτο του Μαρόκου σε διάφορες ιστορικές συμφωνίες. Επιπλέον, η Ισπανία έχει διατηρήσει μια αποτελεσματική και συνεχή άσκηση της κυριαρχίας της, ενώ το Σύνταγμα τις αναγνωρίζει ως μέρος του εθνικού εδάφους. Επιπλέον, όσον αφορά το Διεθνές Δίκαιο, δεν θεωρούνται από τα Ηνωμένα Έθνη εδάφη που ακόμη εκκρεμούν, παρά τις προσπάθειες του Μαρόκου να χαρακτηριστούν τέτοια.
Υπό αυτήν την έννοια, η υβριδική επίθεση που διέπραξε το Μαρόκο συνιστά παραβίαση της εδαφικής ακεραιότητας της Ισπανίας, όπως έχει επισημάνει ο Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, και απαιτεί την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της, υποστήριξη που έλαβε ήδη η Πολωνία όταν υπέστη παρόμοια υβριδική επίθεση από τη Λευκορωσία το 2021. Το Μαρόκο είναι βασικός σύμμαχος του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών και προσχώρησε στις Συμφωνίες του Αβραάμ το 2020, αμέσως μετά τις οποίες οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν στην αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας επί της Δυτικής Σαχάρας.
Για όλους αυτούς τους λόγους, το Μαρόκο δεν είναι ούτε εύκολος αλλά ούτε αξιόπιστος γείτονας. Η ομαλοποίηση των σχέσεων της Ισπανίας με την Αλγερία και η επεξεργασία του προτεινόμενου νόμου για την παραχώρηση ισπανικής υπηκοότητας στους Σαχράουι υπό ισπανική διοίκηση είναι οι παράγοντες που δυσαρεστούν τον βασιλιά του Μαρόκου, αλλά δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να δικαιολογήσουν αυτό το μέτρο πίεσης και αποσταθεροποίησης το οποίο πραγματοποιήθηκε τις τελευταίες ημέρες. Η Ισπανία πρέπει να παραμείνει σταθερή στις θέσεις της και, εάν χρειαστεί, να επανεξετάσει τη θέση της σχετικά με τη Δυτική Σαχάρα, ώστε να προσαρμοστεί κατά γράμμα με το Διεθνές Δίκαιο.
Η Ισπανία, επίσης, είναι υποχρεωμένη να ηγηθεί μιας θεμελιώδους συζήτησης στο πλαίσιο της ΕΕ σχετικά με τα συμβάντα στη Θέουτα, πέρα από τα κομματικά και εθνικά συμφέροντα. Η επιστροφή στο Μαρόκο 70.000 εκ των 72.000 ανθρώπων που κατέκλυσαν παράτυπα τη Θέουτα θέτει το πιο επείγον μέρος της μεταναστευτικής κρίσης σε τροχιά επίλυσης. Ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν κλείνει την πόρτα στα ανησυχητικά ερωτήματα που άφησε αναπάντητα αυτό το σοβαρό γεγονός στα σύνορα της Ισπανίας, ερωτήματα των οποίων οι απαντήσεις δεν βρίσκονται στη Μαδρίτη, αλλά στο Ραμπάτ. Όσο περισσότερες λεπτομέρειες γίνονται γνωστές για τα γεγονότα εκείνων των τραγικών ωρών, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η επισήμανση της ευθύνης του Μαρόκου σε μια επίθεση κατά της ισπανικής κυριαρχίας που θέτει υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία αυτής της χώρας ως εταίρου σε θέματα ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια της Ισπανίας, και κατ’ επέκταση ολόκληρης της ΕΕ.
Χωρίς αμφιβολία, είναι σημαντική η πρόσφατη συνάντηση των υπουργών Εσωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία συνήλθε επειγόντως στις 4 Αυγούστου κατόπιν αιτήματος της ισπανικής κυβέρνησης. Ξεπέρασε τη συζήτηση για τη μεταναστευτική πολιτική κάθε χώρας, η οποία ανταποκρίνεται στα περιφερειακά εκλογικά συμφέροντα, και επικεντρώθηκε στην παροχή ισχυρής υποστήριξης στην Ισπανία απέναντι στην προσπάθεια αποδυνάμωσης της Θέουτα. Η πρόκληση που θέτουν οι μαροκινές Αρχές, χωρίς τη συγκατάθεση των οποίων δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι ήταν αδύνατον να φτάσουν στα σύνορα, ξεπερνά κατά πολύ μια προσπάθεια του Μαρόκου να φέρει την ισπανική κυβέρνηση σε δύσκολη θέση.
*Πρέσβη ε.τ.
