Από την περίπτωση της (κατα)δίωξης του Μακάριου Δρουσιώτη μάθαμε πολλά τους τελευταίους μήνες. Σε όλο τον κόσμο, η δημοσιογραφία περνά κρίση. Από το Πεκίνο μέχρι την Ουάσιγκτον, οι επιλογές και οι στόχοι του ιδιοκτήτη του ΜΜΕ γίνονται μέρα με τη μέρα όλο και πιο απόλυτοι ρυθμιστές της δημοσιογραφικής καθημερινότητας.
Στην ελληνοκυπριακή πολιτεία, υπάρχει και μια επιπλέον παράμετρος: Το πιεστικό εργασιακό πλαίσιο στα συμβατικά ΜΜΕ. Όλο και λιγότεροι δημοσιογράφοι εργοδοτούνται. Και όλο και περισσότερο καλούνται οι εργοδοτούμενοι να κάνουν επιπλέον δουλειά για να βγει η μέρα. Λόγω και της μικρής κοινωνίας δε, οι παρεμβάσεις είναι πολλές και διαρκείς.
Αποτέλεσμα 1: Δεν απομένουν αρκετός χρόνος και δυνάμεις για ερευνητική δημοσιογραφία – εκτός αν κάποιος αφοσιωθεί αποκλειστικά στην έρευνα. Έτσι, το ψάξιμο πίσω από το παραβάν μετατρέπεται σε «πολυτέλεια»!
Αποτέλεσμα 2: Όταν δεν υπάρχει χρόνος για βαθιά ερευνητική δουλειά, τα τεκμήρια σπάνια είναι επαρκή. Αυτό κάνει πιο ευάλωτο τον δημοσιογράφο σε πιέσεις ή παρεμβάσεις, αφού δεν αισθάνεται γνωσιολογικά αρκετά θωρακισμένος.
Αποτέλεσμα 3: Εθισμός της κοινωνίας στο προσκύνημα του καλλιγραφημένου παραβάν. Τόσο, που όταν κάποιος καταφέρει να κοιτάξει πίσω από αυτό, παραλύουμε από αμηχανία!
Ο άνους πατήρ…
Πέρα από τα σχετικά δεινά της δημοσιογραφίας, όλοι γνωρίζουμε ότι οι παθογένειες του πολιτειακού συστήματος είναι τέτοιες που επιβάλλουν μια προσκόλληση στο παραβάν· στον τύπο, στο ξύλινο και συμβολιστικό λεξιλόγιο, στο φαίνεσθαι.
Δύο εντελώς άσχετα μεταξύ τους γεγονότα, του 1993:
• Ένας άνους Κύπριος, πατήρ τριών αρρένων τέκνων, σκέφτεται ότι αφού δικαιούται (λόγω διαμονής και υπηρεσίας) την ελληνική υπηκοότητα, να την αποκτήσει και να τη μεταφέρει στα τρία του παιδιά. Η Ελλάδα ήταν τότε μέλος της ΕΕ, η Κύπρος τριτοκοσμική, τι το καλύτερο από το να είναι Ευρωπαίοι πολίτες!
• Την ίδια χρονιά, κατά την επίσκεψη του τότε υπουργού Άμυνας της Ελλάδας Γεράσιμου Αρσένη, κηρύσσεται με πανηγυρικό τρόπο το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα! Φωταψίες, βεγγαλικά, πανηγυρισμοί. Το εθνικό ρίγος προκαλεί μέχρι και δερματοπάθεια!
Εμπράγματο αποτέλεσμα:
(α) Ο πρωτότοκος υιός του ανοήτου πατρός, όταν μεταβαίνει στην Αθήνα για σπουδές στο ΕΜΠ το 2008, υποχρεώνεται σε άπειρες επισκέψεις στα στρατολογικά γραφεία, προκειμένου να πείσει με έγγραφα και αποδείξεις ότι δεν είναι «φυγόστρατος», αλλά ότι αντίθετα υπηρέτησε 26 μήνες στην Ε.Φ. στην Κύπρο (τους 4 στην Ελλάδα για ανθυπολοχαγός).
(β) Ο ίδιος υποχρεώνεται το 2011 σε άλλες τόσες «επισκέψεις», προκειμένου να πείσει ότι ο δευτερότοκος υιός απεβίωσε ενόσω υπηρετούσε τη θητεία του στην ΕΦ, το 2009. Επομένως δεν είναι «φυγόστρατος» στην Ελλάδα· και είναι αδύνατο πλέον να υπηρετήσει εκεί…
(γ) Ο τρίτος υιός, τον Αύγουστο του 2026, συλλαμβάνεται στο Ελευθέριος Βενιζέλος πριν την επιβίβαση για επιστροφή στην Κύπρο, ως «ανυπότακτος» του ελληνικού στρατού. Δακτυλικά αποτυπώματα, φωτογράφηση υποδίκου, άνοιγμα φακέλου κ.λπ. Ματαίως επιδεικνύει έγγραφα ότι υπηρέτησε πλήρη θητεία στην Ε.Φ., και μάλιστα ως αξιωματικός. Απάντηση: «Είσαι ανυπότακτος από το 2019». Λεπτομέρεια: Το 2019, εν αγνοία του κηρύχθηκε «ανυπότακτος» στην Ελλάδα, την ώρα ακριβώς που έκανε εκεί (στον Αυλώνα) την εκπαίδευσή του για ανθυπολοχαγός τεθωρακισμένων, και μάλιστα με διάκριση!
Η ουσία
Εδώ και 33 ολόκληρα χρόνια, οι Αρσένηδες, οι Τσοχατζόπουλοι, οι Χριστοδουλίδηδες, οι Πάλμες, οι Δένδιες, οι Σαμαράδες, πουλάνε «Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα». Και δεν φρόντισαν εδώ και δεκαετίες έστω για ένα «κλικ» ταυτοποίησης στον υπολογιστή. Για το ποιοι κάνουν στρατό και πού! Γιατί; Απλούστατα επειδή σημασία έχει μόνο το παραβάν. Και πρέπει όλοι να πειστούμε ότι αυτό που κρύβεται πίσω του δεν υπάρχει!
Ζούμε ως πιστοί προσκυνητές, μπροστά σε ένα χάρτινο παραβάν ψεύδους. Και παρ’ όλες τις τεράστιες τρύπες του, δεν θέλουμε να μας πει οποιοσδήποτε οτιδήποτε για τα σκουπίδια που υπάρχουν πίσω απ’ αυτό! Και με βολικά προσχήματα, ευχαρίστως εκλέγουμε αυτούς που συντηρούν την ψευδαίσθηση. Φτάνει να κρατούν όρθιο το τρύπιο παραβάν…
Σε μια πολύ μικρότερη χώρα από εμάς, τη Μάλτα, κυρίως μετά τη δολοφονία της δημοσιογράφου Ντάφνι Καρουάνα Γκαλίζια (2017), έγιναν συνταρακτικές θεσμικές και πολιτικο-κοινωνικές αλλαγές. Για το στέριωμα ενός κράτους δικαίου.
Η διαφορά: Οι Μαλτέζοι (πολιτικοί, διανοούμενοι, δημοσιογράφοι, κοινωνία) κοίταξαν με τόλμη πίσω από το παραβάν. Αηδίασαν, αλλά δεν φοβήθηκαν. Τόλμησαν και είπαν «Δεν θέλω να είμαι αυτό»!
Και έκαναν πράξεις ταυτισμένες με το «δεν θέλω». Και έργα ταυτισμένα με το «θέλω να είμαι κάτι άλλο!».
Ο εθισμός
Επομένως, το πρόβλημά μας είναι πολύ βαθύτερο από όσο νομίζουμε. Ναι, έχει τη σημασία του κάποια στιγμή να πραγματοποιηθεί ο διαχωρισμός των εξουσιών στη Γενική Εισαγγελία· ναι θα είναι πολύ θετικό η Αρχή Κατά της Διαφθοράς να αποκτήσει ανακριτικές εξουσίες· ναι θα περιορίσει τις αυτοκρατορικές εξουσίες του Προέδρου το να πάψει κάποια στιγμή το Γνωμοδοτικό Συμβούλιο να είναι διακοσμητικό. Όμως, ουσιαστική αλλαγή θα έρθει μόνο αν γίνουν παράλληλα και τρία άλλα πράγματα:
1. Περισσότεροι πολιτικοί πρώτης γραμμής να σιωπούν λιγότερο για την ουσία, και να λένε δημοσίως περισσότερες αλήθειες. Είναι σημαντικό π.χ. ότι ο Άντρος Κυπριανού μίλησε μετά το Κραν Μοντανά, μιλούσε συστηματικά, και εξέδωσε σχετικό βιβλίο. Ή ότι ο Αβέρωφ Νεοφύτου προτάσσει σήμερα στον πολιτικό του λόγο το Κυπριακό. Αλλά δεν είναι αρκετό. Όταν γίνονται σημεία και τέρατα μέσα στην απόλυτη πολιτική σιωπή, τα πράγματα είναι πολύ σκοτεινά. Έχουμε από το δημόσιο κατσάδιασμα του Γκουτέρες για την απροθυμία του Ν. Χριστοδουλίδη για βήματα λύσης, μέχρι τα μασκαραλίκια με τα ΜΟΕ, τα τηλεφωνήματα για να τορπιλιστεί η συνάντηση Ντανά με ξένες αντιπροσωπείες, ή τα επικίνδυνα παραμύθια για ένταξη στη ζώνη Σένγκεν (πιστοποιητικό μόνιμης διχοτόμησης!). Κι όμως, οι πολιτικές τοποθετήσεις είναι σχεδόν ανύπαρκτες. Το ότι δυο-τρεις μιλάνε για την ουσία, πού και πού, είναι πέρα από ανεπαρκές.
2. Υπάρχουν σήμερα δέκα δημοσιογράφοι που βρήκαν τρόπο να ασκούν διερευνητική δημοσιογραφία. Και μπράβο τους. Είναι όμως πολύ λίγοι. Υπάρχει τρομερό περιθώριο σε μια τεράστια γκάμα από θέματα, όπου έστω και δείγματα για το τι βρίσκεται πίσω από το παραβάν θα άλλαζαν συνολικά το κλίμα. Η αίσθηση των «πάνω» (εξουσίες) ότι εύκολα ή δύσκολα ελέγχουν την κατάσταση, και των «κάτω» (κοινωνία) ότι λίγο-πολύ τα πράγματα είναι όπως δείχνει το φθαρμένο παραβάν, συντηρούνται και επειδή οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης ασθμαίνουν μέσα στην καθημερινότητα – εξαιρούνται όσοι συνειδητά συντηρούν το παραβάν.
3. Το ίδιο ισχύει και με την ακαδημαϊκή διανόηση. Η βαρύτητα του λόγου της μπορεί να είναι πολύ πιο καταλυτική. Σε κάθε χώρα που βρισκόταν σε μεταβατική φάση και ήθελε να ξεφύγει από τον κακό εαυτό της, η διανόηση διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο. Ενόσω οι ακαδημαϊκοί διανοούμενοι που παρεμβαίνουν ουσιαστικά είναι ένα πολύ μικρό ποσοστό, τα πράγματα θα είναι πολύ πίσω!
Αν περιμένουμε απλώς να έρθει η αλλαγή μέσω των ΜΚΔ ή μέσω των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, θα αργήσουμε να μετακινηθεί το παραβάν του ψεύδους. Όσο φθαρμένο και να είναι, έχει γερά στηρίγματα. Μόνο αν το θέλουν πραγματικά πολλοί θα υποχωρήσει.
Το καλάθι
• … με τα πιόνια (1): Θεωρητικά έξυπνη η κίνηση Κ. Μητσοτάκη να εμπλέξει γαλλικό κολοσσό στην κατασκευή του GSI: Επιχείρηση απεγκλωβισμού (α) από το κυπριακό λόμπι συμφερόντων που χρησιμοποιεί την Κυπριακή Κυβέρνηση ως φρένο για το έργο, (β) από το αδιέξοδο στον χειρισμό των τουρκικών εμποδίων για έρευνα και πόντιση. Έχει όμως και η Άγκυρα πιόνια, και τα κινεί ένα-ένα. Το πρώτο είναι τα δύο θαλάσσια πάρκα. Η Ελλάδα τα θεωρεί μεν παράνομα, αλλά δεν έχει συμμάχους. Γιατί; Επειδή το θαλάσσιο καθεστώς του Αιγαίου δεν είναι συμφωνημένο.
• … με τα πιόνια (2): Η ευκαιρία 2023-2024 για πρόοδο στα ελληνοτουρκικά χάθηκε οριστικά πλέον. Δύο οι υπαίτιοι: (α) Το εθνικολαϊκιστικό μπλοκ Σαμαρά-Καραμανλή που εκβιάζει να ρίξει την κυβέρνηση αν γίνουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις. (β) Το γεγονός ότι σύσσωμη η κεντροαριστερή αντιπολίτευση όχι μόνο δεν στηρίζει κινήσεις ελληνοτουρκικής συνεννόησης, αλλά κατά κανόνα υπερθεματίζει σε εθνικολαϊκισμό. Όταν τα προβλήματα δεν λύνονται με αποφασιστικότητα στην ώρα τους, κακοφορμίζουν, περιπλέκονται, και πολλαπλασιάζονται. Και σου μένει στο χέρι και ένας Νετανιάχου δώρο…
• … με τα πιόνια (3): Το παιγνίδι επίρριψης ευθυνών από τους Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν κορυφώνεται. Επί της ουσίας τίποτε, πέρα από γενικόλογες διακηρύξεις. Όλα δείχνουν ότι το μόνο ουσιαστικό που θα παραδώσει ο Γκουτέρες στον διάδοχό του θα είναι ένα κείμενο συγκλίσεων που ο ίδιος ο ΟΗΕ ετοιμάζει! Τα πιόνια στην Κύπρο στήνονται μόνο για τις εσωτερικές σκακιέρες.
