Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, η ίδια ιστορία. Λίγο πριν από την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους, θυμόμαστε τα ενοίκια που έφτασαν στον Θεό. Και δώσ' του τα ρεπορτάζ για το πόσο κοστίζει ένα διαμέρισμα ανά επαρχία, ειδικά όταν ειναι κοντά σε πανεπιστήμιο, με τους φοιτητές και τις φοιτητικές οργανώσεις να φωνάζουν για το δυσβάστακτο κόστος και για το ότι ότι ακόμη και η φοίτηση σε ένα δημόσιο πανεπιστήμιο μπορεί να τινάξει στον αέρα τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Και πολύ σωστά γίνεται αυτή η συζήτηση. Το ερώτημα είναι γιατί σταματά εκεί.
Το εξωφρενικό κόστος των ενοικίων δεν αφορά μόνο τους φοιτητές. Αφορά τον εργαζόμενο των €900 ή ακόμη και εκείνον των €1.100-€1.300, που ψάχνει ένα αξιοπρεπές διαμέρισμα και βλέπει τα €700 και τα €800 να έχουν γίνει περίπου φυσιολογικές τιμές. Αφορά ένα ζευγάρι που μπορεί με το ζόρι να φέρνει στο σπίτι €3.000 τον μήνα αλλά να χρειάζεται €1.000, €1.200 ή και €1.400 μόνο για το ενοίκιο. Όταν το 40% ή το 50% του οικογενειακού εισοδήματος εξαφανίζεται πριν πληρωθούν ρεύμα, νερό, τρόφιμα, καύσιμα και όλες οι υπόλοιπες υποχρεώσεις, προφανώς κάτι δεν πάει καλά.
Και σε ορισμένες περιπτώσεις η κατάσταση έχει καταντήσει αηδία.
Ακίνητα παραμελημένα για χρόνια, διαμερίσματα που χρειάζονται σοβαρή συντήρηση βγαίνουν στην αγορά με τιμές €800, €1.000 και €1.200. Αγγελίες στις οποίες δεν αναγράφεται καν η τιμή, για να πας, να δεις το ακίνητο και να μάθεις τελικά ότι για μια τρώγλη ζητείται περίπου ένας μισθός. Επειδή, λέει, «έτσι είναι οι τιμές στην περιοχή». Επειδή υπάρχει ζήτηση. Επειδή κάποιος, στο τέλος της ημέρας, θα αναγκαστεί να τα δώσει. Ε, όχι. Κάπου πρέπει να υπάρχει και ένα όριο.
Και αυτό ακριβώς πρέπει να αρχίσουμε να συζητάμε σοβαρά. Ένα πλαίσιο εύλογου ενοικίου. Όχι ένα αυθαίρετο πλαφόν που θα ορίζει μία τιμή για όλα τα ακίνητα, αλλά ένα σύστημα με συγκεκριμένα και αντικειμενικά κριτήρια: τετραγωνικά μέτρα, ηλικία, πραγματική κατάσταση, πότε ανακαινίστηκε και σε ποιο βαθμό, ενεργειακή απόδοση, παροχές και, βεβαίως, περιοχή. Η περιοχή να μετρά. Δεν μπορεί όμως από μόνη της να δικαιολογεί οποιαδήποτε τιμή κατεβάσει κάποιος από το κεφάλι του.
Ένα τέτοιο πλαίσιο θα μπορούσε ταυτόχρονα να δώσει και κίνητρα στους ιδιοκτήτες να επενδύσουν στα ακίνητά τους. Έκανες ουσιαστική ανακαίνιση; Βελτίωσες την ενεργειακή απόδοση; Πρόσθεσες παροχές; Συντηρείς σωστά την περιουσία σου; Πολύ σωστά, αυτά πρέπει να έχουν αξία και να φαίνονται και στο ενοίκιο.
Και δεν μιλάμε για κάτι που η Πολιτεία δεν γνωρίζει πώς να κάνει. Στα σχέδια προσιτής κατοικίας, το κράτος υπολογίζει τι θεωρεί «προσιτό ενοίκιο». Λαμβάνει υπόψη το αγοραίο ενοίκιο της περιοχής, το μειώνει κατά 30% και καθορίζει ανώτατα ποσά ανάλογα με τον τύπο της κατοικίας. Με απλά λόγια, όταν θέλει, το κράτος ξέρει να βάζει κάτω δεδομένα και να αποφασίζει μέχρι ποιο ποσό ένα ενοίκιο μπορεί να θεωρείται προσιτό.
Αφού, λοιπόν, μπορεί να το κάνει στα δικά του στεγαστικά σχέδια, γιατί όχι και στην υπόλοιπη αγορά;
Κανείς δεν λέει ότι ο ιδιοκτήτης δεν δικαιούται να έχει απόδοση από την περιουσία του. Την αγόρασε, τη συντηρεί, επένδυσε σε αυτήν και δικαιούται να έχει κέρδος. Άλλο όμως το κέρδος και άλλο να ζητάς όσα σου λείπουν επειδή ξέρεις ότι ο άλλος χρειάζεται ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του.
Γιατί η στέγη δεν είναι πολυτέλεια. Και δεν μπορούν όλοι να αγοράσουν σπίτι. Δεν έχουν όλοι €30.000 ή €40.000 στην άκρη για προκαταβολή ούτε μπορούν όλοι να εξασφαλίσουν στεγαστικό δάνειο. Μια μεγάλη μερίδα πολιτών είναι στο ενοίκιο και πρέπει επιτέλους το κράτος να ασχοληθεί μαζί τους.
Αν πραγματικά θέλουμε να μιλάμε για στεγαστική πολιτική που στηρίζει νέους, εργαζόμενους και οικογένειες, πρέπει να αποφασίσουμε επιτέλους πού τελειώνει η ελεύθερη αγορά και πού αρχίζει η υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύσει μια βασική ανθρώπινη ανάγκη.
