Η χθεσινή στήλη ήταν αφιερωμένη στον Βάσο Φτωχόπουλο που μας έφυγε πριν από δυο μέρες. Το κείμενό μου στάθηκε αφορμή να επικοινωνήσουν μαζί μου πρώην κοινοί φίλοι και γνωστοί. Τα είπαμε, όχι πολλά λόγια, για τα χρόνια εκείνα που κυμάτιζε η ελληνική σημαία έξω από το Αιγαίον. Την κατέβαζαν κατά καιρούς διάφοροι που δεν άντεχαν στη θέα της. Ως συνήθως το βράδυ, μετά τα μεσάνυχτα.
Την επομένη μια καινούργια σημαία αντικαθιστούσε την κλεμμένη… Γύρω από το Αιγαίον και τον Φτωχόπουλο μια ήταν η λέξη που κυριαρχούσε στις ατέλειωτες βραδιές, στις ατέλειωτες συζητήσεις. «Ελλάδα». Θεωρώ το «ένωσις» σαν μια υπογράμμιση, κάτι σαν ο... ιστός της λέξης.
Τη λύση στο τεράστιο αυτό απωθημένο έδωσε με το βιβλίο του «Η δυστυχία τού να είσαι Έλληνας» ο γνωστός συγγραφέας Νίκος Δήμου. Αυτός που ζωγράφισε και το έμβλημα «δεν ξεχνώ» που μισό αιώνα μετά εξακολουθεί να εμφανίζεται σε δημόσιους κι όχι μόνο χώρους… Μέσα στο βιβλίο συνάντησα μια φράση που με «στάμπαρε». Η Ελλάδα είναι μια «απάνθρωπη ερωμένη». Η παρομοίωση αυτή αποτυπώνει τη βαθιά, αντιφατική και συχνά «βασανιστική» σχέση που έχει ο σύγχρονος Έλληνας (ιδιαίτερα ο σκεπτόμενος άνθρωπος ή ο Έλληνας της διασποράς) με την πατρίδα του. Σύμφωνα με τη φιλοσοφία και τα δοκίμια του δήμου με πιο εμβληματικό το: Η δυστυχία τού να είσαι Έλληνας, η Ελλάδα λειτουργεί όπως μια ερωμένη που: Μαγνητίζει και γοητεύει αθεράπευτα τους ανθρώπους της με την ομορφιά, την ιστορία και το συναίσθημά της. Πληγώνει, απωθεί και ταλαιπωρεί τους ίδιους της τους πολίτες με τις παθογένειές της, τη γραφειοκρατία, τον ανορθολογισμό και τις εσωτερικές της συγκρούσεις. Με αυτή τη φράση αναδεικνύεται η εσωτερική σύγκρουση: το να μην μπορείς να ζήσεις μακριά της αλλά να δυσκολεύεσαι εξίσου να ζήσεις και μαζί της.
Αντί για λουλούδια στο κατευόδιο του Φτωχόπουλου αφιερώνω μερικές ακόμα αράδες από το «Η δυστυχία τού να είσαι Έλληνας». Στους καιρούς μας είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Αν και αυτό το ποτέ ισχύει και θα ισχύει για όσους αναπνέουν ακόμα ελληνικά…
*** Υπάρχουν Έλληνες που προβληματίζονται με τους εαυτούς των και Έλληνες που δεν προβληματίζονται. Οι σκέψεις αυτές αφορούν περισσότερο τους δεύτερους. Είναι όμως αφιερωμένες στους πρώτους.
*** Ο Έλληνας, όταν βλέπει τον εαυτό του στον καθρέπτη, αντικρίζει είτε τον Μεγαλέξανδρο είτε τον Κολοκοτρώνη είτε τουλάχιστον τον Ωνάση. Ποτέ τον Καραγκιόζη.
*** Κι όμως στην πραγματικότητα είναι ο Καραγκιόζης, που ονειρεύεται τον εαυτό του σαν Μεγαλέξανδρο. Ο Καραγκιόζης με τα πολλά επαγγέλματα, τα πολλά πρόσωπα, τη μόνιμη πείνα και τη μία τέχνη: της ηθοποιίας.
*** Η υπερβολή δεν είναι μόνο εθνικό ελάττωμα. Είναι τρόπος ζωής των Ελλήνων. Είναι η συνισταμένη του εθνικού τους χαρακτήρα. Είναι η βασική αιτία της δυστυχίας τους αλλά και η μεγάλη τους δόξα. Γιατί στο αυτοσυναίσθημα, η υπερβολή λέγεται λεβεντιά.
*** Ο Νεοέλληνας μοιάζει ευτυχισμένος όταν είναι δυστυχισμένος. Όταν όλα πάνε καλά, αισθάνεται ανήσυχος και απροσάρμοστος. Αν δεν έχει αίτια δυστυχίας, θα ψάξει να βρει.
