Το 43,5% των Κυπρίων μαθητών ηλικίας 15-16 ετών βρίσκεται κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας και στα τρία γνωστικά αντικείμενα που εξέτασε η PISA. Στις χώρες του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης το αντίστοιχο ποσοστό είναι 19,7%. Η σύγκριση είναι απογοητευτική αλλά όχι απρόσμενη. Εδώ και χρόνια γνωρίζουμε ότι οι επιδόσεις των μαθητών μας βρίσκονται στα χαμηλά.
Αυτό που πρέπει να μας τρομάζει περισσότερο δεν είναι μόνο ότι τα παιδιά μας δεν γράφουν καλά σε μια εξέταση. Είναι ότι φαίνεται να μην θέλουν πια να μάθουν.
Η έκθεση σκιαγραφεί μαθητές με περιορισμένη επιμονή και περιέργεια, μειωμένο ενδιαφέρον για τη μαθησιακή διαδικασία και χαμηλή διάθεση να αναζητήσουν βοήθεια. Σχεδόν μία στις τέσσερις απαντήσεις στην Κατανόηση Κειμένου ήταν λανθασμένη, όχι επειδή ο μαθητής δεν ήξερε την απάντηση αλλά επειδή δόθηκε πολύ πιο γρήγορα από όσο απαιτούσε η ερώτηση. Δεν είναι απλώς μια λάθος απάντηση. Είναι ένα παιδί που πιθανόν κοίταξε την ερώτηση και αποφάσισε ότι δεν άξιζε καν να προσπαθήσει. Και αυτό είναι πολύ χειρότερο από έναν κακό βαθμό.
Η περιέργεια είναι η αρχή της μάθησης. Είναι η ανάγκη του παιδιού να ρωτήσει «γιατί», να αμφισβητήσει, να ψάξει, να δοκιμάσει και να δημιουργήσει. Χωρίς αυτήν, το σχολείο καταντά μηχανισμός μεταφοράς πληροφοριών, τις οποίες οι μαθητές αποστηθίζουν, γράφουν σε μια εξέταση και ξεχνούν αμέσως μετά.
Κι όμως, έχουμε παιδιά που ξεκινούν στις 7:30 το πρωί στο σχολείο και τελειώνουν από τα φροντιστήρια ακόμη και στις 9:00 το βράδυ, πέντε ημέρες την εβδομάδα. Περνούν έως και 13,5 ώρες την ημέρα πηγαινοερχόμενα σε χώρους που υποτίθεται ότι υπάρχουν για να μάθουν. Οι γονείς δίνουν μικρές περιουσίες για ιδιαίτερα και φροντιστήρια, ώστε τα παιδιά να διδαχθούν όσα θα έπρεπε να έχουν κατακτήσει στο σχολείο.
Και ποιο είναι το αποτέλεσμα; Στην καλύτερη περίπτωση, καλοί παπαγάλοι. Παιδιά εκπαιδευμένα να βρίσκουν τη σωστή απάντηση για το διαγώνισμα, όχι να θέτουν τη σωστή ερώτηση. Να κυνηγούν τον βαθμό, όχι τη γνώση. Να φοβούνται το λάθος, αντί να το χρησιμοποιούν για να προχωρήσουν.
Δεν μπορούμε να αγνοούμε ούτε τι προκαλεί ένα σχολείο που δεν είναι φιλικό προς τους μαθητές του. Όταν ένα παιδί δεν αισθάνεται ότι ανήκει, ότι ακούγεται ή ότι υπάρχει χώρος για αυτό μέσα στο σύστημα, η αποξένωση δεν εξαφανίζεται. Μπορεί να εκφραστεί με αδιαφορία και παραίτηση αλλά και με ένταση, αντιδραστική συμπεριφορά ή επιθετικότητα. Αυτό δεν δικαιολογεί κανένα περιστατικό βίας. Μας υποχρεώνει, όμως, να κοιτάξουμε και το περιβάλλον μέσα στο οποίο τέτοιες συμπεριφορές γεννιούνται και μεγαλώνουν.
Εύκολα μπορούμε να κατηγορήσουμε τα κινητά. Πράγματι, σχεδόν δύο στους τρεις μαθητές δηλώνουν ότι η προσοχή τους αποσπάται από ψηφιακές συσκευές μέσα στην τάξη. Το κινητό, όμως, δεν δημιούργησε μόνο του το πρόβλημα. Βρήκε απέναντί του ένα σχολείο που είχε ήδη χάσει τη μάχη για το ενδιαφέρον των παιδιών και τους πρόσφερε μια πολύ πιο εύκολη έξοδο.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι απλώς πώς θα ανεβάσουμε τους βαθμούς στην επόμενη PISA. Είναι τι πολίτες θέλουμε να βγάζει το σχολείο. Ανθρώπους με περιέργεια, κρίση και την ικανότητα να αμφισβητούν, ή παθητικούς δέκτες που για να εκφράσουν άποψη για ένα θέμα θα πρέπει πρώτα να ρωτήσουν την τεχνητή νοημοσύνη;
