Ο πλανήτης φιλοξενεί σήμερα πάνω από οκτώ δισεκατομμύρια ανθρώπους. Η αριθμητική αυτή πραγματικότητα συχνά παρουσιάζεται είτε ως απειλή είτε ως στατιστικό δεδομένο χωρίς πολιτικό βάθος. Στην πραγματικότητα, ο υπερπληθυσμός δεν είναι απλώς θέμα πολλών ανθρώπων, αλλά αποτέλεσμα ενός οικονομικού και αναπτυξιακού μοντέλου που καταναλώνει περισσότερα απ’ όσα αντέχει η Γη και κατανέμει λιγότερα απ’ όσα χρειάζονται οι κοινωνίες.
Οι συνέπειες του υπερπληθυσμού είναι ήδη ορατές, εξάντληση φυσικών πόρων, κρίση νερού, καταστροφή οικοσυστημάτων, επιτάχυνση της κλιματικής κρίσης. Όσο αυξάνεται ο παγκόσμιος πληθυσμός, αυξάνεται και η πίεση για περισσότερη ενέργεια, περισσότερη τροφή, περισσότερη γη. Όμως το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι, αλλά ότι ένα μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού καταναλώνει δυσανάλογα μεγάλο μέρος των πόρων. Ο υπερπληθυσμός λειτουργεί ως βολικός αποδιοπομπαίος τράγος για να μην μιλήσουμε για υπερκατανάλωση, ανισότητα και οικολογική λεηλασία.
Την ίδια στιγμή, ο ανεπτυγμένος κόσμος αντιμετωπίζει το φαινομενικά αντίθετο πρόβλημα, δηλαδή υπογεννητικότητα και γήρανση του πληθυσμού. Στην Ευρώπη, και φυσικά στην Κύπρο, οι γεννήσεις μειώνονται σταθερά, το εργατικό δυναμικό συρρικνώνεται και τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης πιέζονται. Το φαινόμενο παρουσιάζεται συχνά ως δημογραφική βόμβα που απειλεί την οικονομία και το κράτος πρόνοιας.
Όμως και εδώ, η αιτία δεν είναι ατομική ή πολιτισμική, αλλά βαθιά πολιτική. Οι νέοι άνθρωποι δεν αρνούνται να κάνουν παιδιά από ιδιοτροπία. Ζουν σε καθεστώς εργασιακής επισφάλειας, στεγαστικής κρίσης, χαμηλών μισθών και αβέβαιου μέλλοντος. Η αναπαραγωγή μετατρέπεται σε πολυτέλεια για όσους μπορούν να την αντέξουν. Η υπογεννητικότητα δεν είναι επιλογή, είναι κοινωνικό σύμπτωμα.
Έτσι, ο πλανήτης βρίσκεται μπροστά σε έναν διπλό εφιάλτη, υπερπληθυσμός στον παγκόσμιο νότο, υπογεννητικότητα στον παγκόσμιο βορρά. Δύο φαινομενικά αντίθετες κρίσεις που στην πραγματικότητα γεννιούνται από το ίδιο σύστημα, ένα παγκόσμιο οικονομικό μοντέλο που παράγει ανισότητες, επισφάλεια και οικολογική καταστροφή.
Οι εύκολες λύσεις όπως ο περιορισμός γεννήσεων από τη μια, επιδοτήσεις τεκνοποίησης από την άλλη, αποτυγχάνουν γιατί αγνοούν τη μεγάλη εικόνα. Δεν μπορείς να ζητάς από κοινωνίες που παλεύουν για επιβίωση να κάνουν λιγότερα παιδιά, ούτε από νέους ανθρώπους χωρίς προοπτική να κάνουν περισσότερα.
Ο γόρδιος δεσμός λύνεται μόνο με μια ρεαλιστική και ταυτόχρονα ριζοσπαστική προσέγγιση... παγκόσμια αναδιανομή πόρων, επένδυση στη δημόσια υγεία και εκπαίδευση, ισότητα των φύλων και καθολική πρόσβαση στην αναπαραγωγική υγεία. Όπου οι γυναίκες έχουν δικαιώματα, μόρφωση και ασφάλεια, οι γεννήσεις σταθεροποιούνται φυσικά. Όπου οι νέοι έχουν αξιοπρεπή εργασία, στέγη και κοινωνική στήριξη, η απόφαση για οικογένεια παύει να είναι άλμα στο κενό.
Ταυτόχρονα, η Ευρώπη οφείλει να μιλήσει σοβαρά για τη μετανάστευση, όχι ως απειλή αλλά ως δημογραφική και κοινωνική αναγκαιότητα, μέσα από πολιτικές ένταξης και όχι φόβου.
Ο υπερπληθυσμός και η υπογεννητικότητα δεν είναι αντίπαλοι. Είναι δύο όψεις της ίδιας αποτυχίας. Και όσο αντιμετωπίζονται με τεχνοκρατικά μπαλώματα και ηθικούς πανικούς, τόσο ο κόμπος θα σφίγγει.
