Το περασμένο Σάββατο πέθανε ένας από τους μεγαλύτερους στοχαστές της εποχής μας. Ο σπουδαίος γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας, υπερασπίστηκε τον ορθό λόγο μέσα από τα έργα και τις θεωρίες του. Ήταν πιστός στο κύριο πρόταγμα του Διαφωτισμού για τη χειραφέτηση του ανθρώπου. Ο Διαφωτισμός ήταν ένα φιλοσοφικό κίνημα του 17ου και του 18ου αιώνα στην Ευρώπη, με τρομερές πολιτικές και υλικές συνέπειες. Ήταν η εποχή του ορθού λόγου και όπως υποστήριξε ένας άλλος σπουδαίος φιλόσοφος, ο Ιμμάνουελ Καντ, ο Διαφωτισμός ήταν η έξοδος του ανθρώπου από την πνευματική ανωριμότητα και την άγνοια.
Η χειραφέτηση του ανθρώπου μέσω του ορθού λόγου από τις δεισιδαιμονίες και τις παραδοσιακές δομές εξουσίας οδήγησε σε μεγάλες κοινωνικές αλλαγές και πολιτικές επαναστάσεις, διαμορφώνοντας την εποχή της νεωτερικότητας. Η τεχνική πρόοδος, η εγκαθίδρυση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, οι λαϊκοί αγώνες για καλύτερες συνθήκες εργασίας και η ευημερία των ανθρώπων προέκυψαν ως αποτέλεσμα του ορθού λόγου και των νέων αξιών, που έφερε ο Διαφωτισμός.
Διατυπώθηκαν για πρώτη φορά καθολικές και θεμελιώδεις αρχές για την αξιοπρέπεια του ανθρώπου, την ελευθερία, την ισότητα και την αλληλεγγύη. Όλες οι σχολές σκέψης που γεννήθηκαν μέσα από τα σπλάχνα του Διαφωτισμού είχαν ως απώτερο στόχο την αυτοπραγμάτωση του ανθρώπου. Φιλελεύθεροι και μαρξιστές διατύπωσαν διαφορετικά οράματα για την πρόοδο της ανθρωπότητας, δίνοντας οι μεν έμφαση στην ελευθερία και οι δε στην ισότητα. Ωστόσο και οι δύο πλευρές είχαν ως υπέρτατη αξία την πρόοδο της ανθρωπότητας απέναντι σε κάθε λογής αντιδραστικούς και συντηρητικούς, που στέκονταν εμπόδιο στις αλλαγές, με σκοπό να διατηρήσουν τα παλιά προνόμια και τις παραδοσιακές αξίες.
Ο σκοταδισμός άρχισε να υποχωρεί μπροστά στην εξάπλωση του Διαφωτισμού στον δυτικό κόσμο και γκρεμίστηκαν μερικά από τα μεσαιωνικά βασίλεια της Ευρώπης. Η επέλαση του ορθού λόγου και των πανανθρώπινων αξιών προκάλεσε την αντίδραση και τη γέννηση του φιλοσοφικού κινήματος του Ρομαντισμού, το οποίο έδωσε έμφαση στο συναίσθημα, την υποκειμενικότητα, την ιστορία και τις λαϊκές παραδόσεις. Έτσι γεννήθηκαν νέοι δαίμονες όπως ο εθνικισμός και οι κοινωνίες εγκλωβίστηκαν ξανά σε παράλογες ιδέες, οι οποίες δεν έχουν επιστημονική εξήγηση, αλλά επιβίωσαν στον χρόνο λόγω της προσκόλλησης των ανθρώπων σε αυτές.
Ως εκ τούτου, δημιουργήθηκε ένας κόσμος γεμάτος αντιφάσεις, με τη βαρβαρότητα να συνοδεύει την πρόοδο και τους ανθρώπους να πιστεύουν σε νέες κοσμικές θρησκείες. Το έθνος, η φυλή και άλλες ιδέες του Ρομαντισμού οδήγησαν στον φασισμό και στον ναζισμό. Ο Πρώτος και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος ανέδειξαν τα όρια του ορθού λόγου. Διανοούμενοι όπως ο Γιούργκεν Χάμπερμας αναζήτησαν τις αιτίες αυτού του αιματοκυλίσματος και διατύπωσαν τη θέση, ότι ο Διαφωτισμός δεν απέτυχε αλλά έμεινε ανολοκλήρωτος. Εξάλλου, η ηθική αισιοδοξία των φιλοσόφων του Διαφωτισμού ήταν η κινητήριος δύναμη όλων των μεγάλων αλλαγών.
Σήμερα πόση ηθική αισιοδοξία απομένει όταν το διεθνές δίκαιο και οι διεθνείς θεσμοί όπως ο ΟΗΕ βρίσκονται σε ανυποληψία; Όταν ο Λευκός Οίκος υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ παράγει και δημοσιεύει video games για τον πόλεμο με το Ιράν, με στόχο την απανθρωποποίηση του εχθρού, ώστε τα θύματα της άλλης πλευράς να μοιάζουν με αντικείμενα, διότι απαιτείται η νομιμοποίηση των εγκλημάτων πολέμου στα μάτια της διεθνούς κοινότητας. Ποιές πανανθρώπινες αρχές του Διαφωτισμού υπηρετούν τα κόμματα της Κυπριακής Δημοκρατίας, όταν τα περισσότερα από αυτά διεξάγουν προεκλογικό αγώνα, χωρίς ούτε μια αναφορά σε θεμελιώδεις αρχές; Όντως ο Διαφωτισμός έμεινε ανολοκλήρωτος, αλλά ποιός θα τα βάλει με τους παράλογους δαίμονες και θα φέρει ξανά την ανθρωπότητα στο προσκήνιο;
