Οι Ελληνοκύπριοι φιγουράρουν ως οι πιο θρησκευόμενοι στην ΕΕ. Σύμφωνα με το World Values Survey (WVS), το 90% των Ελληνοκυπρίων εκφράζουν πίστη στον Θεό, ενώ το 81% θεωρεί ότι η θρησκεία είναι σημαντικό μέρος της ζωής του. Σε μια κλίμακα 10 βαθμών του WVS, όπου «1» σημαίνει ότι «Ο Θεός δεν είναι καθόλου σημαντικός στη ζωή μου» και «10» σημαίνει ότι «Ο Θεός είναι πολύ σημαντικός στη ζωή μου», οι Κύπριοι σημειώνουν υψηλότερη βαθμολογία από σχεδόν όλες τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες –8,6, που την κατατάσσει 2η μετά τη Ρουμανία (8,9). Είναι άξιο αναφοράς ότι χώρες όπου η διαφθορά είναι συγκριτικά περιορισμένη, όπως η Φινλανδία και η Σουηδία, η βαθμολογία τους είναι 3,4 και 3,6 αντίστοιχα. Βέβαια, αυτό το υψηλό σκορ της Κύπρου δεν πρέπει να ξενίζει καθόλου αφού τα σχολεία μας προωθούν την εξομολόγηση ακόμα δεκάχρονων παιδιών (αλήθεια τι αμαρτίες έχει ένα δεκάχρονο παιδί;) για να μην αναφερθώ στον κοινό εκκλησιασμό και ότι σε κάθε αυλή των σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης υπάρχει κι ένα εκκλησάκι. Εν ολίγοις, καλλιεργείται η χριστιανική ηθική, κυρίως μέσω της Ορθόδοξης Εκκλησίας που αποτελεί έναν από τους βασικότερους πυλώνες της κυπριακής κοινωνίας, επηρεάζοντας σε μεγάλο βαθμό την καθημερινότητα, τις αξίες και τον πολιτισμό των Ελληνοκυπρίων.
Η παραδοξότητα που αναδύεται στην Κύπρο με τη σχέση διαφθοράς και θρησκευτικότητας ίσως να είναι παγκόσμιο φαινόμενο. Πώς γίνεται να καταπατείται η χριστιανική ηθική με τόση ευκολία από τους ανθρώπους που φιγουράρουν ως κήνσορες της χριστιανικής ηθικής; Πώς γίνεται σε μια τόσο βαθιά θρησκευόμενη χώρα η διαφθορά να έχει διεισδύσει τόσο βαθιά, να έχει θεσμοθετηθεί, επηρεάζοντας τη διακυβέρνηση, τη Δικαστική Εξουσία, την υγεία, ακόμη και την Εκκλησία; Πώς γίνεται να αγνοείται από τους θρησκευόμενους η Αγία Γραφή η οποία καταδικάζει με συνέπεια το ανέντιμο κέρδος, την απληστία και την αδικία, δίνοντας έμφαση στην ακεραιότητα και τη δικαιοσύνη ως χαρακτηριστικά της θεοσεβούς ζωής; Μάλιστα, η Αγία Γραφή απαγορεύει ρητά τη δωροδοκία, καθώς «τυφλώνουν τα μάτια των σοφών και στρίβουν τα λόγια των δικαίων» (Δευτερονόμιο 16:19· Έξοδος 23:8). Προσδιορίζει, επίσης, η Αγία Γραφή την «αγάπη του χρήματος» ως «ρίζα κάθε είδους κακού», που οδηγεί τους ανθρώπους μακριά από την πίστη (Α ́ Τιμόθεον 6:10). Πώς γίνεται όλες αυτές οι επισημάνσεις να μην «τράνταξαν» τα ραντάρ των «ευλαβών χριστιανών»; Αλλά και οι εκκλησιαστικοί ταγοί δεν μένουν στο απυρόβλητο των κριτικών. Ο Ιησούς καταδίκασε τους θρησκευτικούς ηγέτες επειδή εστίαζαν στην εξωτερική εμφάνιση, ενώ ήταν εσωτερικά «γεμάτοι απληστία και αυταρέσκει» (Ματθαίος 23:25). Αν ο Ιησούς επισκεπτόταν σήμερα την Κύπρο και ενημερωνόταν για τις κρυφές δοσοληψίες που αφορούσαν τον απατεώνα Τζο Λο με τον τέως Αρχιεπίσκοπο, τα «θαύματα» που γινόντουσαν στη Μονή Αββακούμ και άλλα σκάνδαλα θα επαναλάμβανε ακριβώς την ίδια κατηγορία για τους εκκλησιαστικούς μας ταγούς -θα αναφωνούσε με στεντόρεια φωνή «déjà vu».
Το γεγονός είναι ότι η χριστιανική ηθική δεν έχει επιτύχει την προσδοκία ως όργανο ηθικής ανατροφής των Κυπρίων. Πολλοί άνθρωποι ισχυρίζονται ότι είναι χριστιανοί, ωστόσο δεν υπάρχει τίποτα να επιδείξουν όσον αφορά την ηθική ακεραιότητα. Ο «υπαρκτός χριστιανισμός», δηλαδή η κοινωνική και πρακτική εφαρμογή του χριστιανισμού σε αντίθεση με το θεωρητικό ή ιδεατό πλαίσιο που ορίζουν τα Ευαγγέλια και η θεολογία, απέτυχε να εμποδίσει τη διαπλοκή και διαφθορά. Ένας από τους λόγους που ο Χριστιανισμός δεν κατάφερε να μειώσει πλήρως τη διαφθορά οφείλεται στο γεγονός ότι, ενώ οι αρχές του αντιτίθενται στη διαφθορά, οι ιεράρχες και οι θεσμοί του συχνά λειτουργούν μέσα σε ανθρώπινα συστήματα που χαρακτηρίζονται από εγωισμό, υλισμό και έλλειψη λογοδοσίας, τα οποία υπερισχύσουν των ηθικών διδαγμάτων. Ο ρόλος της Εκκλησίας είναι να λειτουργεί ως το σώμα του Χριστού στη γη, αφιερωμένο στη λατρεία του Θεού, στην ενίσχυση των πιστών μέσω της κοινωνίας και της διδασκαλίας, στη διακήρυξη του ευαγγελίου της σωτηρίας και στην υπηρεσία της κοινότητας με συμπόνια. Κι όμως, η εντύπωση που συχνά δίνει η Εκκλησία της Κύπρου είναι ότι στόχος της είναι η μεγιστοποίηση του κέρδους ωσάν να ήταν μια εταιρεία. Αρκεί να αναφέρω την εμπλοκή της με τα «χρυσά» διαβατήρια και την πρακτική της περιφοράς ιερών λειψάνων ή κειμηλίων από εκκλησία σε εκκλησία για οικονομικό όφελος, για να μην πω ότι αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτές στον τουριστικό τομέα. Με λίγα λόγια, η χριστιανική ηθική υποβιβάζεται στο παρασκήνιο και η Εκκλησία σαγηνεύεται από την κουλτούρα του υλισμού που δίνει προτεραιότητα στο χρήμα έναντι των ηθικών προτύπων.
Το πρόβλημα της διαφθοράς επιδεινώνεται με την έλλειψη λογοδοσίας από την Εκκλησία: Οι πιστοί δεν έχουν την κατάλληλη δυνατότητα να ελέγχουν τους ηγέτες τους, με αποτέλεσμα η διαφθορά να παραμένει αθέατη ή να μην αντιμετωπίζεται εντός της ίδιας της Εκκλησίας.
Ένας άλλος λόγος που εξηγεί την επαραδοξότητα που συζητάμε είναι η φύση του ανθρώπινου χαρακτήρα: Στο επίκεντρο του προβλήματος βρίσκεται η εγγενής εγωκεντρικότητα της ανθρώπινης καρδιάς, με τη διαφθορά να αποτελεί «πρόβλημα αφοσίωσης» όπου τα άτομα προτιμούν το προσωπικό όφελος από τις βιβλικές εντολές.
Ακόμα μια άλλη εξήγηση είναι ότι οι θρησκευόμενοι μπορούν να χρησιμοποιούν λανθασμένα την έννοια της χάριτος ή της ευλογίας του Θεού για να δικαιολογήσουν την ενοχή τους για διαφθορά, πιστεύοντας ότι θα συγχωρεθούν τελικά για τις αμαρτίες τους.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
