Δεν θα διαρκέσει επί μακρόν η επίδειξη της κουτσουπιάς που στέκεται απέναντί μου ντυμένη με τα μενεξεδένια της άνθη με τον ερχομό της άνοιξης. Τα άνθη θα χαθούν σε μερικές μέρες χωρίς να μου επιτρέψουν να τα χορτάσω. Δεν διαρκεί επί μακρόν και το πράσινο του νησιού. Στα μέσα Απριλίου όλα αρχίζουν να μαραίνονται και να αφήνουν τη θέση τους στα κίτρινα αγκάθια. Δεν πρέπει να είναι τόσο βραχύβια η πρόσκληση της φύσης για έρωτα. Μειώθηκαν τα πράγματα που λαμβάνω στα σοβαρά, αυξήθηκαν τα πράγματα που βρίσκω ανόητα. Όσο ζει ο άνθρωπος γίνεται πιο μόνος μέσα του και όχι μόνο γύρω του. Βραδιάζει. Σωριάζεται σε μια πολυθρόνα. Και πίνοντας το τσάι του κοιτάζει έναν ακατάστατο κήπο, τα ξερά χόρτα του οποίου αμέλησε να καθαρίσει. Αντιλαμβάνεται τώρα ότι αγαπά πιο πολύ τον ακατάστατο κήπο από έναν τακτοποιημένο κήπο. Ξαφνικά αντιλαμβάνεται πόσο άνευ αξίας έγιναν κάποια πράγματα που παλιά θεωρούσε πολύ πολύτιμα και πόσο πολύτιμα έγιναν πράγματα που έβρισκε άνευ αξίας. Ενώ σκέφτεται γιατί κατάλαβε τόσο αργά ότι ο χρόνος είναι το πιο πολύτιμο πράγμα μιας ζωής με καθορισμένα όρια, λυπάται σαν να έμειναν ημιτελή όλα όσα ήθελε να κάνει. «Αν είχα ακόμα μια ευκαιρία για να ζήσω, δεν θα περνούσα μάταια έστω και ένα δευτερόλεπτο», είχε σκεφτεί ο Ντοστογιέφσκι καθώς στεκόταν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Έγινε ένα θαύμα. Του χαρίστηκε η ζωή την τελευταία στιγμή. Έμεινε ζωντανός. Όμως, δεν μπόρεσε να κρατήσει την υπόσχεση που έδωσε στον εαυτό του.
«Φοβάσαι τον θάνατο;», ρώτησαν τον Montaigne. «Όχι», τους είπε, «γιατί να τον φοβάμαι; Αυτός απουσιάζει την ώρα που εγώ είμαι εκεί και εγώ απουσιάζω την ώρα που αυτός είναι εκεί»! Ξέρετε τι ήταν τα τελευταία λόγια του Μπετόβεν πριν πεθάνει; «Τέλειωσε η κωμωδία»! Ο Μότσαρτ τι είπε; «Η γεύση του θανάτου είναι στη γλώσσα μου. Νιώθω κάτι που δεν υπάρχει σε αυτό τον κόσμο». Λατρεύω τα τελευταία λόγια του Χέγκελ: «Μόνο ένας άνθρωπος με κατάλαβε. Και εκείνος στην πραγματικότητα δεν με κατάλαβε».
Μαράθηκαν τα κόκκινα και μενεξεδιά τριαντάφυλλα που έβαλα στο βάζο. Δεν μου κάνει η καρδιά να τα πετάξω. Είμαστε νησιώτες. Η εθνική μας ταυτότητα έπεται της νησιώτικής μας ταυτότητας. Οι άνθρωποι που ζουν σε αυτό το νησί πάντα προσπερνούσαν τη ζωή για πράγματα που δεν αξίζει να πεθάνει κανείς για αυτά. Σαν να έζησαν πάντα χρεωμένοι από τη γέννηση μέχρι τον θάνατό τους. Η γεύση της αφοσίωσης και της προδοσίας υπερνίκησε τη γεύση του έρωτα. Θαυμάζω τον ποιητή που είπε στην αγαπημένη του «εσύ είσαι η λατρεία μου». Δεν χρειάζεται να ζωστεί σπαθί κάποιος που λατρεύει την αγαπημένη. Αχ, μακάρι να μπορούσατε να το καταλάβετε. Δεν χρειάζονται εμβατήρια και μπάντες. Δεν ήσαστε ποτέ περίεργοι για τα όνειρα μιας γυναίκας που χάνεται στις σκέψεις της ατενίζοντας τον ουρανό με τα πολλά αστέρια μια σκοτεινή βραδιά; Τι σκέφτεται καθώς βουτάει τα γυμνά της πόδια στο νερό. Μια ζωή που περνάει με το γλυκό όνειρο να ζει κανείς σε μια πατρίδα που να είναι εστία του έρωτα και όχι των εθνικών ενώσεων.
Συνάντησα έναν νεαρό άνδρα σε υπεραγορά στον νότο. Με αναγνώρισε. Ονομάζεται Μουράτ, χειριστής γερανού στις οικοδομές. Μαζί του είχε και δύο μικρά παιδιά. Τον Άλεξ και τη Μαρία. «Ζω σε αυτή την πλευρά εδώ και 15 χρόνια», είπε, «εκεί δεν μας έδωσαν δικαίωμα ζωής». Τα παιδιά έκαναν χειραψία μαζί μου σαν μεγάλοι. Βγάλαμε μια φωτογραφία μαζί. Καθώς έφευγαν, τους κοίταξα και μονολόγησα: «Αυτή ακριβώς πρέπει να είναι η ειρήνη».
Είμαστε νησιώτες και περνούν από πάνω μας όλες οι προσευχές και οι κατάρες του γεγονότος ότι είμαστε νησιώτες. Κάποτε παρομοιάζω το μέρος αυτό με την ταινία «Dogville». Και κάποτε με έναν παράδεισο της γης. Κάποτε, σε αυτά τα στενά σοκάκια, ίσως περνάει από δίπλα μου χωρίς να το αντιλαμβάνομαι ένας δολοφόνος που διέπραξε ένα ομαδικό έγκλημα και δεν μετάνιωσε καθόλου. Στα χωριά μέσα από τα οποία περνώ κάποτε ακούω τις βουβές κραυγές των γυναικών που υπέστησαν βιασμό. Ύστερα ανάβουν μαγκάλια μόλις περάσει μισός αιώνας από τον πόνο. Καθώς ακούω τους ήχους του ρεμπέτικου σε ένα πλούσιο τραπέζι, με μελαγχολεί η ζωή που συνεχίζεται σαν να μην έχουν συμβεί καθόλου αυτά εδώ.
Η κουτσουπιά δεν έπρεπε να μου είχε στερήσει τα μενεξεδένια της άνθη, έστω και για μια βδομάδα. Όμως, της είχα υποσχεθεί. Δεν θα χτυπήσω ποτέ ξανά πόρτες που δεν ανοίγουν. Δεν θα πνιγώ ποτέ ξανά σε εκείνα τα σκοτεινά τούνελ που στο τέλος τους δεν φαίνεται καθόλου φως. Ούτε πολιτικός έπαινος ούτε επίκριση υπάρχει σε αυτό το άρθρο. Δεν είχε πρόλογο, δεν έχει και επίλογο!
