Τη θέσπιση ελάχιστου ορίου ηλικίας στα 15 έτη για τη δημιουργία και διατήρηση λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προανήγγειλε με ανάρτηση του ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης, ανοίγοντας και στην Κύπρο τη συζήτηση για τα όρια και την προστασία των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον.
Δεν μιλάμε απλώς για μια τεχνική ρύθμιση. Είναι μια πολιτική επιλογή, που αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την παιδική ηλικία, σε έναν κόσμο όπου το ψηφιακό δεν είναι πλέον «παράλληλο», αλλά ενσωματωμένο στην καθημερινότητα.
Δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι η ανησυχία είναι πραγματική. Τα τελευταία χρόνια, η δημόσια συζήτηση γύρω από τη χρήση των social media από παιδιά και εφήβους έχει ενταθεί, όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και διεθνώς. Θέματα όπως η υπερέκθεση, η εξάρτηση, η ψυχική υγεία, η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και η πίεση των αλγορίθμων δεν αποτελούν πλέον περιθωριακές ανησυχίες, αλλά κεντρικά ζητήματα δημόσιας πολιτικής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η θέσπιση ενός ηλικιακού ορίου μπορεί να ιδωθεί, ως μια προσπάθεια να τεθούν σαφέστερα όρια εκεί όπου για χρόνια επικρατούσε μια άτυπη ανοχή. Το γεγονός ότι η Κύπρος ευθυγραμμίζεται με ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για επαλήθευση ηλικίας, δείχνει μια διάθεση να αντιμετωπιστεί το ζήτημα πιο συστηματικά και όχι αποσπασματικά.
Ωστόσο, εδώ ακριβώς αρχίζει και η πιο ουσιαστική συζήτηση.
Γιατί το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο σε ποια ηλικία ένα παιδί ανοίγει λογαριασμό. Είναι σε τι είδους ψηφιακό περιβάλλον εισέρχεται, όταν αυτό συμβεί.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει, ότι οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι ουδέτεροι χώροι. Είναι περιβάλλοντα σχεδιασμένα να κρατούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο ενεργό, να κατευθύνουν την προσοχή του και να ενισχύουν συγκεκριμένα μοτίβα συμπεριφοράς. Για έναν ενήλικα, αυτό μπορεί να σημαίνει απλώς περισσότερη ώρα μπροστά στην οθόνη. Για ένα παιδί, όμως, μπορεί να σημαίνει κάτι πολύ πιο βαθύ. Διαμόρφωση ταυτότητας, αυτοεικόνας και σχέσης με τον κόσμο μέσα από ένα πλαίσιο, που δεν έχει σχεδιαστεί με γνώμονα την προστασία του.
Υπό αυτή την έννοια, η επαλήθευση ηλικίας, όσο χρήσιμη κι αν είναι, μοιάζει περισσότερο με ένα φίλτρο εισόδου παρά με ουσιαστική εγγύηση ασφάλειας. Μπορεί να καθυστερήσει την πρόσβαση, αλλά δεν αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού.
Αν κάτι αναδεικνύει αυτή η πρωτοβουλία, είναι ότι για χρόνια το βάρος της διαχείρισης είχε μετακυλιστεί σχεδόν εξ ολοκλήρου στις οικογένειες. Οι γονείς καλούνταν να θέσουν όρια, σε ένα περιβάλλον που συχνά δεν κατανοούσαν πλήρως, ενώ τα σχολεία προσπαθούσαν να καλύψουν ένα κενό ψηφιακής παιδείας χωρίς επαρκή εργαλεία. Η πολιτεία, από την πλευρά της, ερχόταν κυρίως εκ των υστέρων.
Σήμερα, φαίνεται να γίνεται ένα βήμα προς μια πιο ενεργή παρέμβαση. Το ζητούμενο, όμως, είναι αν αυτό το βήμα θα αποτελέσει μέρος μιας συνολικότερης στρατηγικής ή αν θα μείνει ως μια μεμονωμένη ρύθμιση, που δύσκολα θα αντέξει στην πράξη.
Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς, οι έφηβοι δεν εξαφανίζονται από το διαδίκτυο, επειδή το προβλέπει ένας νόμος. Η τεχνολογία προσφέρει τρόπους παράκαμψης, και η επιθυμία για συμμετοχή σε έναν ψηφιακό κόσμο, όπου «είναι όλοι», δύσκολα περιορίζεται με απαγορεύσεις. Αυτό δεν σημαίνει, ότι τα όρια δεν έχουν αξία. Σημαίνει, όμως, ότι τα όρια από μόνα τους δεν αρκούν.
Η ουσία βρίσκεται αλλού. Βρίσκεται στο αν θα υπάρξει πραγματική πίεση προς τις ίδιες τις πλατφόρμες για ασφαλέστερο σχεδιασμό. Στο αν η ψηφιακή παιδεία θα ενταχθεί ουσιαστικά στην εκπαίδευση και όχι ως μια συμπληρωματική δραστηριότητα. Στο αν οι οικογένειες θα στηριχθούν με εργαλεία και καθοδήγηση, αντί να μένουν μόνες απέναντι σε ένα σύνθετο και συνεχώς μεταβαλλόμενο τοπίο.
Το όριο των 15 ετών μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης. Μπορεί να λειτουργήσει ως ένα σαφές μήνυμα, ότι η παιδική ηλικία δεν είναι συμβατή με μια ανεξέλεγκτη ψηφιακή έκθεση. Δεν πρέπει, όμως, να παρουσιαστεί ως η λύση. Γιατί η προστασία των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον δεν είναι υπόθεση ενός αριθμού. Είναι υπόθεση συνοχής, συνέπειας και συλλογικής ευθύνης. Και αυτή είναι μια συζήτηση, που μόλις τώρα αρχίζει.
