Στην Κύπρο, η διαφθορά δεν είναι απλώς ένα πολιτικό ή ηθικό ζήτημα. Είναι και ένα βαθιά περιβαλλοντικό πρόβλημα. Γιατί πίσω από κάθε αυθαίρετη ανάπτυξη, κάθε καμένη πλαγιά που μετατρέπεται σε οικόπεδο, κάθε παραλία που αξιοποιείται μέχρι εξαφάνισης, υπάρχει μια αλυσίδα αποφάσεων όπου το δημόσιο συμφέρον υποχωρεί μπροστά στο ιδιωτικό κέρδος.
Η οικολογία δεν καταστρέφεται μόνο από την άγνοια ή την αμέλεια. Καταστρέφεται και κυρίως από τη συνειδητή επιλογή να αγνοηθούν οι κανόνες. Όταν περιβαλλοντικές μελέτες μετατρέπονται σε τυπική διαδικασία, όταν άδειες εκδίδονται με πολιτικές παρεμβάσεις, όταν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί υπολειτουργούν ή σιωπούν, τότε το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς κακή διαχείριση. Είναι συστηματική υπονόμευση του φυσικού πλούτου της χώρας.
Το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο. Για δεκαετίες, η ανάπτυξη στην Κύπρο οικοδομήθηκε πάνω σε μια στρεβλή λογική: γρήγορο κέρδος, ελάχιστος σχεδιασμός, περιορισμένος έλεγχος. Η γη αντιμετωπίστηκε ως εμπόρευμα και όχι ως οικοσύστημα. Οι ακτές ως επενδυτική ευκαιρία και όχι ως δημόσιο αγαθό. Τα δάση ως εμπόδιο που μπορεί να παρακαμφθεί. Και σε κάθε κρίσιμο σημείο, η διαφθορά, είτε με τη μορφή εξυπηρετήσεων είτε με τη μορφή ανοχής, λειτούργησε ως λιπαντικό αυτής της μηχανής.
Οι επιπτώσεις είναι πλέον ορατές. Απώλεια βιοποικιλότητας, κατακερματισμός οικοσυστημάτων, υπερεκμετάλλευση υδάτινων πόρων, αύξηση της ευαλωτότητας σε πυρκαγιές και πλημμύρες. Δεν πρόκειται για αφηρημένες έννοιες. Πρόκειται για πραγματικές αλλαγές που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, την οικονομία και, τελικά, την ίδια την επιβίωση.
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η σχέση διαφθοράς και πολεοδομίας. Η χαλάρωση των περιορισμών, οι εξαιρέσεις που γίνονται κανόνας, η επιλεκτική εφαρμογή της νομοθεσίας δημιουργούν ένα τοπίο όπου η παρανομία ανταμείβεται. Και όταν η παρανομία ανταμείβεται, γίνεται πρότυπο. Έτσι, η περιβαλλοντική καταστροφή δεν εμφανίζεται ως εξαίρεση, αλλά ως κανονικότητα.
Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και σε άλλους τομείς όπως τη διαχείριση αποβλήτων μέχρι τις ενεργειακές πολιτικές. Έργα που καθυστερούν ή υλοποιούνται αποσπασματικά, αποφάσεις που λαμβάνονται με γνώμονα το πολιτικό κόστος και όχι τη βιωσιμότητα, ευκαιρίες που χάνονται γιατί δεν εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα. Η διαφθορά δεν είναι απλώς ένα σκάνδαλο. Είναι ένας μηχανισμός που διαμορφώνει πολιτικές επιλογές εις βάρος του περιβάλλοντος.
Και όμως, το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η κανονικοποίηση. Η αποδοχή ότι έτσι λειτουργεί το σύστημα. Ότι κάποιες παραχωρήσεις είναι αναπόφευκτες. Ότι η ανάπτυξη απαιτεί συμβιβασμούς. Αυτή η λογική δεν είναι απλώς λανθασμένη. Είναι επικίνδυνη. Γιατί μετατρέπει την εξαίρεση σε κανόνα και αποδυναμώνει κάθε προσπάθεια ουσιαστικής αλλαγής.
*Μέλους Κινήματος Οικολόγων, υποψήφιου βουλευτή με το Κίνημα Οικολόγων/Συνεργασία Πολιτών
