Πλέγμα προβλημάτων γύρω από τα πράσινα σημεία: Ο μικρός αριθμός των 28 αντί 67, τα μη αδειοδοτημένα και το μονοπώλιο

Ο ανεπαρκής αριθμός των πράσινων σημείων ανά το παγκύπριο (28 αντί 67 που ήταν οι αρχικοί κρατικοί σχεδιασμοί και σε αστικές περιοχές) με αποτέλεσμα να συντηρείται η ανεξέλεγκτη απόρριψη στην ύπαιθρο λόγω περιορισμένων επιλογών στους πολίτες, η λειτουργία δικτύου προσωρινών μη αδειοδοτημένων πράσινων σημείων από τοπικές Αρχές (για κάλυψη της διαχρονικής κρατικής καθυστέρησης στην ανάπτυξη επαρκούς δικτύου) ώστε να αρνούνται σήμερα να καταβάλλουν τη συνεισφορά τους για το επίσημο αδειοδοτημένο εθνικό σύστημα και ο περιορισμένος αριθμός αποδεκτών για ορισμένα ρεύματα ή μονοπώλιο, ήταν μεταξύ των προβλημάτων γύρω από τη λειτουργία του εθνικού συστήματος πράσινων σημείων, που τέθηκαν σήμερα ενώπιον της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής, από τους ΕΟΑ και τις Ενώσεις Κοινοτήτων και Δήμων.

28 πράσινα σημεία

Την άμεση εξασφάλιση από το κράτος γης για τη χωροθέτηση νέων σημείων και της αναγκαίας χρηματοδότησης για τη μελέτη και κατασκευή τους, ζήτησε μέσα από υπόμνημα που κατέθεσε στη Βουλή, ο ΕΟΑ Λευκωσίας, ο οποίος διαχειρίζεται σήμερα ένα δίκτυο οκτώ πράσινων σημείων (Στρόβολος, Εργάτες, Αλάμπρα, Κοκκινοτριμιθιά, Αστρομερίτης, Περιστερώνα, Λινού και Μαλούντα). Υπενθυμίζεται ότι μετά την 1η Ιουλίου 2024 και τη μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης, η λειτουργία των πράσινων σημείων πέρασε στους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκησης. Η δημιουργία ωστόσο παραμένει στο Τμήμα Περιβάλλοντος.

Στην τοποθέτησή του, ο γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας, Κώστας Κωνσταντίνου, απέδωσε τον μικρό αριθμό πράσινων σημείων στις αντιδράσεις που πρόβαλαν αρχικά οι τοπικές Αρχές, κατά το στάδιο των σχεδιασμών (2005-2013) του Υπουργείου Εσωτερικών, με αποτέλεσμα να λειτουργήσουν αρχικά (2019-2024) 23 σημεία, για τα οποία ο στρατηγικός σχεδιασμός πέρασε το 2015 στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Υπουργείου Γεωργίας. Στην πορεία, σημείωσε, προστέθηκαν άλλα πέντε, ενώ συνεχίστηκε ο σχεδιασμός για υλοποίηση με εθνικούς πόρους επιπλέον 13 πρόσθετων σημείων, ώστε από 28 να φτάσουν σε 36.

Μικρά πράσινα σημεία και πράσινα περίπτερα

Στο μεταξύ, δεδομένου ότι το σημείο που βρίσκεται μέχρι σήμερα η υλοποίηση του σχεδιασμού δεν προσφέρει βιώσιμες λύσεις, αποφασίστηκε η δημιουργία 17 μικρών πράσινων σημείων, ένα για κάθε ορεινό σύμπλεγμα κοινοτήτων (τα πεδινά εξυπηρετούνται από τα υφιστάμενα), για να καλύπτουν μικρές ροές αποβλήτων. Θα χρηματοδοτηθούν από το πρόγραμμα «ΘΑλΕΙΑ 2021-2027».

Επιπρόσθετα στο πλαίσιο του Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, κατασκευάστηκαν και τοποθετήθηκαν 50 πράσινα περίπτερα τύπου κοντέινερ, για ανακύκλωση μικρών ποσοτήτων. Όμως υπάρχει πρόβλημα με την ηλεκτροδότησή τους, με αποτέλεσμα να λειτουργούν σήμερα μόνο 5 από τα 50.

Σε αυτό το σημείο παρενέβη επικριτικά ο βουλευτής του ΔΗΣΥ Λευκωσίας, Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου, και διερωτήθηκε εάν «τα παραγγείλαμε, χωρίς να γνωρίζουμε ότι χρειάζονται ηλεκτροδότηση». Απαντώντας, ο γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Περιβάλλοντος, είπε ότι κάθε περίπτωση για να συνδεθεί έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες, αποδίδοντας μέρος της ευθύνης στις κοινότητες για αιτήσεις ηλεκτρικής σύνδεσης. Αυτό το διάστημα εργάζεται η ΑΗΚ για τις συνδέσεις, διαβεβαίωσε.

Επαναξιοποίηση

Την ίδια ώρα, στους σχεδιασμούς του Τμήματος Περιβάλλοντος είναι τόσο η δημιουργία «καταστημάτων επαναξιοποίησης», σε κάθε πράσινο σημείο, για μικροδιορθώσεις, ώστε να προκύπτει δεύτερη αξία αντικειμένων, όπως έπιπλα και ηλεκτρικές συσκευές, όσο και δύο μεγάλων «κέντρων επισκευής και επαναξιοποίησης», ένα στην επαρχία Λεμεσού και ένα στην επαρχία Λευκωσίας που αναμένεται να λειτουργήσουν το 2029.

Έτοιμα τέσσερα πράσινα σημεία, όμως δεν τα παραλαμβάνει ο ΕΟΑ Αμμοχώστου

Αν και μετά την 1η Ιουλίου 2024, η λειτουργία των πράσινων σημείων πέρασε στους Επαρχιακούς Οργανισμούς Αυτοδιοίκσης, ο ΕΟΑ Αμμοχώστου αρνείται να λειτουργήσει τις τέσσερις νέες υποδομές (Δερύνεια, Σωτήρα, Αυγόρου και Αγία Νάπα), παρά το γεγονός ότι οι τρεις πρώτες είναι έτοιμες και η τέταρτη εντός του μήνα, λόγω της ανησυχίας του για τη μη καταβολή από τις τοπικές αρχές της οικονομικής εισφοράς που τους αναλογεί για τη λειτουργία τους.  

Όπως ανέφερε ο κ. Κωνσταντίνου, μετά από σύσκεψη με τον ΕΟΑ, εκτιμά ότι το ζήτημα θα ρυθμιστεί τις επόμενες μέρες. Προκειμένου να διασκεδαστούν οι ανησυχίες του ΕΟΑ για τη μη καταβολή των οφειλών από τις τοπικές αρχές, δόθηκε, είπε, δέσμευση από το Υπουργείο Εσωτερικών ότι το κόστος λειτουργίας για τα σημεία της Αμμοχώστου θα αποκόπτεται απευθείας από την κρατική χορηγία που λαμβάνουν οι τοπικές Αρχές και θα καταβάλλεται στον Οργανισμό, υποδεικνύοντας ότι αυτό ισχύει μέχρι σήμερα και για πολλά άλλα ζητήματα.

Παράπονα για τα μη αδειοδοτημένα σημεία των τοπικών αρχών

Στην περίπτωση των σημείων της Αμμοχώστου εδράζεται ένα πρόβλημα που κατήγγειλαν και άλλοι ΕΟΑ στη συνεδρίαση, η λειτουργία δικτύου προσωρινών μη αδειοδοτημένων πράσινων σημείων από τοπικές αρχές (για κάλυψη με δικούς τους πόρους της διαχρονικής κρατικής καθυστέρησης στην ανάπτυξη επαρκούς δικτύου), ώστε να αρνούνται σήμερα να καταβάλλουν τη συνεισφορά τους για το επίσημο αδειοδοτημένο εθνικό σύστημα.

«Η δημιουργία μη αδειοδοτημένων πράσινων σημείων δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στη συνολική διαχείριση από τον ΕΟΑ, καθώς ανακύπτουν οικονομικά και περιβαλλοντικά ζητήματα διαχείρισής τους χωρίς κανένα θεσμικό πλαίσιο. Ειδικά σε σχέση με το οικονομικό σκέλος σημειώνεται ότι οι δήμοι και οι κοινότητες που λειτουργούν τα μη αδειοδοτημένα πράσινα σημεία καλούνται αφενός να καταβάλλουν την συνεισφορά τους για το επίσημο αδειοδοτημένο εθνικό σύστημα πράσινων σημείων, και αφετέρου να καλύπτουν και το κόστος λειτουργίας των δικών τους μη αδειοδοτημένων σημείων. Συνεπώς, η λειτουργία τους συνδέεται με την ευρύτερη Εθνική Στρατηγική Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, και καθιστά αναγκαίο τον σαφή καθορισμό του καθεστώτος λειτουργίας τους στο εθνικό σύστημα», αναφέρθηκε από την πλευρά του ΕΟΑ Λευκωσίας. Συγκεκριμένα, ζητά θεσμική ρύθμιση του καθεστώτος και λειτουργίας των προσωρινών μη αδειοδοτημένων πράσινων σημείων των τοπικών αρχών.

Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος της Ένωσης Δήμων Κύπρου, ανέφερε ότι δεν ενημερώθηκαν οι τοπικές Αρχές σε σχέση με οφειλές που πρέπει να πληρώσουν για τη λειτουργία των πράσινων σημείων, ούτε για τους σχεδιασμούς που ανέλυσε στη συνεδρίαση το Υπουργείο Γεωργίας. Για τα προσωρινά μη αδειοδοτημένα πράσινα σημεία σημείωσε ότι είναι σημαντικά, διότι εξυπηρετούν τους δημότες μέχρι να δημιουργηθούν τα εθνικά, τονίζοντας ότι μέχρι τότε θα παραμείνουν. Παράλληλα μετέφερε το αίτημα πολλών δήμων να εντάξουν αυτά τα σημεία στον εθνικό σχεδιασμό.

Ανεπάρκεια εξειδικευμένων ανακυκλωτών και μονοπώλιο

Ένα τρίτο πρόβλημα που παρουσίασαν οι ΕΟΑ, είναι η ανεπάρκεια εξειδικευμένων αδειοδοτημένων φορέων για συγκεκριμένα ρεύματα και η δημιουργία μονοπωλίου.

Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο της Ένωσης Κοινοτήτων Κύπρου, αγρότες και κτηνοτρόφοι καταγγέλλουν ότι δεν έχουν πού να παραδώσουν για επεξεργασία τα απόβλητα πλαστικών από αγροτικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι εκκρεμεί στη Βουλή η εξέταση και ψήφιση σχετικού νομοσχεδίου που κατέθεσε τον Οκτώβριο του 2024 το Υπουργείο Γεωργίας.  

«Κατά την εξέταση των 23 ρευμάτων αποβλήτων διαπιστώθηκε ότι για τρία δεν είχε εντοπιστεί εξειδικευμένη λύση χωριστής αξιοποίησης: ξύλο, μη επαναχρησιμοποιήσιμα κλωστοϋφαντουργικά και πολυστερίνη. Η δυνατότητα παράδοσης ορισμένων υλικών σε γενικό αποδέκτη, δεν ταυτίζεται κατ' ανάγκη με εξειδικευμένη αξιοποίησή τους και συνεπάγεται κόστος για τον Οργανισμό. Απαιτούνται αδειοδοτημένες και πραγματικά λειτουργικές επιλογές ανά ρεύμα», σύμφωνα με το υπόμνημα του ΕΟΑ Λευκωσίας.

Την ίδια ώρα, για ορισμένα ρεύματα, όπως ο ηλεκτρικός και ηλεκτρονικός εξοπλισμός, οι ακτινογραφίες και τα ογκώδη απόβλητα, οι διαθέσιμες επιλογές παραμένουν περιορισμένες, σύμφωνα με τον ΕΟΑ Λευκωσίας, με αποτέλεσμα η προσωρινή αναστολή παραλαβών, ιδιαίτερα κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, να δύναται να οδηγήσει σε συσσώρευση υλικών, δέσμευση χώρου και υποβάθμιση της ομαλής λειτουργίας των πράσινων σημείων. Ως εκ τούτου, κρίνεται αναγκαία η εξασφάλιση εναλλακτικών αδειοδοτημένων αποδεκτών και η κατάρτιση σχεδίων συνέχισης της απομάκρυνσης των αποβλήτων σε περιπτώσεις προσωρινής διακοπής λειτουργίας εγκαταστάσεων», προσθέτει ο ΕΟΑ Λευκωσίας.

Ο εκπρόσωπος από το Συμβούλιο Εκμετάλλευσης Χώρων Διάθεσης ή Αξιοποίησης Οικιακών Αποβλήτων Επαρχίας Πάφου (ΣΕΧΔΑΟΑ Πάφου), το οποίο διαχειρίζεται τα πράσινα σημεία της επαρχίας, είπε ότι για το κυριότερο ρεύμα αποβλήτων, που είναι τα ογκώδη, υπάρχει μόνο μία μονάδα παραλαβής στην επαρχία, με ακριβή, όπως τόνισε, χρέωση, συγκεκριμένα 150 ευρώ για κάθε τόνο.

«Η περιορισμένη διαθεσιμότητα εναλλακτικών αποδεκτών για ορισμένα ρεύματα περιορίζει τις δυνατότητες εξεύρεσης των πιο συμφερουσών οικονομικά λύσεων και αυξάνει την εξάρτηση του Οργανισμού από συγκεκριμένες εγκαταστάσεις», σύμφωνα με τον ΕΟΑ Λευκωσίας, ζητώντας ανάπτυξη επιπλέον ανακυκλωτών για ορισμένες περιπτώσεις.

Άλλα ζητήματα που θέτει ο ΕΟΑ Λευκωσίας είναι τα εξής:  

• Σαφής θεσμική οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων κράτους και ΕΟΑ και αποφυγή μετακύλισης ευθυνών που ανάγονται στον εθνικό σχεδιασμό.
• Συστηματική επικαιροποίηση και δημοσιοποίηση του μητρώου αδειοδοτημένων φορέων από το Τμήμα Περιβάλλοντος, για την αναζήτηση κατάλληλων αποδεκτών και τον προγραμματισμό της απομάκρυνσης των αποβλήτων.
• Επιτάχυνση των υποδομών επαναχρησιμοποίησης και αποσαφήνιση των υποχρεώσεων συλλογικών συστημάτων.
• Καθορισμός σαφούς πλαισίου συνεργασίας μεταξύ ΕΟΑ και συλλογικών συστημάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού, με αποσαφήνιση των υποχρεώσεων παραλαβής, διαχείρισης και κάλυψης του αντίστοιχου κόστους.