Σήμερα για κάθε Ορθόδοξο Χριστιανό είναι μεγάλη μέρα. Ο Ιησούς μετά τη σταύρωση αναπαύεται στον τάφο. Είχα προγραμματίσει με την ευκαιρία αυτή να έγραφα σήμερα για το μεγάλο μυστήριο του θανάτου. Αλλά στο προηγούμενο υποσχέθηκα ότι σήμερα θα προσπαθούσα να εξηγήσω το πώς και γιατί ως κυπριακή κοινωνία φτάσαμε στο σημείο πολλοί, μάλλον η πλειοψηφία, ενώ δεν είναι απατεώνες ή παλιάνθρωποι υιοθετούν ή ανέχονται παραβατικές συμπεριφορές που σε αρκετές άλλες χώρες θεωρούνται αδιανόητες για τον «μέσο» άνθρωπο.
Υιοθετώ και ανέχομαι: Και για να γίνει κατανοητό σε όλους με το τι εννοώ με τους όρους «υιοθετούν» και «ανέχονται» ένα πολύ απλό παράδειγμα: Δεν νομίζω να υπάρχουν πολλοί συμπατριώτες μας που την πριν το ΓεΣΥ περίοδο να μην έχουν επισκεφθεί γιατρό και να μην πλήρωσαν την επίσκεψη χωρίς απόδειξη. Το ίδιο ισχύει σήμερα και για πολλά άλλα επαγγέλματα. Στην περίπτωση της είσπραξης από τον γιατρό χωρίς απόδειξη, ο γιατρός υιοθετεί παραβατική συμπεριφορά και ο ασθενής την ανέχεται.
Αντιπάθεια προς Κράτος: Η ριζική αντιπάθεια μεγάλου μέρους της κοινωνίας προς το κράτος έχει πολλές πιθανές ερμηνείες. Μια από αυτές είναι ότι η ελληνοκυπριακή κοινωνία δεν γνώρισε Αναγέννηση. Αλλά το ότι για χιλιετίες τον τόπο κυβερνούσαν ξένοι. Η κοινωνία είχε πάντα το κράτος απέναντί της και δεν το είδε ποτέ ως έκφρασή της. Ως ένα βαθμό, αυτός ο ισχυρισμός πατάει στην πραγματικότητα και αυτή η ερμηνεία αποδίδει την προέλευση του φαινομένου. Αν δούμε τη σχέση κοινωνίας και κράτους πιο αναλυτικά, τότε θα το κατανοήσουμε περισσότερο.
Κράτος και Βία: Από τη μυθολογία γνωρίζουμε ότι Κράτος και Βία είναι οι μοχθηροί υπηρέτες του Δία που δένουν τον Προμηθέα στον Καύκασο, επειδή έδωσε τη φωτιά στους ανθρώπους. Το κράτος ήταν αντίπαλος και τιμωρός των ανθρώπων.
Στην Τουρκοκρατία: Επί οθωμανικής αυτοκρατορίας το κράτος επέβαλε το φόρο της δεκάτης, απαιτούσε, δηλαδή 10% των εισοδημάτων των πολιτών και παρείχε ελάχιστη ανταπόδοση, όπως ήταν η δυνατότητα προσφυγής στον τοπικό δικαστή για προστασία έναντι κάποιου που αδίκησε έναν άλλο. Ποτέ για προστασία από το ίδιο το κράτος. Η μόνη προστασία από αυθαιρεσίες των κρατικών οργάνων ήταν να αποταθεί ο αδικηθείς στην αυτού Μεγαλειότητα τον Σουλτάνο. Στη διάρκεια της Αγγλοκρατίας, τα πράγματα κάπως βελτιώθηκαν. Έγιναν δρόμοι, φτιάχτηκαν νοσοκομεία κλπ, αλλά η κυβέρνηση ήταν στα χέρια του ξένου κυβερνήτη.
Η ανεξαρτησία: Με την ανεξαρτησία πολλά άλλαξαν προς όφελος των πολιτών. Όμως το κράτος και τα σύμβολα του παρέμειναν στις καρδιές των ανθρώπων ξένα. Στους πλείστους λαούς η σημαία της χώρας και ο εθνικός της ύμνος είναι τα πιο ιερά σύμβολα του λαού της. Σε μας ιερά σύμβολα ήσαν η σημαία και ο εθνικός ύμνος ενός άλλου κράτους. Η φορολογία στην Κύπρο ουδέποτε ήταν ιδιαίτερα ψηλή. Παρά ταύτα ως δικηγόρος και ως βουλευτής για πολλά χρόνια, συνάντησα ελάχιστες περιπτώσεις συμπατριωτών μας που πληρώνουν τους φόρους τους με προθυμία.
Διάφοροι τύποι κρατών: Όπως όλοι ξέρουμε υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι διάρθρωσης των κρατών και ιεράρχησης των προτεραιοτήτων τους. Άλλα κράτη είναι δεξιότερα και άλλα αριστερότερα σε ό,τι αφορά την οικονομική τους διάρθρωση, συντηρητικότερα ή πιο φιλελεύθερα σε ότι έχει να κάνει με τους νόμους που θεσπίζουν. Ανεξάρτητα από το αριστερότερα ή δεξιότερα, στις χώρες του ούτω καλούμενου δυτικού κόσμου, το κράτος θεωρείται ως μηχανισμός που συγκροτείται για να υπηρετεί τον πολίτη. Και αυτήν την αποστολή αναλαμβάνει η πολιτική εξουσία όταν διαχειρίζεται το κράτος.
Κράτος αντίπαλος: Αντίθετα με αυτά, στην Κύπρο το κράτος θεωρήθηκε διαχρονικά αντίπαλος και όχι υπηρέτης. Ξένο το κράτος των Οθωμανών, ξένο το κράτος των Άγγλων, δοτό το κράτος το 1960. Μας το επέβαλαν οι Εγγλέζοι και οι προδότες Καραμανλής και Αβέρωφ... Στα πρώτα κρίσιμα βήματα του νεοσύστατου κράτους κανένας δεν νοιάστηκε να το μάθει να περπατά. Όλοι ή σχεδόν όλοι, προσδοκούσαμε το θάνατό του. Και μόλις μας δόθηκε η ευκαιρία επιχειρήσαμε στις 15 Ιουλίου 1974 το βίαιο θάνατό του. Από συγκυρίες επέζησε αλλά βαρύτατα τραυματισμένο.
Ο Μακάριος: Ο θάνατος του Μακαρίου έδωσε νέο περιεχόμενο στην κρατική εξουσία. Επί Μακαρίου η πολιτική ήταν ανίσχυρη αφού ο Μακάριος μιλούσε στο λαό απευθείας και δεν είχε ανάγκη τα κόμματα. Με την εκλογή Σπύρου Κυπριανού στην Προεδρία η πολιτική σταδιακά έγινε πανίσχυρη. Τα πολιτικά κόμματα όμως δεν έδειξαν ιδιαίτερη αντίληψη στην αίσθηση του μέτρου ούτε και της αποστολής των κομμάτων στη διαχείριση του κράτους.
Ξένος το κράτος: Το κράτος αντιμετωπίσθηκε ως ξένη χώρα που τελεί υπό κατοχή και όλοι δικαιούνται να την λαφυραγωγήσουν. Μεγάλες μάζες της κοινωνίας άρχισαν να λυμαίνονται το κράτος. Η αβεβαιότητα που έφερε ο όλεθρος της εισβολής, έκανε έννοιες όπως η τήρηση κανόνων ή ο σεβασμός των νόμων να φαίνονται σε πολλούς ως ανέκδοτο. Στο υποσυνείδητο λειτούργησε μια αντίληψη «αποκατάστασης δικαιοσύνης» σε πολλά στρώματα του λαού. Οι παθόντες, οι εκτοπισμένοι, ένιωθαν αδικημένοι. Οι της δεξιάς, που τα πρώτα 10 – 15 χρόνια μετά την εισβολή ένιωθαν ότι τελούσαν υπό διωγμό, όταν αργότερα η εξουσία πέρασε στα χέρια τους, θεώρησαν την ευνοιοκρατία περίπου ως δικαίωμα για αποκατάσταση των αδικιών.
Οι χρηματοδοτήσεις κομμάτων: Παράλληλα οι ισχυροί οικονομικοί παράγοντες του τόπου άρχισαν να χρηματοδοτούν με πακτωλούς χρημάτων τα κόμματα για τις τεράστιες οικονομικές ανάγκες των δαπανηρότατων προεκλογικών τους εκστρατειών. Χιλιάδες φοιτητές μεταφέρονταν, από την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες που φοιτούσαν, δωρεάν στην Κύπρο για να ψηφίσουν! Συλλαλητήρια στα οποία λάμβαναν μέρος δεκάδες χιλιάδες κόσμου που μεταφέρονταν με λεωφορεία στις πόλεις από κάθε γωνιά της Κύπρου. Οι χρηματοδοτήσεις των κομμάτων βεβαίως εγίνονταν με το αζημίωτο. Πολλοί μεγαλοεπιχειρηματίες κατέστησαν κρατικοδίαιτοι.
Η επιστροφή των κλεμμένων: Σταδιακά άρχισαν να πληθαίνουν και οι πολιτικοί που πέραν των εισφορών στα κομματικά ταμεία εισέπρατταν και οι ίδιοι το δικό τους μερτικό. Σταδιακά στις συνειδήσεις των μαζών, η κλοπή του κράτους έπαψε να θεωρείται πλέον κλοπή αλλά περίπου ως επιστροφή των κλεμμένων στη φυσική τους θέση. Και τούτο γιατί, αφού το κράτος επέτρεψε στους πλούσιους και στους πολιτικούς να παρανομούν, έτσι και οι φτωχοί θα παρανομούν όπως μπορούν, οι δικές τους όμως παρανομίες είναι δικαιολογημένες, αφού το κράτος δεν τιμωρεί τους πλούσιους και τους πολιτικούς. Και έτσι περίπου καταντήσαμε μια κοινωνία που ένας κλέβει τον άλλο, όταν του δοθεί η ευκαιρία, και όλοι μαζί το κακό κράτος. Οι όροι κοινωνικής συμβίωσης παντού προφανώς εξυπηρετούν τους ισχυρούς κάθε κοινωνίας.
Οι ισχυροί της Κύπρου: Ισχυροί στην Κύπρο όμως δεν είναι μόνο οι 50 -100 πλουτοκράτες και πολιτικοί. Οι ισχυροί και οι ισχυρές ομάδες είναι διάσπαρτοι σε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Ισχυροί στην Κύπρο είναι πάρα πολλά άτομα και ομάδες. Είναι όλοι όσοι καταφέρνουν να επηρεάζουν εξωθεσμικά τα κέντρα λήψης αποφάσεων προς όφελός τους. Αλλά περί τούτου στο επόμενο. Εύχομαι σε όλους Καλή Ανάσταση. Και το φως της Ανάστασης να μας φωτίσει όλους για να δούμε τα πράγματα στη ζωή μας όπως είναι. Χωρίς παραλογισμούς.
Του Χρήστου Πουργουρίδη
