Σε ένα σαφές αλλά πολυεπίπεδο νομικό πλαίσιο στηρίζεται η εξουσία της Αστυνομίας στην Κύπρο να αποκόπτει δρόμους για λόγους δημόσιας ασφάλειας, μετακινήσεων επισήμων ή διεξαγωγής εκδηλώσεων, όπως αγώνες και παρελάσεις. Η πρακτική αυτή, αν και συνήθης, εγείρει ζητήματα σε σχέση με την ελευθερία διακίνησης των πολιτών και τα όρια που θέτει το δίκαιο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στα οποία αναφέρονται με δηλώσεις τους ειδικοί στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Η βασική νομική βάση, όπως δήλωσε στο ΚΥΠΕ ο νομικός Σίμος Αγγελίδης, προκύπτει από το Νόμο Περί Αστυνομίας 73(I)/2004. Ο Νόμος αναθέτει στην Αστυνομία την ευθύνη διατήρησης της δημόσιας τάξης και ασφάλειας, παρέχοντας ευρείες εξουσίες για λήψη προληπτικών και κατασταλτικών μέτρων.
Κληθείς από το ΚΥΠΕ να δώσει τη νομική του θέση σε σχέση με την πρακτική αυτή της αποκοπής δρόμων από την Αστυνομία, ο κ. Αγγελίδης είπε πως οι εξουσίες της Αστυνομίας προβλέπονται με βάση μία σειρά από νομοθεσίες, ενώ υπάρχει και η αντίστοιχη εξουσία και των Δήμων σε σχέση με κλείσιμο οδών.
Συνήθως, είπε ο κ. Αγγελίδης, η βάση είναι όταν το δημόσιο συμφέρον επιβάλλει μία τέτοια ενέργεια για αποκοπή δρόμων, η Αστυνομία είναι υπεύθυνη και έχει καθήκον να τηρεί την τάξη σε δημόσιους δρόμους.
«Συνεπώς με βάση και των Περί Αστυνομίας Νόμο του 2004, αλλά και των Περί Δήμων Νόμο του 2022, ως επίσης και των πιο πρόσφατο Νόμο που αφορά τις δημόσιες συγκεντρώσεις και παρελάσεις του 2025, υπάρχουν συγκεκριμένα όρια αλλά και προϋποθέσεις, οι οποίες μπορούν να πληρούνται και πρέπει να πληρούνται ούτως ώστε η Αστυνομία να μπορεί -προσωρινά τουλάχιστον- να διακόψει και να ρυθμίσει την κίνηση για να τηρηθεί ή αν το επιβάλλουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος», είπε.
Πάντως, η εξουσία αυτή δεν είναι απεριόριστη, καθώς διέπεται από τρεις βασικές αρχές: τη νομιμότητα, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα. Δηλαδή, κάθε περιορισμός πρέπει να στηρίζεται σε νόμο, να εξυπηρετεί πραγματικό σκοπό δημόσιου συμφέροντος και να μην υπερβαίνει το απολύτως αναγκαίο μέτρο.
Η αποκοπή δρόμων αγγίζει άμεσα το δικαίωμα της ελεύθερης διακίνησης, το οποίο κατοχυρώνεται τόσο στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας όσο και σε διεθνείς συμβάσεις, όπως η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Το δικαίωμα αυτό, αν και θεμελιώδες, δεν είναι απόλυτο και μπορεί να περιοριστεί για λόγους όπως η δημόσια ασφάλεια, η δημόσια τάξη ή η προστασία των δικαιωμάτων τρίτων.
Για το θέμα, το ΚΥΠΕ αποτάθηκε στην Επίτροπο Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Μαρία Στυλιανού – Λοττίδη, η οποία είπε πως κάθε περίπτωση αποκοπής δρόμων από την Αστυνομία είναι διαφορετική και για να διαπιστωθεί κατά πόσον παραβιάζονται ανθρώπινα δικαιώματα θα πρέπει εξεταστεί αν εφαρμόστηκε η αρχή της αναλογικότητας και να υπάρχει η εξισορρόπηση των ατομικών δικαιωμάτων με το δημόσιο συμφέρον.
Όπως σημείωσε, για να δούμε αν παραβιάστηκε το δικαίωμα της διακίνησης πολιτών πρέπει να εξεταστεί σε αντιδιαστολή με το γενικότερο δημόσιο συμφέρον και κάτω από ποιες προϋποθέσεις η αποκοπή δρόμων ήταν αναλογικά επιτρεπτή. Δηλαδή, εξήγησε, αν η αποκοπή ήταν το ηπιότερο μέτρο υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες εξισορροπώντας το ατομικό δικαίωμα στο συλλογικό συμφέρον.
Σημείωσε πως «δεν μπορούμε να λέμε γενικά πως για κάθε αποκοπή δρόμων παραβιάζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά πρέπει να υπάρχουν συγκεκριμένες περιπτώσεις που να μπορούν να υπαχθούν σε κανόνες δικαίου έτσι ώστε να μπορούμε να εξάγουμε ασφαλή συμπεράσματα». Πάντως ερωτηθείσα αν υπήρχαν ποτέ καταγγελίες πάνω σε αυτό το θέμα, η κ. Λοττίδη απάντησε αρνητικά.
Στο ίδιο μήκος κύματος είναι και η νομολογία του Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, σύμφωνα με την οποία οι περιορισμοί είναι επιτρεπτοί εφόσον πληρούνται τρεις προϋποθέσεις: προβλέπονται από τον νόμο, επιδιώκουν θεμιτό σκοπό και είναι «αναγκαίοι σε μια δημοκρατική κοινωνία». Η τελευταία προϋπόθεση συνδέεται άμεσα με την αρχή της αναλογικότητας, δηλαδή κατά πόσο το μέτρο είναι το λιγότερο επαχθές για τον πολίτη σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων μπορεί να προκύψει όταν η αποκοπή δρόμου είναι αυθαίρετη ή δυσανάλογη. Ενδεικτικά, τέτοια περίπτωση θα μπορούσε να υπάρξει εάν ο αποκλεισμός είναι γενικευμένος χωρίς σαφή αιτιολόγηση, διαρκεί υπερβολικά χωρίς επανεξέταση ή δεν προβλέπει εύλογες εναλλακτικές διαδρομές για τους πολίτες, ιδίως για κατοίκους ή επείγουσες υπηρεσίες.
Πηγή: ΚΥΠΕ
