Από τις 19 Ιουλίου 2026 εφαρμόζεται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση ο νέος κανονισμός που απαγορεύει στις μεγάλες εταιρείες να καταστρέφουν απούλητα ρούχα, παπούτσια και αξεσουάρ ένδυσης. Η αποτέφρωση, η ταφή, ακόμη και ο τεμαχισμός και η ανακύκλωση προϊόντων που δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ θεωρούνται πλέον καταστροφή.
Μιλώντας στο ραδιόφωνο του Πολίτη 107.6 και 97.6, ο τέως βουλευτής του Κινήματος Οικολόγων Χαράλαμπος Θεοπέμπτου εξήγησε ότι μέχρι σήμερα, σε αρκετές περιπτώσεις, συνέφερε οικονομικά περισσότερο τις εταιρείες να καταστρέφουν τα απούλητα προϊόντα παρά να τα δωρίζουν ή να τα επαναφέρουν στην αγορά. Όπως ανέφερε, τα ρούχα που τεμαχίζονται μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρώτη ύλη σε μονωτικά υλικά, σε μαξιλάρια καναπέδων ή σε άλλα προϊόντα. Ωστόσο, ο νέος κανονισμός ξεκαθαρίζει ότι αυτή η πρακτική δεν μπορεί να αποτελεί την πρώτη επιλογή, καθώς το προϊόν χάνει την αρχική του χρήση. «Μια μπλούζα κατασκευάστηκε για να φορεθεί», ήταν το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του. Οι εταιρείες καλούνται να κάνουν καλύτερη διαχείριση της παραγωγής και των αποθεμάτων τους, να περιορίσουν την υπερπαραγωγή, να διαθέτουν τα προϊόντα με εκπτώσεις ή σε άλλες αγορές και, όπου είναι δυνατό, να προχωρούν σε δωρεές. Ο κανονισμός είναι δεσμευτικός και εφαρμόζεται άμεσα σε όλες τις χώρες της ΕΕ, αρχικά για τις μεγάλες επιχειρήσεις. Το μέτρο επιχειρεί να περιορίσει μια τεράστια σπατάλη πόρων, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες τόνοι ολοκαίνουργιων ειδών ένδυσης καταστρέφονται κάθε χρόνο πριν φορεθούν έστω μία φορά. Μαζί τους χάνονται νερό, ενέργεια, πρώτες ύλες και εργασία που απαιτήθηκαν για την παραγωγή και τη μεταφορά τους.
Βουνά από ολοκαίνουργια ρούχα στα σκουπίδια
Το μέγεθος του προβλήματος είναι ιδιαίτερα μεγάλο. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία, ποσοστό μεταξύ 4% και 9% όλων των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων που διατίθενται στην ευρωπαϊκή αγορά καταστρέφεται πριν χρησιμοποιηθεί έστω και μία φορά.
Σε πραγματικούς αριθμούς, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 264.000 έως 594.000 τόνους ρούχων και άλλων κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων κάθε χρόνο.
Ο κ. Θεοπέμπτου απέδωσε το φαινόμενο κυρίως στις μαζικές επιστροφές προϊόντων που αγοράζονται μέσω διαδικτύου και στην υπερπαραγωγή που χαρακτηρίζει τη γρήγορη μόδα. Στην Ευρώπη, περίπου ένα στα πέντε ρούχα που αγοράζονται διαδικτυακά επιστρέφεται, ενώ το ποσοστό επιστροφών μπορεί να είναι έως και τριπλάσιο σε σύγκριση με τις αγορές από φυσικά καταστήματα. Υπολογίζεται ότι κατά μέσο όρο περίπου το ένα τρίτο των ρούχων που επιστρέφονται από διαδικτυακές αγορές καταλήγει να καταστρέφεται. Την ίδια ώρα, περίπου το 21% των προϊόντων ένδυσης παραμένει απούλητο, καθώς οι εταιρείες παράγουν συνεχώς νέες συλλογές, σε διαφορετικά χρώματα και μεγέθη, στηριζόμενες σε προβλέψεις πωλήσεων που συχνά δεν επαληθεύονται. Για αρκετές επιχειρήσεις, η καταστροφή των επιστροφών και των απούλητων αποθεμάτων θεωρούνταν μέχρι σήμερα οικονομικότερη από την επανασυσκευασία, τον ποιοτικό έλεγχο, την αποθήκευση και την επανατοποθέτησή τους στην αγορά.
Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Σύμφωνα με τον κ. Θεοπέμπτου, η καταστροφή ολοκαίνουργιων προϊόντων δεν σημαίνει μόνο ότι χάνονται τα ίδια τα ρούχα. Μαζί τους χάνονται το νερό, η ενέργεια, οι πρώτες ύλες και η ανθρώπινη εργασία που απαιτήθηκαν για την παραγωγή και τη μεταφορά τους. Το περιβαλλοντικό κόστος της καταστροφής απούλητων κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων εκτιμάται σε περίπου 5,6 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα ετησίως, ποσότητα που προσεγγίζει τις συνολικές καθαρές εκπομπές της Σουηδίας το 2021. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση, όπως ανέφερε, στηρίζεται σε μια απλή αρχή: ένα προϊόν που κατασκευάστηκε για να φορεθεί θα πρέπει πρώτα να εξαντλεί όλες τις πιθανότητες να χρησιμοποιηθεί για τον σκοπό για τον οποίο δημιουργήθηκε.
Τι πρέπει να κάνουν οι εταιρείες
Με βάση τον νέο κανονισμό, οι μεγάλες επιχειρήσεις θα πρέπει να βελτιώσουν τη διαχείριση των αποθεμάτων και των επιστροφών τους, ώστε να περιορίζουν εξαρχής τις ποσότητες που μένουν αδιάθετες. Τα απούλητα προϊόντα θα μπορούν να διατίθενται με εκπτώσεις, να διοχετεύονται σε outlets ή σε άλλες αγορές και να δωρίζονται σε φιλανθρωπικούς οργανισμούς και φορείς κοινωνικής οικονομίας. Όπου αυτό είναι εφικτό, τα προϊόντα θα μπορούν επίσης να επισκευάζονται, να ανακαινίζονται ή να ανακατασκευάζονται, ώστε να επιστρέφουν στην αγορά και να χρησιμοποιούνται αντί να μετατρέπονται σε απόβλητα. Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται παράλληλα να δημοσιοποιούν στοιχεία για τα απούλητα προϊόντα που απορρίπτουν και τους λόγους για τους οποίους προχωρούν στην απόρριψή τους. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υιοθετήσει τυποποιημένο σύστημα δημοσιοποίησης των σχετικών πληροφοριών, το οποίο θα εφαρμοστεί από τον Φεβρουάριο του 2027. Με βάση τα ευρωπαϊκά κριτήρια, μεγάλη θεωρείται μία επιχείρηση όταν υπερβαίνει τουλάχιστον δύο από τα ακόλουθα τρία όρια: σύνολο ενεργητικού €25 εκατ., καθαρό κύκλο εργασιών €50 εκατ. και μέσο αριθμό 250 εργαζομένων.
Οι εξαιρέσεις και ο κανόνας των οκτώ εβδομάδων
Η καταστροφή θα επιτρέπεται μόνο σε περιορισμένες και τεκμηριωμένες περιπτώσεις, όπως όταν ένα προϊόν είναι επικίνδυνο, έχει υποστεί σοβαρή ζημιά ή μόλυνση, δεν μπορεί να επισκευαστεί, παραβιάζει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή δεν συμμορφώνεται με την ευρωπαϊκή ή εθνική νομοθεσία. Οι επιχειρήσεις που επικαλούνται κάποια εξαίρεση θα πρέπει να διατηρούν για πέντε χρόνια τα έγγραφα και τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η καταστροφή ήταν αναγκαία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαδικασία των δωρεών. Προτού μία εταιρεία υποστηρίξει ότι δεν υπήρχε ενδιαφέρον για τα προϊόντα της, θα πρέπει να τα έχει προσφέρει απευθείας σε τουλάχιστον τρεις κατάλληλους φορείς κοινωνικής οικονομίας εντός της ΕΕ ή να έχει αναρτήσει σχετική προσφορά στην ιστοσελίδα της για τουλάχιστον οκτώ εβδομάδες. Μόνο εφόσον δεν γίνουν δεκτά για δωρεά θα μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να εξεταστεί η καταστροφή τους.
Η ανακύκλωση θεωρείται καταστροφή
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που ανέδειξε ο Χαράλαμπος Θεοπέμπτου είναι ότι η απευθείας αποστολή ενός απούλητου προϊόντος για ανακύκλωση εμπίπτει στην έννοια της καταστροφής, καθώς το προϊόν παύει να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον αρχικό σκοπό για τον οποίο κατασκευάστηκε. Ως καταστροφή θεωρείται η εσκεμμένη πρόκληση ζημιάς ή η απόρριψη ενός προϊόντος ως αποβλήτου. Εξαίρεση αποτελεί η απόρριψη που γίνεται αποκλειστικά για να προετοιμαστεί το προϊόν για επαναχρησιμοποίηση, ανακαίνιση ή ανακατασκευή. Όταν συντρέχει κάποια από τις νόμιμες εξαιρέσεις και η καταστροφή επιτρέπεται, θα πρέπει να ακολουθείται η ευρωπαϊκή ιεράρχηση διαχείρισης αποβλήτων, με την ανακύκλωση να προηγείται της καύσης για παραγωγή ενέργειας και της ταφής.
Τι αλλάζει στην Κύπρο
Στην Κύπρο, ο νέος κανόνας αναμένεται να επηρεάσει κυρίως τις μεγάλες αλυσίδες ρουχισμού και υπόδησης, καθώς και τις διεθνείς διαδικτυακές πλατφόρμες που διαθέτουν προϊόντα στην κυπριακή αγορά. Οι επιχειρήσεις αυτές θα πρέπει να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται τις επιστροφές, τα εποχικά αποθέματα και τα αδιάθετα προϊόντα τους, αναζητώντας λύσεις επαναπώλησης, επισκευής και δωρεάς. Ο κ. Θεοπέμπτου επεσήμανε, ωστόσο, ότι περιβαλλοντικές οργανώσεις εκφράζουν ανησυχίες για το κατά πόσο φιλανθρωπικοί και κοινωνικοί φορείς θα μπορέσουν να απορροφήσουν τεράστιες ποσότητες φθηνών και χαμηλής ποιότητας ρούχων. Το πραγματικό ζητούμενο, δεν είναι απλώς να βρεθεί ένας διαφορετικός προορισμός για τα απούλητα προϊόντα, αλλά να περιοριστεί η υπερπαραγωγή που βρίσκεται στην καρδιά του επιχειρηματικού μοντέλου της γρήγορης μόδας.
Ακούστε την παρέμβαση του Χαράλαμπου Θεοπέμπτου, στην εκπομπή «Πρωινή Επιθεώρηση» που μεταδίδεται καθημερινά από τον Πολίτη 107.6 & 97.6:
ΠΟΛΙΤΗΣ 107,6 · ΠΡΩΙΝΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΘΕΟΠΕΜΠΤΟΥ 22-07-2026
