«Εγκλωβισμένος» κάτω από ερείπια, δηλαδή σε περιβάλλον που προσομοιάζει με πραγματικό περιστατικό σεισμού, ο Αλέξης Αλεξάνδρου ανέμενε υπομονετικά τη στιγμή του εντοπισμού του. Η Πέπερ, ένας γερμανικός ποιμενικός, αμολύθηκε από τον ιδιοκτήτη και χειριστή της, Ηλία Ψιλοΐνη, και άρχισε να τρέχει προς τις σωρούς των ερειπίων. Προτού φτάσει σε μία από τις κορυφές, όπου βρίσκεται ξαπλωμένος ο «αγνοούμενος», κοντοστέκεται κάθε τόσο και οσμίζεται, στριφογυρίζει δυο-τρεις φορές και χώνεται σε τρύπες.
Και όταν δεν τους χώριζαν πια ούτε 15 μέτρα, το ύφος και το φέρσιμό της άλλαξαν ξαφνικά. Λουφάζοντας χάμω, σαν γάτα που παραμονεύει πουλί, άρχισε να τον πλησιάζει πόντο - πόντο. Μα προτού προλάβει να φτάσει στην κορυφή, έριξε πίσω το κεφάλι και έσκισε τη σιωπή με ένα επαναλαμβανόμενο γάβγισμα, γεμάτο θρίαμβο και ικανοποίηση. Είναι η ένδειξη που δίνουν τα σκυλιά διάσωσης στους χειριστές τους, όταν εντοπίζουν μία ανθρώπινη ζωή. Στο τέλος, η Πέπερ πήγε και στάθηκε κοντά στον Αλέξανδρο, κουνώντας ζωηρά την ουρά της.
Πρόκειται για ακόμη μία άσκηση της ομάδας εθελοντών σκύλων και χειριστών για έρευνα και διάσωση της Πολιτικής Άμυνας, αυτή τη φορά στο πεδίο ασκήσεων Στροβόλου.
Μόνο το 20% των σκύλων διαθέτει το «χάρισμα» της διάσωσης. Πρόκειται για εξαιρετικά έξυπνα σκυλιά, με την εκπαιδευσιμότητα τους να μην είναι απαραίτητα το κριτήριο επιλογής.
Καθοριστικός ρόλος
Τα πρόσφατα σεισμικά γεγονότα στη Βενεζουέλα και την Κολομβία, τα οποία άφησαν πίσω τους χιλιάδες νεκρούς και τραυματίες, ανέδειξαν για ακόμη μία φορά τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν οι σκύλοι διάσωσης. Ειδικά στις πρώτες ώρες μετά την καταστροφή, όταν κάθε λεπτό μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο για τη διάσωση μίας ανθρώπινης ζωής.
Όπως εξήγησαν στον «Π» λειτουργοί και εθελοντές της Πολιτικής Άμυνας (ΠΑ), οι σκύλοι μπορούν να καλύψουν πολύ μεγάλες εκτάσεις σε ελάχιστο χρόνο και να εντοπίσουν ίχνη ανθρώπινης παρουσίας πολύ πιο γρήγορα από οποιοδήποτε τεχνικό μέσο. Έχουν τη δυνατότητα να προσεγγίζουν σημεία, όπου οι διασώστες δεν μπορούν ακόμη να εισέλθουν με ασφάλεια, και ειδοποιούν άμεσα τον χειριστή τους μόλις εντοπίσουν πιθανό επιζώντα. Αυτό επιτρέπει στις ομάδες διάσωσης να κατευθύνουν άμεσα τις προσπάθειές τους στο σωστό σημείο, εξοικονομώντας πολύτιμο χρόνο και αυξάνοντας σημαντικά τις πιθανότητες επιτυχούς διάσωσης.
Σκύλοι με χάρισμα
Αυτή τη στιγμή η Πολιτική Άμυνα διαθέτει πέντε πλήρως εκπαιδευμένους σκύλους ανίχνευσης, ενώ ένας ακόμη βρίσκεται στο αρχικό στάδιο της εκπαίδευσής του. Στόχος τους είναι μέσα στο επόμενο διάστημα η ομάδα να αυξηθεί στους οκτώ σκύλους, γι' αυτό μέσω του «Π» γνωστοποιούν ότι είναι ανοιχτοί στο να αξιολογήσουν τον σκύλο όποιου εθελοντή ενδιαφέρεται.
Ο αρχηγός και εκ των δημιουργών της εθελοντικής ομάδας το 1999, Χρίστος Παπαδόπουλος, ανέφερε ότι δέχονται σκύλους για εκπαίδευση από την ηλικία των εννέα μηνών, διευκρινίζοντας ότι μόνο το 20% των σκύλων διαθέτει το «χάρισμα» της διάσωσης. Πρόκειται, τόνισε, για εξαιρετικά έξυπνα σκυλιά, με την εκπαιδευσιμότητα τους να μην είναι απαραίτητα το κριτήριο επιλογής. Σύμφωνα με την ΠΑ, οι εθελοντές-ιδιοκτήτες των ζώων λαμβάνουν ανά εξάμηνο επιδότηση για τροφές και εμβόλια.
«Αν συγκρίνουμε τα δεδομένα της Κύπρου με άλλες, πολύ μεγαλύτερες χώρες, ο σημερινός αριθμός σκύλων θεωρείται ικανοποιητικός, εφόσον υπάρχει ακόμα μια ομάδα στην Κύπρο, αυτή της EMAK (Πυροσβεστική Υπηρεσία), η οποία ανταποκρίνεται στις επιχειρησιακές ανάγκες της χώρας. Παράλληλα, διαθέτουμε τους κατάλληλα εκπαιδευμένους χειριστές, οι οποίοι εκπαιδεύονται συνεχώς μαζί με τους σκύλους τους, ώστε κάθε ομάδα χειριστή-σκύλου να λειτουργεί ως μία ενιαία επιχειρησιακή μονάδα», ανέφερε εξάλλου η ΠΑ.
Μέλη της ομάδας εθελοντών σκύλων και χειριστών για έρευνα και διάσωση της Πολιτικής Άμυνας, στο πεδίο ασκήσεων Στροβόλου.
Ιστορικά η πρώτη ομάδα
Για την Ιστορία, η πρώτη οργανωμένη ομάδα σκύλων έρευνας και διάσωσης στην Κύπρο δημιουργήθηκε από την Πολιτική Άμυνα το 1999. Στη συνέχεια δημιουργήθηκε η αντίστοιχη ομάδα της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, στην ΕΜΑΚ, με την οποία συνεργάζονται σε κοινές ασκήσεις αλλά και όταν απαιτείται επιχειρησιακή κινητοποίηση.
Οι σκύλοι της ομάδας της ΠΑ είναι εκπαιδευμένοι κυρίως για έρευνα και διάσωση ανθρώπων. Συγκεκριμένα, μπορούν να εντοπίζουν εγκλωβισμένα άτομα κάτω από ερείπια μετά από σεισμούς ή καταρρεύσεις κτηρίων αλλά και αγνοούμενα πρόσωπα σε ανοικτούς χώρους. Ουσιαστικά, αξιοποιούνται σε κάθε περιστατικό όπου υπάρχει ανάγκη ταχείας ανεύρεσης ανθρώπινης ζωής.
Αξέχαστα περιστατικά
Συνομιλώντας με τα μέλη της ομάδας, τα οποία καλύπτουν όλο το ηλικιακό φάσμα, μεταλαμπαδεύοντας έτσι οι μεγαλύτεροι πολύτιμη γνώση στους νεότερους, ακούμε τις εμπειρίες τους από αξέχαστα περιστατικά, καθώς πολλές φορές οι σκύλοι τους αξιοποιήθηκαν, είτε σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών είτε σε άλλα συμβάντα όπου υπήρχε ανάγκη εντοπισμού αγνοουμένων προσώπων.
Ο εθελοντής Στέλιος Αντωνίου, ο οποίος υπηρετεί την ΠΑ εδώ και 27 χρόνια, θυμάται τον εντοπισμό ενός Βρετανού στην Αγία Νάπα από τον σκύλο του, μετά από αναζήτηση εννέα ημερών. Σε εκείνη την περίπτωση, τόνισε, επειδή ο αγνοούμενος βρέθηκε νεκρός, ο σκύλος του δεν γάβγισε για να δώσει τη χαρακτηριστική ένδειξη αλλά, στενοχωρημένος, πήγε και κάθισε κοντά στο νεκρό σώμα.
Επίσης θυμάται τον εντοπισμό νεκρής κοπέλας στην Κισσόνεργα, μετά από πτώση του αυτοκινήτου της σε ποταμό. Μία άλλη αξέχαστη για την ομάδα επιχείρηση ήταν μετά από έντονα καιρικά φαινόμενα, κατά την οποία οι σκύλοι ανίχνευσης συνέβαλαν ουσιαστικά στον εντοπισμό και διάσωση αγνοούμενου προσώπου σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, με την παρουσία φερτών υλικών και αυξημένης επικινδυνότητας στο πεδίο. Όπως τονίζουν, τέτοιες επιχειρήσεις υπενθυμίζουν πόσο σημαντική μπορεί να είναι η συμβολή ενός σωστά εκπαιδευμένου σκύλου, όταν κάθε λεπτό μετρά.
Όσον αφορά το εξωτερικό, υπήρξαν περιπτώσεις κατά τις οποίες η ομάδα κλήθηκε να συμμετάσχει σε διεθνείς αποστολές, ωστόσο λόγω συγκεκριμένων συνθηκών δεν κατέστη δυνατή η μετάβαση. Εξάλλου ο εθελοντής Γιάννης Μαππούρας, ο οποίος υπηρέτησε μέχρι σήμερα την ΠΑ με εφτά σκύλους, θυμάται τις σπουδαίες επιδόσεις του σκύλου του σε μεγάλη ευρωπαϊκή άσκηση στην Κρήτη το 2011, δίνοντας 23 ενδείξεις (διασώσεις), ξεπερνώντας μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, που έφτασαν τις 15 - 19.
Πώς εκπαιδεύονται και επιχειρούν οι σκύλοι διάσωσης
Με την εκδήλωση ενός σοβαρού περιστατικού η ομάδα σκύλων ανίχνευσης ενημερώνεται άμεσα από το Κέντρο Ελέγχου Επιχειρήσεων της ΠΑ. Αρχικά αξιολογούν την έκταση του συμβάντος και καθορίζουν πόσοι σκύλοι απαιτούνται. Οι πρώτοι που κινητοποιούνται είναι οι χειριστές με τα σκυλιά που βρίσκονται πλησιέστερα στην πληγείσα περιοχή, ενώ στη συνέχεια ενισχύεται η επιχείρηση από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας.
Στο πεδίο επιχειρούν πάντοτε συντονισμένα με όλες τις άλλες συναρμόδιες υπηρεσίες, όπως η Πυροσβεστική Υπηρεσία, η Αστυνομία και οποιοιδήποτε άλλοι εμπλέκονται στη διαχείριση της κρίσης. Η συνεργασία όλων είναι καθοριστικής σημασίας για την επιτυχία της επιχείρησης.
Στάδια εκπαίδευσης
Στο πρώτο στάδιο, για τα νέα σκυλιά πραγματοποιείται καθημερινή εκπαίδευση, ώστε να αποκτήσουν τις απαραίτητες δεξιότητες αναζήτησης και συνεργασίας με τον χειριστή τους. Αφού εκπαιδευτούν κατάλληλα, η εκπαίδευση συνεχίζεται συστηματικά, σε διαφορετικούς χώρους και συνθήκες, όπως υποδομές, χαλάσματα και περιβάλλοντα που προσομοιάζουν με πραγματικά περιστατικά.
Ένας τέτοιος χώρος είναι και το πεδίο άσκησης στον Στρόβολο, όπου παρευρεθήκαμε. Η εκπαίδευση γίνεται παγκύπρια και σε κάθε άσκηση αξιολογείται η απόδοση τόσο του σκύλου όσο και του χειριστή.
Διεθνείς συνεργασίες
Αξίζει να σημειωθεί ότι τον Φεβρουάριο θα γίνει μεγάλη άσκηση πεδίου στην Κύπρο με συγχρηματοδότηση από την ΕΕ, όπου θα λάβουν μέρος έξι χώρες (Κύπρος, Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία και Μαυροβούνιο). Στο πλαίσιο αυτής της άσκησης, όπου θα υπάρχει συμμετοχή πάνω από 400 ατόμων, κάποιες από τις χώρες θα έχουν και σκύλους μαζί τους, οι οποίοι θα συνεργαστούν με την ομάδα της ΠΑ, κάτι το οποίο βοηθά τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των διαφόρων χωρών.
Μέχρι την πανδημία, η ΠΑ διατηρούσε στενή συνεργασία με τη Γαλλία, με κοινές εκπαιδεύσεις και ανταλλαγή τεχνογνωσίας στην έρευνα και διάσωση. Αντίστοιχη συνεργασία αναπτύχθηκε με την ΕΜΑΚ Ελλάδας, μέσω εκπαιδεύσεων σε Κύπρο και Ελλάδα. Στόχος είναι η συνέχιση και ενίσχυση διεθνών συνεργασιών για βελτίωση της επιχειρησιακής ετοιμότητας.
