Ένα ζεστό καλοκαιρινό απόγευμα στην Πάφο, η πόρτα του Gorilla Tattoo Paphos ανοίγει και η πρώτη εντύπωση δεν παραπέμπει σε ένα συνηθισμένο στούντιο τατουάζ. Έργα τέχνης, προσεγμένη διακόσμηση και ένας χώρος που θυμίζει περισσότερο γκαλερί, δημιουργούν το σκηνικό για μια συζήτηση γύρω από μια τέχνη που, τα τελευταία χρόνια, έχει αλλάξει σημαντικά θέση στην κυπριακή κοινωνία. Ο Νικ, ιδρυτής του Gorilla Tattoo Paphos, έχει διανύσει μακρά πορεία στον χώρο. Εργάστηκε για χρόνια στο Λονδίνο πριν επιστρέψει στην Κύπρο και δημιουργήσει το δικό του στούντιο. Είναι γνωστός κυρίως για τα ιδιαίτερα λεπτομερή έργα black and grey ρεαλισμού, έχοντας προηγουμένως εξερευνήσει διαφορετικά στιλ και τεχνικές. Πριν ξεκινήσει η συνέντευξη, μου προτείνει να γνωρίσω τον χώρο. Ανεβαίνουμε στον επάνω όροφο, όπου εργάζονται οι υπόλοιποι tattoo artists με τους πελάτες τους. Ανάμεσα στα πρόσωπα που συναντώ, μια οικογένεια τραβά αμέσως την προσοχή μου. Η γιαγιά είναι καλυμμένη με τατουάζ, όπως και τα παιδιά και τα εγγόνια της. Πρόκειται για τακτικούς πελάτες του στούντιο εδώ και χρόνια. Η εικόνα τριών γενεών που μοιράζονται το ίδιο πάθος, αποτελεί ίσως μια από τις πιο χαρακτηριστικές αποδείξεις της αλλαγής που έχει συντελεστεί. Το τατουάζ δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά επιλογή μιας συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας ή κοινωνικής κατηγορίας. Έχει γίνει μέρος της καθημερινότητας και της προσωπικής έκφρασης ανθρώπων διαφορετικών γενεών. Η ατμόσφαιρα στο στούντιο είναι ζωντανή και φιλική. Περισσότερο θυμίζει δημιουργική κοινότητα παρά έναν απλό χώρο παροχής υπηρεσιών. Στη συνέχεια, ο Νικ μου δείχνει τον χώρο όπου πραγματοποιείται η αποστείρωση και φυλάσσεται ο εξοπλισμός για τατουάζ και διάτρηση σώματος (piercing). Η οργάνωση και η καθαριότητα είναι εμφανείς. Πίσω από κάθε σχέδιο που αποτυπώνεται στο δέρμα, υπάρχει ένα ολόκληρο σύστημα διαδικασιών υγιεινής και ασφάλειας. Επιστρέφουμε στον κάτω όροφο, καθόμαστε στον καναπέ και ξεκινάμε τη συζήτηση.
Από το στίγμα στην αποδοχή
Πώς έχει αλλάξει με τα χρόνια η αντίληψη της κοινωνίας για τα τατουάζ στην Κύπρο;
Παλαιότερα, τα τατουάζ κουβαλούσαν έντονο κοινωνικό στίγμα και συνδέονταν με αρνητικά στερεότυπα. Σήμερα, η εικόνα έχει αλλάξει ριζικά. Η αλλαγή ξεκίνησε στο εξωτερικό, όπου τα τατουάζ έγιναν σταδιακά πιο δημοφιλή και κοινωνικά αποδεκτά. Η Κύπρος ακολούθησε με πιο αργούς ρυθμούς, όμως τα τατουάζ έχουν πλέον πολύ διαφορετική θέση στην κοινωνία απ’ ό,τι πριν από είκοσι χρόνια.
Τι πιστεύεις ότι οδήγησε σε αυτή την αλλαγή;
Καθώς τα τατουάζ έγιναν μέρος της καθημερινής ζωής, ο κόσμος άρχισε να τα αντιμετωπίζει πιο θετικά. Αυτό που κάποτε φαινόταν ξένο, έγινε σταδιακά οικείο και κοινωνικά αποδεκτό. Για τις μεγαλύτερες γενιές, η αλλαγή είχε συχνά προσωπική διάσταση. Πολλοί που παλαιότερα ήταν αντίθετοι με τα τατουάζ, έχουν σήμερα παιδιά ή εγγόνια που φέρουν τατουάζ. Όταν κάτι γίνεται μέρος της ίδιας σου της οικογένειας, παύεις να το κρίνεις από απόσταση. Βλέπεις πρώτα τον άνθρωπο και μετά το τατουάζ. Η προκατάληψη δεν έχει εξαφανιστεί, όμως πλέον αποτελεί την εξαίρεση και όχι τον κανόνα.
Τατουάζ και επαγγελματική ζωή
Η αλλαγή δεν περιορίζεται στην κοινωνική ζωή. Έχει επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο τα τατουάζ αντιμετωπίζονται στον χώρο εργασίας.
Έχουν αλλάξει οι αντιλήψεις για τα τατουάζ και στον χώρο εργασίας;
«Ναι, σε σημαντικό βαθμό. Πριν από χρόνια, πολλοί επέλεγαν σημεία του σώματος που μπορούσαν να καλυφθούν ή απέφευγαν εντελώς τα τατουάζ, φοβούμενοι ότι θα επηρέαζαν την επαγγελματική τους πορεία. Η ανησυχία αυτή εξακολουθεί να υπάρχει σε ορισμένα επαγγέλματα. Ωστόσο, πολλοί χώροι εργασίας αποδέχονται πλέον τα εμφανή τατουάζ. Σε τομείς όπως η δημιουργία, η τεχνολογία, η γυμναστική, η μόδα, η ομορφιά και τα social media αποτελούν πλέον στοιχείο μιας σύγχρονης επαγγελματικής εικόνας».
Χρειάζεται ακόμη προσοχή πριν από την επιλογή ενός τατουάζ σε εμφανές σημείο;
«Ναι. Η κοινωνία είναι πιο δεκτική, όμως δεν έχουν αλλάξει όλα τα επαγγέλματα ούτε όλοι οι εργοδότες με τον ίδιο ρυθμό. Πάντα ενθαρρύνω τους νεαρούς να σκέφτονται προσεκτικά πριν κάνουν τατουάζ στα χέρια, στον λαιμό ή στο πρόσωπο. Ένα εμφανές τατουάζ μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να επηρεάσει επαγγελματικές ευκαιρίες στο μέλλον».
Όπως η ζωγραφική
Έχει αλλάξει το ίδιο το επάγγελμα όσο έχει αλλάξει και η στάση της κοινωνίας απέναντι στα τατουάζ;
Απολύτως. Σχεδόν κάθε πτυχή του επαγγέλματος έχει εξελιχθεί, από τον εξοπλισμό και τις τεχνικές, μέχρι το επίπεδο λεπτομέρειας και ακρίβειας που μπορούμε πλέον να πετύχουμε πάνω στο δέρμα. Το ίδιο ισχύει για την υγιεινή και την πρόσβαση στη γνώση.
Υποτιμά ο κόσμος το πόση γνώση απαιτεί το τατουάζ;
Σίγουρα. Πολλοί εξακολουθούν να πιστεύουν ότι το τατουάζ είναι απλώς ζωγραφική πάνω στο δέρμα. Στην πραγματικότητα, συνδυάζει τη δημιουργικότητα ενός καλλιτέχνη, την ακρίβεια ενός τεχνίτη και μεγάλη ευθύνη σε κάθε στάδιο της διαδικασίας. Χρειάζεται γνώση σχεδίου, σύνθεσης, ανατομίας, θεωρίας των χρωμάτων, συμπεριφοράς του δέρματος και υγιεινής, αλλά και σωστή επικοινωνία με τον άνθρωπο απέναντί σου. Αυτή η γνώση χτίζεται μόνο μέσα από χρόνια εμπειρίας στον χώρο.
Ταξίδια για ένα τατουάζ
Η δουλειά του Νικ δεν περιορίζεται στην Κύπρο. Ένας από τους πελάτες του, όπως μου αναφέρθηκε, ταξίδεψε από το Ηνωμένο Βασίλειο αποκλειστικά για να κάνει τατουάζ μαζί του.
Είναι συνηθισμένο αυτό;
Ναι, συμβαίνει αρκετά συχνά. Ορισμένοι είναι πελάτες με τους οποίους είχα δουλέψει στην Αγγλία, ενώ άλλοι ανακαλύπτουν τη δουλειά μου στο διαδίκτυο ή έρχονται μέσω συστάσεων.
Τι κάνει κάποιον πρόθυμο να ταξιδέψει τόσο μακριά για ένα τατουάζ;
Όταν κάποιος συνδεθεί με το στιλ ενός καλλιτέχνη, εμπιστευτεί την προσέγγισή του και ενδιαφέρεται πραγματικά για το αποτέλεσμα, η απόσταση παύει να έχει σημασία.
Συχνά λένε ότι «μόλις κάνεις ένα τατουάζ, δεν μπορείς να σταματήσεις». Ισχύει;
Οι άνθρωποι δένονται με την εμπειρία, αλλά κυρίως με την αυτοπεποίθηση που τους δίνει και με τον τρόπο που βλέπουν τον εαυτό τους. Δεν επιστρέφουν επειδή χρειάζονται περισσότερο μελάνι. Επιστρέφουν επειδή το τατουάζ γίνεται μέρος της ταυτότητάς τους.
Συνδέεται κάθε τατουάζ με μια βαθιά ιστορία;
Όχι, και δεν χρειάζεται. Κάποιοι επιλέγουν ένα τατουάζ επειδή αγαπούν το σχέδιο ή τον τρόπο που δείχνει πάνω στο σώμα τους. Και αυτό από μόνο του είναι αρκετό.
Η νέα νομοθεσία
Καθώς το τατουάζ εξελίχθηκε και έγινε πιο διαδεδομένο, δημιουργήθηκε και ένα πιο σαφές θεσμικό πλαίσιο για το επάγγελμα. Η νέα νομοθεσία για την Εγγραφή Δερματοστικτοποιών και Διαπερνητών Σώματος έφερε σημαντικές αλλαγές.
Τι άλλαξε για το επάγγελμα;
Ήταν ένα καθοριστικό βήμα. Για πρώτη φορά το επάγγελμα απέκτησε ένα σαφές νομικό πλαίσιο, με συγκεκριμένες απαιτήσεις για την υγιεινή, την ασφάλεια, τις εγκαταστάσεις, τον εξοπλισμό και την επαγγελματική πρακτική». Το Gorilla Tattoo Paphos ήταν το πρώτο στούντιο στην Κύπρο που έλαβε άδεια τόσο για τατουάζ όσο και για piercing βάσει της νέας νομοθεσίας. Οι δύο άδειες φέρουν τον αριθμό 1. Βλέποντας τις δύο άδειες, που φέρουν τον αριθμό 1, αναρωτιέμαι τι χρειάστηκε για να φτάσετε μέχρι εκεί.
Ήταν μια μακρά και απαιτητική διαδικασία. Από την υποβολή της αίτησης μέχρι την έκδοση των αδειών, μεσολάβησαν περίπου δεκαοκτώ μήνες. Χρειάστηκε να τεκμηριωθούν όλα τα απαιτούμενα προσόντα και δικαιολογητικά, τα οποία εξετάστηκαν από το Υπουργείο Υγείας και την αρμόδια επιτροπή αδειοδότησης. Οφείλω ιδιαίτερες ευχαριστίες στην κ. Μαρία Μιχαήλ από το Υπουργείο Υγείας, η οποία με καθοδήγησε σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Ως αιτητής είδα μόνο ένα μέρος αυτού του έργου. Η εφαρμογή του νέου πλαισίου αποτελεί μια συνεχή προσπάθεια, με τη συμβολή πολλών φορέων και επαγγελματιών, συμπεριλαμβανομένων του Υπουργείου Υγείας και του Tattoo & Piercing Association Cyprus, με στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας και την αναβάθμιση του επαγγέλματος στην Κύπρο.
Πραγματοποιήθηκε και επιθεώρηση του στούντιο από το Υπουργείο Υγείας πριν από την έκδοση των αδειών. Τι περιλάμβανε;
Εξετάστηκαν οι χώροι, οι σταθμοί εργασίας, οι διαδικασίες αποστείρωσης και καθαρισμού, καθώς και ο εξοπλισμός και τα υλικά που χρησιμοποιούμε, από τα μελάνια και τις βελόνες μέχρι κάθε αναλώσιμο προϊόν. Οι έλεγχοι καλύπτουν κάθε πτυχή της λειτουργίας ενός στούντιο, από την οργάνωση του χώρου μέχρι την τήρηση των πρωτοκόλλων υγιεινής και ασφάλειας. Τίποτα δεν αντιμετωπίζεται ως τυπική διαδικασία.
Γιατί πρέπει ένας πελάτης να ενδιαφέρεται για το αν ένα στούντιο τατουάζ ή piercing είναι αδειοδοτημένο;
«Η άδεια σημαίνει ότι το στούντιο έχει επιθεωρηθεί επίσημα και πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπει η Νομοθεσία για την προστασία της δημόσιας υγείας. Δεν λέει αν το καλλιτεχνικό ύφος ενός δημιουργού ταιριάζει στον πελάτη. Διασφαλίζει όμως κάτι εξίσου σημαντικό: ότι το στούντιο λειτουργεί νόμιμα, ελέγχεται και τηρεί συγκεκριμένα πρότυπα υγιεινής και ασφάλειας. Ένα όμορφο τατουάζ έχει αξία μόνο όταν δημιουργείται με ασφάλεια. Στο επάγγελμά μας, η τέχνη και η υγιεινή είναι αδιαχώριστες».
Μπορούν πραγματικά να πάνε τόσο πολλά πράγματα στραβά κατά τη διαδικασία ενός τατουάζ;
«Δυστυχώς, ναι. Το τατουάζ έχει γίνει τόσο συνηθισμένο, ώστε πολλοί ξεχνούν πως πρόκειται για μια διαδικασία κατά την οποία το δέρμα τραυματίζεται και το μελάνι παραμένει στο σώμα για όλη τη ζωή. Γι’ αυτό πρέπει να αντιμετωπίζεται με τη σοβαρότητα που του αναλογεί. Χωρίς σωστή εκπαίδευση στην πρόληψη των λοιμώξεων και στις ασφαλείς πρακτικές εργασίας, οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρές». Πέρα όμως από την υγεία, υπάρχει και η καλλιτεχνική πλευρά. Μια λανθασμένη επιλογή καλλιτέχνη μπορεί να οδηγήσει σε ένα κακοσχεδιασμένο ή κακοχτυπημένο τατουάζ, το οποίο δεν είναι εύκολο να διορθωθεί.
Η αφαίρεση με λέιζερ είναι μια μακροχρόνια, επώδυνη και δαπανηρή διαδικασία, ενώ ακόμη και ένα cover-up έχει περιορισμούς. Συνήθως χρειάζεται ένα νέο σχέδιο μεγαλύτερο, πιο σκούρο και πιο έντονο για να καλυφθεί το προηγούμενο. Τα μελάνια και ο ευρωπαϊκός κανονισμός REACH
Τι άλλαξε όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση περιόρισε ορισμένα μελάνια για τατουάζ; Πολλοί καλλιτέχνες αντέδρασαν τότε. Ποια είναι η κατάσταση σήμερα;
Η νομοθεσία αφορούσε την απαγόρευση της χρήσης ορισμένων χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνταν στην παραγωγή συγκεκριμένων έγχρωμων μελανιών. Χωρίς να μπω σε τεχνικές λεπτομέρειες, η Ευρωπαϊκή Ένωση επέλεξε μια προληπτική προσέγγιση για την ενίσχυση της ασφάλειας των προϊόντων. Οι κατασκευαστές προσαρμόστηκαν γρήγορα, αναπτύσσοντας νέες σειρές μελανιών που συμμορφώνονται με τον ευρωπαϊκό κανονισμό REACH. Σήμερα, διαθέτουμε αρκετές επιλογές από μελάνια συμβατά με τη νέα Νομοθεσία για τη δημιουργία έγχρωμων τατουάζ, ακόμη κι αν η ποικιλία δεν είναι ακριβώς η ίδια με παλαιότερα».
Σύγχυση με τον καρκίνο
Αρκετός κόσμος ανησυχεί μήπως τα τατουάζ προκαλούν καρκίνο. Ισχύει κάτι τέτοιο;
«Έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές μελέτες που εξετάζουν πιθανές συσχετίσεις. Μέχρι σήμερα, όμως, δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι τα τατουάζ προκαλούν καρκίνο. Αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι η υπερβολική έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία προκαλεί βλάβες στο DNA των κυττάρων του δέρματος και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρκίνο του δέρματος. Με ή χωρίς τατουάζ, ο έντονος ήλιος απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή».
Πώς πρέπει να προστατεύει κανείς το δέρμα και το ίδιο το τατουάζ από τον ήλιο;
«Αφού το τατουάζ επουλωθεί πλήρως, προτείνω πάντα τη χρήση αντηλιακού υψηλής προστασίας, ιδανικά SPF 50. Κανένα αντηλιακό δεν προσφέρει απόλυτη προστασία, γι’ αυτό είναι σημαντικό να αναζητούμε σκιά και να αποφεύγουμε την παρατεταμένη έκθεση στον ήλιο, ιδιαίτερα τις ώρες έντονης ηλιοφάνειας.
Η υπεριώδης ακτινοβολία δεν επηρεάζει μόνο το δέρμα. Ξεθωριάζει και τις χρωστικές του τατουάζ. Η σωστή αντηλιακή προστασία συμβάλλει τόσο στη διατήρηση της υγείας του δέρματος όσο και της ζωντάνιας του τατουάζ».
Από την ιδέα στο σχέδιο
Από την υγιεινή και τη νομοθεσία, η συζήτηση επιστρέφει στην καρδιά της διαδικασίας: την τέχνη.
Πώς ξεκινά η δημιουργική διαδικασία στο Gorilla Tattoo Paphos;
Πολλοί πελάτες έρχονται με μια αρχική ιδέα ή με κάποια εικόνα που έχουν βρει στο διαδίκτυο. Πολλές φορές όμως δεν γνωρίζουν όλες τις δυνατότητες που υπάρχουν στον σχεδιασμό ενός τατουάζ, τα διαφορετικά στιλ ή τον τρόπο με τον οποίο ένα σχέδιο μπορεί να προσαρμοστεί ώστε να λειτουργεί καλύτερα πάνω στο σώμα. Ο ρόλος μας είναι να καταλάβουμε τι θέλουν πραγματικά να εκφράσουν και να εξελίξουμε αυτή την ιδέα σε ένα σχέδιο δημιουργημένο ειδικά για τον κάθε πελάτη, που ταιριάζει στο σώμα και στην προσωπικότητά του.
Δηλαδή το τελικό αποτέλεσμα μπορεί να διαφέρει αρκετά από την αρχική ιδέα;
Πολύ συχνά. Μέσα από τη συζήτηση μπορεί να ανακαλύψουμε ότι υπάρχει ένας καλύτερος τρόπος να αποδοθεί μια ιδέα. Μερικές φορές αυτό σημαίνει μια διαφορετική καλλιτεχνική προσέγγιση, άλλες φορές μια αλλαγή στη σύνθεση, στο μέγεθος ή στη θέση, ώστε το σχέδιο να λειτουργεί καλύτερα πάνω στο σώμα. Σκεφτόμαστε επίσης πώς θα διατηρήσει την αισθητική του με το πέρασμα του χρόνου.
Για ποιο είδος τατουάζ έχεις προσωπικά το μεγαλύτερο πάθος;
Ο black and grey ρεαλισμός είναι η βασική μου ειδικότητα. Με ενδιαφέρουν ιδιαίτερα τα έργα στα οποία η σύνθεση, το φως, η λεπτομέρεια και η υφή παίζουν καθοριστικό ρόλο.
Πέρα από τον ρεαλισμό, έχεις δουλέψει και με αρκετά διαφορετικά στιλ. Πώς προέκυψε αυτή η πορεία;
Με τα χρόνια έχω εξερευνήσει διαφορετικές κατευθύνσεις. Ξεκίνησα με old school, neo traditional και ιαπωνικό, ενώ στη συνέχεια ασχολήθηκα και με mandala, dotwork και microrealism. Κάθε στιλ μου έδωσε διαφορετικές γνώσεις, τεχνικές και τρόπους προσέγγισης. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό να έχω μια ευρύτερη κατανόηση της τέχνης του τατουάζ, γιατί αυτό μου δίνει περισσότερα εργαλεία για να πειραματίζομαι, να συνδυάζω διαφορετικές επιρροές και να δημιουργώ κάτι πιο προσωπικό.
Είναι τελικά μια μακρά πορεία μέχρι ένας καλλιτέχνης να αναπτύξει το προσωπικό του ύφος;
Ναι, χρειάζονται εμπειρία, πολλές δοκιμές, συνεχής αναζήτηση και συνεχής εξέλιξη. Ο ρεαλισμός, ειδικά, είναι ένα από τα πιο απαιτητικά στιλ. Χρειάζεται μεγάλη ακρίβεια και δεν αφήνει πολλά περιθώρια λάθους. Χρειάστηκαν πολλά χρόνια εξάσκησης και εμπειρίας μέχρι να νιώσω έτοιμος να αφοσιωθώ περισσότερο σε αυτόν τον τομέα.
Πόσο καθοριστικό είναι το σχέδιο για έναν καλλιτέχνη τατουάζ;
«Είναι θεμελιώδες. Το σχέδιο, η ανατομία, η σύνθεση, οι αναλογίες, η προοπτική, το φως, η σκιά και η θεωρία των χρωμάτων μεταφέρονται απευθείας πάνω στο δέρμα. Η διαφορά είναι ότι το δέρμα δεν είναι ένας στατικός καμβάς. Είναι ζωντανό, αλλάζει και γερνά. Γι’ αυτό ο καλλιτέχνης πρέπει να κατανοεί όχι μόνο το σχέδιο, αλλά και το ίδιο το σώμα. Οι βασικές αρχές της τέχνης, όμως, παραμένουν πάντα οι ίδιες».
Πού θα ήθελες να βρίσκεται το τατουάζ στην Κύπρο σε δέκα χρόνια;
Πιστεύω ότι έχει ήδη διανύσει μεγάλη απόσταση. Οι κοινωνικές αντιλήψεις έχουν αλλάξει, οι πελάτες είναι καλύτερα ενημερωμένοι και το επίπεδο της τέχνης και των τατουάζ που δημιουργούνται στην Κύπρο είναι πλέον πολύ υψηλό. Παράλληλα, το επάγγελμα λειτουργεί μέσα σε ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο. Εύχομαι αυτή η πορεία να συνεχιστεί, χωρίς όμως να χαθεί η ανθρώπινη πλευρά του επαγγέλματος. Σε πολλές μεγάλες πόλεις του εξωτερικού η προσωπική σχέση με τον πελάτη υποχωρεί, καθώς η διαδικασία γίνεται ολοένα και πιο απρόσωπη και εμπορική. Οι τάσεις θα αλλάζουν πάντα. Εκείνο που δεν πρέπει να αλλάξει είναι η εμπιστοσύνη, η επικοινωνία και η ειλικρινής σχέση ανάμεσα στον καλλιτέχνη και τον άνθρωπο που του εμπιστεύεται το σώμα του. Ελπίζω να μη χαθεί ποτέ αυτό.
Η τέχνη πάνω στο δέρμα
Η επίσκεψη στο Gorilla Tattoo Paphos ξεκίνησε με μια εικόνα που θα μπορούσε εύκολα να θεωρηθεί απλώς μια οικογενειακή στιγμή: μια γιαγιά, παιδιά και εγγόνια, τρεις γενιές ανθρώπων που μοιράζονται την ίδια αγάπη για τα τατουάζ. Στην πραγματικότητα, η εικόνα αυτή συμπυκνώνει μεγάλο μέρος της αλλαγής που έχει συντελεστεί στην Κύπρο. Από μια πρακτική που κάποτε συνοδευόταν από κοινωνικό στίγμα, το τατουάζ έχει μετατραπεί σε μορφή τέχνης, προσωπικής έκφρασης και, για πολλούς, κομμάτι της ταυτότητάς τους. Ταυτόχρονα, πίσω από το σχέδιο, το μελάνι και την αισθητική υπάρχει ένα επάγγελμα που απαιτεί τεχνική κατάρτιση, καλλιτεχνική γνώση, υπευθυνότητα, αυστηρή τήρηση κανόνων υγιεινής και σεβασμό προς τον άνθρωπο που εμπιστεύεται στον καλλιτέχνη το σώμα του. Η εξέλιξη του τατουάζ στην Κύπρο δεν αφορά, επομένως, μόνο το πώς βλέπουμε τα σχέδια πάνω στο δέρμα. Αφορά και το πώς αντιλαμβανόμαστε την τέχνη, την προσωπική επιλογή, την επαγγελματική ταυτότητα και την ίδια τη σχέση ανάμεσα στον δημιουργό και τον άνθρωπο που επιλέγει να μεταφέρει ένα έργο τέχνης πάνω στο σώμα του. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη αλλαγή απ’ όλες: σήμερα, όλο και περισσότερο, πίσω από το τατουάζ βλέπουμε πρώτα τον άνθρωπο και μετά το μελάνι.
