Το Άκκουγιου, το πρώτο πυρηνικό εργοστάσιο της Τουρκίας που κατασκευάζεται στη Μερσίνα, αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία εντός του 2026. Για αυτόν τον λόγο, κατόπιν προσκλήσεως, τα αρμόδια υπουργεία της Κυπριακής Δημοκρατίας ενημέρωσαν την Τετάρτη την Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής για το αν έχουν προχωρήσει σε ανάλυση κινδύνων και για τον βαθμό στον οποίο ο κρατικός μηχανισμός είναι προετοιμασμένος για την περίπτωση ατυχήματος. Την ανησυχία του για διαρροές ραδιενεργών αποβλήτων εξέφρασε στην τοποθέτησή του ο πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Χαράλαμπος Θεοπέμπτου. Επίσης έκρουσε των κώδωνα του κινδύνου για τον μικρό αριθμό επιστημόνων υψηλού επιπέδου που αναμένεται να στελεχώσουν τον τουρκικό σταθμό, παρά τις υψηλές απαιτήσεις μίας τέτοιας μονάδας.
Καθησυχάζει το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης: «Η Μερσίνα είναι η πιο ασφαλής περιοχή»
Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά την ενημέρωση, οι βουλευτές εξέφρασαν «ευχάριστη έκπληξη» για δύο δεδομένα. Πρώτον, το Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης του Υπουργείου Γεωργίας καθησυχάζει ότι η περιοχή της Μερσίνης, όπου έγινε η ανέγερση του πυρηνικού εργοστασίου, εμπίπτει σε μία από τις σεισμικά ασφαλέστερες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν παρουσιάζει την έντονη σεισμικότητα που βλέπουμε σε ρήγματα της περιοχής, σύμφωνα με την ανώτερη γεωλογική λειτουργό και προϊσταμένη του Κλάδου Σεισμολογίας και Γεωφυσικής, Συλβάνα Πηλείδου. Η ανθεκτικότητα του εργοστασίου αποδείχτηκε έμπρακτα στους πρόσφατους καταστροφικούς σεισμούς της Τουρκίας, όπως είπε.
Σχολιάζοντας την αναφορά του βουλευτή του ΑΚΕΛ, Ανδρέα Καυκαλιά, ότι ξενίζει η συγκεκριμένη εκτίμηση του Τμήματος, διότι, όπως είπε, «μέχρι σήμερα ήταν διαφορετική η παράσταση στο μυαλό μας», η κα Πηλείδου επικαλέστηκε τους χάρτες σεισμικού κινδύνου της Κύπρου και της Τουρκίας. Αρχικά εξήγησε ότι αυτοί δείχνουν τι σεισμοί αναμένονται σε κάθε περιοχή και παρουσιάζουν τις σεισμικές ζώνες, οι οποίες δίνουν την αναμενόμενη κίνηση του εδάφους σε σχετικό χρονικό διάστημα, που έχει να κάνει και με τις κατασκευές των σπιτιών, έτσι ώστε να κτίζονται ασφαλισμένα. «Έχει και η Τουρκία αντίστοιχες ζώνες, οπότε συγκρίνοντας αυτούς τους δύο χάρτες, βλέπουμε ότι όντως η Μερσίνα είναι η πιο ασφαλής περιοχή, γιατί είναι μακριά από τα μεγάλα ρήγματα. Τους Τούρκους τους ανησυχούσε και το Κυπριακό τόξο, αλλά πάλι η απόσταση είναι τέτοια, που δεν θα επηρεαστεί τόσο πολύ ο πυρηνικός σταθμός», είπε. Εκτός από τη σεισμικότητα της περιοχής, σημείωσε ότι ούτε ο παράγοντας τσουνάμι είναι κάτι που πρέπει να μας απασχολεί, σύμφωνα με μελέτες κατασκευής του εργοστασίου.
Παρακολούθηση και σε θάλασσα
Δεύτερον, όπως γνωστοποίησε το Τμήμα Επιθεώρησης Εργασίας, του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, το υφιστάμενο σύστημα ανίχνευσης της ραδιενέργειας στον αέρα έχει επεκταθεί πρόσφατα και στη θάλασσα. Πρόκειται για δύο μόνιμους θαλάσσιους σταθμούς (ο τελευταίος έχει εγκατασταθεί πριν τα Χριστούγεννα) για συνεχόμενη μέτρησης της ραδιενέργειας στη θάλασσα, σύμφωνα με τον λειτουργό της Υπηρεσίας Ελέγχου και Επιθεώρησης για Ακτινοβολίες, Μιχάλη Τζωρτζή. Είναι σημαδούρες, οι οποίες φέρουν τόσο εξοπλισμό ανίχνευσης ραδιενέργειας όσο και μετεωρολογικά εργαλεία, διότι, όπως εξήγησε, είναι σημαντικό να γνωρίζει το Τμήμα μετεωρολογικά δεδομένα, όπως η κατεύθυνση και η ταχύτητα του αέρα, η υγρασία, η ατμοσφαιρική πίεση και η θερμοκρασία.
Η μία σημαδούρα έχει τοποθετηθεί στα δυτικά του νησιού και η δεύτερη στα νοτιοανατολικά. Ήταν αδύνατο να τοποθετηθούν πιο βόρεια, λόγω της τουρκικής κατοχής. Μετά την κάλυψη των δύο άκρων, για σκοπούς συνεκτικότητας του βλέμματος μετρήσεων, το Τμήμα έχει δρομολογήσει και μία τρίτη εγκατάσταση στα νότια. Οι μετρήσεις αυτές δεν είναι διαθέσιμες στο κοινό, σε αντίθεση με τις μετρήσεις στον αέρα, οι οποίες παρουσιάζονται σε πραγματικό χρόνο στην ιστοσελίδα του Τμήματος.
Σύμφωνα με τον κ. Τζωρτζή, υπάρχει σύστημα συνεχούς παρακολούθησης της ραδιενέργειας στο περιβάλλον, δηλαδή το Τμήμα ελέγχει τον αέρα, το νερό στη θάλασσα, το νερό στα φράγματα και τα τρόφιμα.
Το Σχέδιο ΗΛΕΚΤΡΑ και οι ασκήσεις ετοιμότητας
Από το 2015 η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ετοιμάσει το Σχέδιο ΗΛΕΚΤΡΑ, το οποίο εξειδικεύεται στην ετοιμότητα και αντιμετώπιση έκτακτων ραδιολογικών ή πυρηνικών περιστατικών, είτε αυτά συμβαίνουν στην Κύπρο είτε στο εξωτερικό. Πρόκειται για ένα από τα επιμέρους Σχέδια κάτω από το Γενικό Σχέδιο Ζήνων, που ενεργοποιείται για περιπτώσεις ανθρωπογενών ή φυσικών κρίσεων. Το Σχέδιο ΗΛΕΚΤΡΑ προβλέπει ασκήσεις ετοιμότητας και δοκιμές του Σχεδίου υπό την ευθύνη του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας. Αυτά γίνονται, όπως διαβεβαίωσε τους βουλευτές ο κ. Τζωρτζής. «Το Σχέδιο προβλέπει κάθε δύο χρόνια άσκηση στο πεδίο και κάθε δεύτερο έτος (ο χρόνος που δεν γίνεται άσκηση στο πεδίο), άσκηση επί χάρτου. Δοκιμάσαμε μέχρι στιγμής τα εξής σενάρια: ατύχημα με ραδιενεργά υλικά σε λιμενική εγκατάσταση, ατύχημα κατά τη μεταφορά ραδιενεργών υλικών εντός της Κύπρου, ατύχημα κατά τη μεταφορά ραδιενεργών υλικών στη θάλασσα και ενδεχόμενο πυρηνικό ατύχημα στον σταθμό του Άκκουγιου. Η τελευταία άσκηση, όπως καταλαβαίνετε, μόνο θεωρητικά μπορεί να γίνει», σημείωσε.
Επίσης το Σχέδιο ΗΛΕΚΤΡΑ προβλέπει την προμήθεια και τη συντήρηση εξοπλισμού ανίχνευσης ραδιενέργειας και μέσων ατομικής προστασίας του προσωπικού που καλείται να αντιμετωπίσει τέτοιες καταστάσεις. «Η Υπηρεσία μας έχει επάρκεια σε εξοπλισμό, πάρα πολλά όργανα, τα οποία φροντίζουμε να κρατάμε σε καλή λειτουργική κατάσταση, όπως επίσης και μέσα ατομικής προστασίας», είπε.
ΥΠΕΞ: Η Κύπρος ζητά συμμόρφωση με τα πρότυπα
Από πλευράς Υπουργείου Εξωτερικών αναφέρθηκε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία έχει θέσει το ζήτημα της ανέγερσης του σταθμού στο Άκκουγιου στο Συμβούλιο Ενέργειας της ΕΕ, ενώ έχει ενημερώσει και την αρμόδια Επίτροπο. Κυρίως αυτό που ζητά η Κύπρος είναι η συμμόρφωση με τα πρότυπα αρμόδιων διεθνών οργανισμών και τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Το θέμα το εγείρουμε κάθε χρόνο, είναι μέσα στις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Έκθεση προόδου για την Τουρκία και στη μόνιμη αντιπροσωπεία μας στη Βιέννη, που είναι η έδρα της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA)», ανέφερε ο εκπρόσωπος του Υπουργείου.
Περικύκλωση από πυρηνικούς σταθμούς: Τουρκία, Αίγυπτος, Ιορδανία, Αρμενία
Πάντως προβληματισμό προκάλεσε στην αίθουσα της συνεδρίασης η ενημέρωση από το Ινστιτούτο Κύπρου, ότι δεν εκδηλώνεται μόνο από την Τουρκία ενδιαφέρον για ανέγερση πυρηνικών σταθμών στην περιοχή, η οποία, εκτός από το Άκκουγιου, σχεδιάζει τη δημιουργία πυρηνικών σταθμών στη Σινώπη και την Ανδριανούπολη. Όπως λέχθηκε, ήδη το 2024 η Αίγυπτος εγκαινίασε έναν σταθμό, ενώ η Ιορδανία επιθυμεί να κινηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση, για να στηρίξει τα πλάνα της για αφαλάτωση, η οποία είναι ενεργοβόρα. Μάλιστα εκ μέρους του Ινστιτούτου Κύπρου, ο Δρ. Θεόδωρος Χριστούδιας, είπε ότι υπάρχουν σε λειτουργία και άλλοι σταθμοί στην ευρύτερη περιοχή, όπως αυτός στην Αρμενία, που υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να επηρεάσει την Κύπρο σε περίπτωση ατυχήματος. Σημείωσε ότι για χρόνια και μέχρι πρόσφατα ο εν λόγω σταθμός λειτουργούσε χωρίς εξωτερικό κέλυφος.
«Η Κύπρος στην υψηλότερη ζώνη επικινδυνότητας»
Την ίδια ώρα είπε ότι το Ινστιτούτο έχει στη διάθεση των κυβερνητικών υπηρεσιών, για υποστήριξη, έναν υπερ-υπολογιστή, που μπορεί να τρέξει μοντέλα για προσομοίωση της πορείας της ραδιενέργειας σε περίπτωση ατυχήματος. Επίσης έχει αναπτύξει έναν στόλο μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), που μπορούν να πετάξουν και να πάρουν δείγματα.
Ο κ. Χριστούδιας επικαλέστηκε μελέτη του Ινστιτούτου, με αφορμή το ατύχημα της Φουκουσίμα στην Ιαπωνία. «Ένα από τα θέματα που μας απασχόλησαν στη μελέτη δεν ήταν μόνο η φυσική καταστροφή που μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλο ατύχημα, αλλά και το ανθρώπινο λάθος ή η κακόβουλη ενέργεια, τα οποία είναι αστάθμητοι παράγοντες. Οι δικές μας μελέτες περιλαμβάνουν την εκροή των σταθμών. Έχουν δείξει ότι σε πιθανή εκροή αερολυμάτων από το Άκκουγιου, η Κύπρος θα είναι στην υψηλότερη ζώνη επικινδυνότητας. Μάλιστα η Λευκωσία διατρέχει το ίδιο ρίσκο ή υψηλότερο με τη Μερσίνη, που είναι η πλησιέστερη μεγάλη πόλη στον σταθμό», σημείωσε.
Ανησυχίες για αερομεταφορά ραδιενεργών αποβλήτων και αποξήλωση
Εκ μέρους της Κυπριακής Αντιπυρηνικής Πλατφόρμας, ο Κυριάκος Τσιμίλλης εξέφρασε προβληματισμό και ήγειρε ερωτήματα. «Φεύγοντας από εδώ δεν νομίζω ότι θα είμαστε, ούτε πιο ανήσυχοι ούτε πιο ήσυχοι, γιατί αν συμπληρώσουμε με όσα αναφέρθηκαν, παραμένουν ερωτήματα», είπε χαρακτηριστικά.
Διερωτήθηκε ποια είναι η εκτίμηση κινδύνου στην αερομεταφορά των ραδιενεργών αποβλήτων από το Άκκουγιου στη Ρωσία, πριν αυτά, μετά την επεξεργασία, επιστρέψουν πίσω. Μάλιστα σημείωσε ότι σύλλογος Τούρκων μηχανικών προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο της Τουρκίας, για ελλιπή μελέτη επιπτώσεων στο περιβάλλον, γιατί οι κατασκευαστές δεν είχαν λάβει υπόψη αυτή τη διάσταση των αποβλήτων. Πρόσθεσε ότι υπάρχει και ο κίνδυνος τρομοκρατικής επίθεσης σε μία ασταθή πολιτικά περιοχή.
Από την πλευρά της, η Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου εξέφρασε τη θέση ότι είναι σταθερά αντίθετη με τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας, θεωρώντας ότι δεν είναι ασφαλής. «Ένα από τα θέματα που δεν θίχτηκε στη συζήτηση είναι η διαδικασία αποξήλωσης ενός πυρηνικού σταθμού, που έχει διάρκεια ζωής γύρω στα 60 χρόνια. Η διαδικασία αυτή είναι αρκετά δαπανηρή και αρκετά μακροχρόνια, πρόκειται για ραδιενεργά υλικά που θα μείνουν εκεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα και απαιτούν ασφαλή αποθήκευση», σημείωσε η εκπρόσωπος.
