Κορυφαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, ηγέτες της βιομηχανίας, εμπειρογνώμονες στον τομέα της τεχνολογίας και ακαδημαϊκοί συγκεντρώθηκαν στη Λευκωσία την περασμένη εβδομάδα για να συζητήσουν τι πρέπει να κάνει η Ευρώπη προκειμένου να αναδειχθεί σε βασικό παράγοντα στη διαμόρφωση του επόμενου ψηφιακού ορίζοντα. Στο πλαίσιο της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, η διήμερη διάσκεψη διερεύνησε ζητήματα θεμελιώδη για τη μελλοντική ανθεκτικότητα, την ευημερία και την ασφάλεια των ευρωπαϊκών κοινωνιών, όπως:
- Η ισορροπία μεταξύ στρατηγικής τεχνολογικής αυτονομίας και αλληλεξάρτησης.
- Η επικείμενη «επιστημονική και βιομηχανική επανάσταση» που καθοδηγείται από την τεχνητή νοημοσύνη (AI).
- Η σημασία της ψηφιακής εμπιστοσύνης, της συνδεσιμότητας και της κυβερνοασφάλειας.
Οι ομιλητές εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σχετικά με το πώς η Ευρώπη θα μπορούσε να αξιοποιήσει την τεχνητή νοημοσύνη ή να διακινδυνεύσει να καταστεί δευτερεύων παίκτης σε ένα παγκόσμιο παιχνίδι στο οποίο κυριαρχούν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα.
Τα παιδιά από τον Κάμπο
Ο οικοδεσπότης, ο υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής Νικόδημος Δαμιανού, άνοιξε το συνέδριο και διηγήθηκε ένα πρόσφατο περιστατικό στο οποίο μαθητές από το χωριό Κάμπος κατάφεραν να φέρουν τον επικεφαλής του Αυστριακού Διαστημικού Φόρουμ. «Αυτό που έδειξαν αυτά τα παιδιά σε μια μικρή τάξη αποτελεί ένα μάθημα για την ίδια την Ευρώπη: ότι η περιέργεια, η συνεργασία και η άρνηση να αποδεχτούμε γεωγραφικούς περιορισμούς μπορούν να δημιουργήσουν ευκαιρίες οι οποίες ξεπερνούν κατά πολύ ό,τι θα μπορούσε να υποδηλώνει η γεωγραφία». Ο υφυπουργός είπε πως η Ευρώπη δεν μπορεί να αρκείται στο να είναι απλώς ρυθμιστής τεχνολογιών που αναπτύσσονται αλλού. «Πρέπει να είμαστε δημιουργοί, εφαρμοστές και υπεύθυνοι για την επέκταση κρίσιμων τεχνολογιών. Πρέπει να παραμείνουμε ανοιχτοί, αλλά όχι εξαρτημένοι. Να ηγούμαστε με βάση την εμπιστοσύνη ενώ ανταγωνιζόμαστε στον τομέα της καινοτομίας, των επενδύσεων, της ταχύτητας και της κλίμακας», πρόσθεσε. Ενώ η Ευρώπη διαθέτει επιστημονική αριστεία παγκόσμιας κλάσης, αυτή πρέπει να συνδεθεί με τις νεοφυείς επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις που βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης. Η έρευνα πρέπει να αποτελεί μέρος μιας αλυσίδας που περιλαμβάνει την καινοτομία και την ψηφιακή εφαρμογή, υποστήριξε ο κ. Δαμιανού. Ο υφυπουργός αναφέρθηκε επίσης στη δραστηριότητα νεοφυών επιχειρήσεων της Κύπρου, σημειώνοντας ότι αποτελεί τον ταχύτερα αναπτυσσόμενο τομέα της οικονομίας της χώρας, συμβάλλοντας πάνω από 15% στο εθνικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ). Όσον αφορά την τεχνολογική κυριαρχία, ο κ. Δαμιανού προειδοποίησε να μην εκλαμβάνεται ως απομόνωση ή προστατευτισμός. «Αντίθετα, σημαίνει να διαθέτεις επαρκείς ικανότητες ώστε να λαμβάνεις στρατηγικές αποφάσεις με αυτοπεποίθηση».
Αυτονομία και αλληλεξάρτηση
Το διήμερο συνέδριο είχε ευρύ πεδίο και ήταν εξαιρετικά εξειδικευμένο. Πίσω από τις συζητήσεις φαινόταν να πλανάται η ανησυχία για το πώς η Ευρώπη μπορεί να διατηρήσει τη σημασία της στην επικείμενη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης. Μεταξύ των βασικών παραγόντων συγκαταλέγονται η άσκηση επιρροής στην παγκόσμια διακυβέρνηση, η διαφάνεια και η δημοκρατική λειτουργία της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και η διασφάλιση της πρόσβασης σε βασικές υποδομές και, όπως το έθεσε ο κ. Δαμιανού, η μετατροπή «τολμηρών ιδεών σε διαρκή αντίκτυπο». Μπορεί η Ευρώπη να προσπαθήσει να ηγηθεί, ή τουλάχιστον να ανταγωνιστεί, στον ψηφιακό τομέα χωρίς να διαθέτει τα βασικά επίπεδα τεχνολογικής υποδομής; Αλλά σε ποιον βαθμό μπορεί να το κάνει αυτό και πόσο χρόνο και κεφάλαιο είναι διατεθειμένη να επενδύσει, όταν ο αγώνας για την τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη φτάσει σε υψηλά επίπεδα; Στη διάσκεψη τονίστηκε η ανάγκη επιλογής και ανάπτυξης ισχυρών σχέσεων με «αξιόπιστους εταίρους». Ορισμένοι υποστήριξαν επίσης ότι η Ευρώπη πρέπει να πιέσει για τη μείωση των εξωτερικών εξαρτήσεων από τα τσιπ, το cloud computing και την υποδομή τεχνητής νοημοσύνης.
Το γενικό μήνυμα φάνηκε να είναι ότι η Ευρώπη πρέπει να επιδιώξει την αυτονομία, χωρίς όμως να απομονωθεί.
Το ταλέντο
Ένα άλλο ζήτημα που τέθηκε ήταν η πρόκληση που συνίσταται στο να φτάσει η ευρωπαϊκή καινοτομία μέχρι το στάδιο της υιοθέτησης και της κλιμάκωσης. Ενώ η Ευρώπη είναι «μηχανή ιδεών», ο κ. Δαμιανού επεσήμανε ότι μόνο το 8% αυτών των ιδεών παραμένει στην Ευρώπη. Εκπρόσωποι του κλάδου και ακαδημαϊκοί μίλησαν για τις προκλήσεις που παρουσιάζει η εξεύρεση ταλέντων και κεφαλαίων στην Ευρώπη, καθώς και υποδομών, που θα βοηθήσουν στην υλοποίηση και την επέκταση των εξαιρετικών ιδεών. Έγινε μια αναπόφευκτη σύγκριση με τις ΗΠΑ, στις οποίες υπάρχει μεγαλύτερη πρόσβαση σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, ενώ η επενδυτική κουλτούρα είναι προσανατολισμένη στην ανάληψη κινδύνων για μεγαλύτερες αποδόσεις. Όπως το έθεσε ο πρώην υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής Κυριάκος Κόκκινος, οι Ευρωπαίοι αποφεύγουν τον κίνδυνο. Θέλουν να είναι απολύτως σίγουροι ότι κάτι θα πετύχει προτού επενδύσουν σε αυτό.
Η άποψη της Amazon
Ένας από τους βασικούς ομιλητές του συνεδρίου ήταν ο Αμερικανοκύπριος Panos Panay, ανώτερος αντιπρόεδρος των Τμημάτων Συσκευών Alexa και Leo στην Amazon. Σε μια ανεπίσημη συζήτηση με τον επικεφαλής επιστήμονα Δημήτρη Σκουρίδη μοιράστηκε τις απόψεις του σχετικά με την πορεία από την καινοτομία και την έρευνα έως τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά και την επίτευξη παγκόσμιου αντίκτυπου. «Αν σκεφτείτε να δημιουργήσετε προϊόντα που διευκολύνουν τη ζωή των πελατών σας, μπορείτε να ασκήσετε αντίκτυπο στον πλανήτη», είπε.
Δεν αρκεί να ρωτάτε τι θέλουν οι πελάτες, αλλά πρέπει να προβλέπετε τις μελλοντικές ανάγκες. «Όταν εφευρίσκετε κάτι, ο πελάτης δεν βλέπει πάντα το μέλλον μαζί σας», είπε. Ο Panay βρίσκεται επί του παρόντος στη διαδικασία εκτόξευσης μιας συστοιχίας 300 και πλέον δορυφόρων, με σκοπό την παροχή προσιτής συνδεσιμότητας ως εναλλακτικής λύσης έναντι της επίγειας συνδεσιμότητας.
Όσον αφορά τις ραγδαίες εξελίξεις στην τεχνολογία, ο αντιπρόεδρος της Amazon δήλωσε ότι βρισκόμαστε στην «αρχή μιας γενεαλογικής αλλαγής».
Ανταγωνιστικότητα
Ένα ακόμα ζήτημα είναι η ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι νόμοι που θεσπίζονται δεν υπονομεύουν την ανταγωνιστικότητα. Εκφράστηκαν ανησυχίες από εκπροσώπους της βιομηχανίας σχετικά με το ρυθμιστικό πλαίσιο της ΕΕ ως επιβαρυντικό, καθώς και για τον κατακερματισμό της ψηφιακής αγοράς. Ορισμένοι προειδοποίησαν, ωστόσο, ότι η απλοποίηση των κανόνων ενέχει τον κίνδυνο ασάφειας ή αποδυνάμωσης των διασφαλίσεων. Διατυπώθηκαν επίσης αμφιβολίες σχετικά με το αν θα υπάρξει «φαινόμενο των Βρυξελλών» στη νομοθεσία για την ΤΝ. Όταν η ΕΕ υιοθέτησε τη σημαντική νομοθεσία GDPR, έφερε τα δικαιώματα των πολιτών της στο προσκήνιο της ψηφιακής δραστηριότητας, καθιστώντας τον σεβασμό της ιδιωτικότητας υποχρέωση παρά επιλογή για τις εταιρείες που δραστηριοποιούνται διαδικτυακά. Αυτό οδήγησε πολλές χώρες παγκοσμίως να χρησιμοποιήσουν στοιχεία του GDPR ως πρότυπο για τις εθνικές τους νομοθεσίες. Ωστόσο, ορισμένοι υποστήριξαν ότι ο κατακερματισμός και η υπερρύθμιση της νομοθεσίας για την ΤΝ θα μειώσουν τις επενδύσεις στην καινοτομία, θα αποτύχουν να καταστούν παγκόσμιο πρότυπο και θα επιτρέψουν στις ΗΠΑ και την Κίνα να συνεχίσουν τα άλματά τους προς τα εμπρός, αφήνοντας την ΕΕ πίσω. Η τρέχουσα προσπάθεια στις Βρυξέλλες είναι να προχωρήσει προς ένα ψηφιακό «omnibus» που απλοποιεί και εξορθολογίζει τους κανόνες, με την Ευρώπη να επιδιώκει να καταστήσει το ρυθμιστικό της μοντέλο λιγότερο επιβαρυντικό, ενώ ταυτόχρονα εξετάζει ασύμμετρη ρύθμιση που μειώνει το βάρος σε διαφορετικά μεγέθη επιχειρήσεων.
Περιφερειακή συνεργασία
Η Deemah AlYahya, Σαουδάραβας τεχνολογική διπλωμάτης και ιδρυτική γενική γραμματέας του Digital Cooperation Organisation (DCO), υπογράμμισε τη σημασία της δημιουργίας συνεργασιών και συμπράξεων που δημιουργούν αντίκτυπο πέρα από τα σύνορα μιας χώρας. Επαίνεσε την ηγεσία της Κύπρου σε αυτόν τον τομέα, ως ιδρυτικό μέλος και το πρώτο κράτος μέλος της ΕΕ που εντάχθηκε στο DCO, το οποίο επιδιώκει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, τεχνολογικών δυνατοτήτων, υποδομών και γνώσης, αντί οι χώρες να αναπτύσσουν απομονωμένες ψηφιακές λύσεις.
