Ο καρχαρίας της Γροιλανδίας θεωρούνταν για χρόνια σχεδόν τυφλός, εξαιτίας του σκοτεινού περιβάλλοντος όπου ζει και των παρασίτων που προσκολλώνται στα μάτια του. Επιστημονική μελέτη δείχνει, ωστόσο, ότι διαθέτει άθικτο οπτικό σύστημα, προσαρμοσμένο στα βάθη της Αρκτικής, χωρίς εμφανή σημάδια εκφύλισης ακόμη και σε άτομα ηλικίας άνω των 100 ετών.
Ο καρχαρίας της Γροιλανδίας, το μακροβιότερο γνωστό σπονδυλωτό ζώο στον κόσμο, μπορεί να διατηρεί λειτουργική την όρασή του για περισσότερο από έναν αιώνα, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications.
Το είδος Somniosus microcephalus εκτιμάται ότι μπορεί να ζήσει έως και 400 χρόνια. Κατοικεί στα εξαιρετικά σκοτεινά και ψυχρά νερά του Βόρειου Ατλαντικού και του Αρκτικού Ωκεανού, σε βάθη που πλησιάζουν τα 3.000 μέτρα.
Για χρόνια οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι ο καρχαρίας είχε περιορισμένη ή εκφυλισμένη όραση. Εκτός από το ελάχιστο φως στο περιβάλλον του, στα μάτια πολλών ατόμων προσκολλώνται παρασιτικά κωπήποδα, τα οποία προκαλούν τη χαρακτηριστική θολή εμφάνιση του κερατοειδούς.
Η ανάλυση των ερευνητών, όμως, αποκάλυψε ένα άθικτο οπτικό σύστημα, πλήρως προσαρμοσμένο στη ζωή στο σκοτάδι. Οι αμφιβληστροειδείς που εξετάστηκαν προέρχονταν από καρχαρίες ηλικίας άνω των 100 ετών, με το γηραιότερο δείγμα να εκτιμάται ότι ξεπερνούσε τα 130 χρόνια.
Παρά την ηλικία τους, οι επιστήμονες δεν εντόπισαν εμφανή σημάδια εκφύλισης του αμφιβληστροειδούς.
Ένα οπτικό σύστημα φτιαγμένο για το σκοτάδι
Ο αμφιβληστροειδής του καρχαρία της Γροιλανδίας αποτελείται αποκλειστικά από ραβδία, τους φωτοϋποδοχείς που επιτρέπουν την όραση σε συνθήκες περιορισμένου φωτισμού. Τα ραβδία είναι ιδιαίτερα πυκνά και επιμήκη, χαρακτηριστικά που βοηθούν το ζώο να αξιοποιεί ακόμη και την ελάχιστη διαθέσιμη φωτεινότητα.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η οπτική χρωστική του καρχαρία είναι περισσότερο ευαίσθητη σε μικρότερα μήκη κύματος, επιτρέποντάς του να αντιλαμβάνεται το μπλε φως που διεισδύει στα βαθιά νερά.
Αντίθετα, πολλά γονίδια που σχετίζονται με τα κωνία, τους φωτοϋποδοχείς που χρησιμοποιούνται για την όραση στο έντονο φως και την αντίληψη των χρωμάτων, είτε έχουν αδρανοποιηθεί είτε δεν εκφράζονται πλέον.
Η μελέτη έδειξε ακόμη ότι ο κερατοειδής εξακολουθεί να επιτρέπει τη μετάδοση του φωτός, παρά τη χρόνια παρουσία των παρασίτων. Τα ευρήματα ενισχύουν την εκτίμηση ότι οι καρχαρίες δεν είναι τυφλοί και μπορούν να αντιλαμβάνονται το φως και τις αντιθέσεις στο περιβάλλον τους.
Ο ρόλος της επιδιόρθωσης του DNA
Οι επιστήμονες εντόπισαν ισχυρή δραστηριότητα γονιδίων που συνδέονται με την επιδιόρθωση του DNA. Οι μηχανισμοί αυτοί ενδέχεται να βοηθούν στη διατήρηση της ακεραιότητας του αμφιβληστροειδούς κατά τη διάρκεια της εξαιρετικά μακράς ζωής του ζώου.
Πρόκειται, ωστόσο, για πιθανή εξήγηση και όχι για αποδεδειγμένη αιτιώδη σχέση. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διαπιστωθεί πώς ακριβώς ο καρχαρίας προστατεύει τους οφθαλμικούς ιστούς του από τη φθορά του χρόνου.
Η κατανόηση αυτών των μηχανισμών θα μπορούσε στο μέλλον να προσφέρει κατευθύνσεις για την έρευνα ασθενειών που συνδέονται με τη γήρανση της ανθρώπινης όρασης, όπως η εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και το γλαύκωμα. Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει αποδειχθεί κάποια άμεση εφαρμογή των ευρημάτων στον άνθρωπο.
Με πληροφορίες από Nature Communications και University of California, Irvine
