Η αναζωπύρωση της συζήτησης σε διεθνές επίπεδο σχετικά με το εάν οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν τη Γροιλανδία, επαναφέρει ένα κρίσιμο ερώτημα για τους Ευρωπαίους συμμάχους στο ΝΑΤΟ: μπορεί η Ευρώπη να παράγει επαρκή οπλικά συστήματα ώστε να πολεμήσει χωρίς την Αμερική;
Οι περισσότεροι αναλυτές άμυνας και νομοθέτες απαντούν καταφατικά - όχι όμως άμεσα, περιγράφουν σε σχετικό τους δημοσίευμα οι Financial Times.
Η, μέχρι πρότινος, δυσκίνητη ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία παράγει πλέον drones, άρματα μάχης, πυρομαχικά και άλλα οπλικά συστήματα με τον ταχύτερο ρυθμό των τελευταίων δεκαετιών, καθώς η ήπειρος επανεξοπλίζεται απέναντι στη ρωσική απειλή και τις εντάσεις με την Ουάσιγκτον. Ωστόσο, το κόστος αντικατάστασης του αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού και της παρουσίας των ΗΠΑ στην Ευρώπη εκτιμάται κοντά στο 1 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών. Παραμένουν σημαντικά κενά, όπως στα μαχητικά stealth, στους πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς και στις δορυφορικές πληροφορίες.
Ευρώπη: Η σύγκρισή της με τις ΗΠΑ
Παρότι η ευρωπαϊκή αμυντική παραγωγή έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, η κατακερματισμένη βιομηχανία της Γηραιάς Ηπείρου δεν διαθέτει ακόμη τη δυναμικότητα των αμερικανικών ομολόγων της, που στηρίζονται στον μεγαλύτερο στρατιωτικό προϋπολογισμό στον κόσμο.
Παρά ταύτα, η απότομη άνοδος των αμυντικών δαπανών και οι νέες επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη φέρνουν πιο κοντά την επιχειρησιακή αυτονομία, σε ορισμένες περιπτώσεις με εντυπωσιακή ταχύτητα.
Στα τέλη του 2024, ο Κλέμενς Κίρτεν ίδρυσε μια εταιρεία drones χωρίς καν σχέδιο ή προσωπικό. Μέσα σε έναν χρόνο, η γερμανική εταιρεία είχε πουλήσει εκατοντάδες μονάδες σε ευρωπαϊκούς στρατούς. Η ανάγκη για απάντηση σε όσα προτίθενται να κάνουν οι ΗΠΑ -όχι μόνο για τη Γροιλανδία, αλλά συνολικά για την αρχιτεκτονική ασφάλειας που συνδέει την Ευρώπη με την Αμερική από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, γίνεται ολοένα πιο πιεστική.
«Αν οι Αμερικανοί αρχίσουν να μειώνουν την παρουσία τους στην ευρωπαϊκή ήπειρο, τότε φυσικά πρέπει να σχεδιάσουμε πώς θα οικοδομήσουμε έναν ευρωπαϊκό πυλώνα του ΝΑΤΟ», δήλωσε στο Νταβός ο Αντριους Κουμπίλιους, αρμόδιος της Ε.Ε. για την αναζωογόνηση της αμυντικής βιομηχανίας. Αυτό περιλαμβάνει την αντικατάσταση «στρατηγικών πολλαπλασιαστών ισχύος», όπως οι διαστημικοί δορυφόροι, από τους οποίους σήμερα η Ευρώπη εξαρτάται από τις ΗΠΑ.
Η πίεση του Τραμπ στην Ευρώπη
Ο Τραμπ είχε ήδη πιέσει την Ευρώπη να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες. Μια Αμερική που στρέφεται περισσότερο προς τη Λατινική Αμερική και την Ασία πιθανότατα θα ανακατανείμει στρατιωτικά μέσα εκτός Ευρώπης. Πιο πρόσφατα, οι συγκρούσεις Ουάσιγκτον–Ευρώπης για την Ουκρανία και τη Γροιλανδία εντείνουν τους φόβους ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να διακόψουν την προμήθεια αμερικανικών όπλων ή ακόμη και να εμποδίσουν τη χρήση όσων ήδη κατέχουν οι Ευρωπαίοι.
Ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, είπε στο Νταβός ότι τα αμερικανικής κατασκευής μαχητικά της χώρας του δεν μπορούν να πετάξουν χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ, καθώς απαιτούν ανταλλακτικά και ενημερώσεις λογισμικού από τον κατασκευαστή τους. Η Φινλανδία, πρόσθεσε, βασίζεται στην καλή θέληση της Ουάσιγκτον — κάτι που θεωρεί προς το συμφέρον όλων.
Στελέχη της βιομηχανίας υποστηρίζουν ότι η στροφή προς μια αυτάρκη αμυντική βιομηχανία έχει ήδη ξεκινήσει.
Τι παράγει η Ευρώπη περισσότερο και ταχύτερα από τις ΗΠΑ: ναυτικά πλοία και υποβρύχια, πυρομαχικά πυροβολικού, άρματα μάχης και τεθωρακισμένα, drones.
Τι παράγει επίσης: ραντάρ, φορητά όπλα, ελικόπτερα, μεταγωγικά αεροσκάφη.
Σε τι εξαρτάται κυρίως από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ: μαχητικά stealth, drones και πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς, αντιαεροπορική άμυνα μεγάλου βεληνεκούς, δορυφορικές και εναέριες πληροφορίες, πυραυλικό πυροβολικό.
Ο Κίρτεν λέει ότι η Twentyfour Industries μπόρεσε να ξεκινήσει τόσο γρήγορα επειδή πλέον υπάρχουν επενδυτές πρόθυμοι να χρηματοδοτήσουν αμυντικές εταιρείες, ταλέντα που θέλουν να εργαστούν σε αυτές και κρατικές υπηρεσίες προμηθειών που κινούνται ταχύτερα. «Αυτό δεν θα ήταν δυνατό πριν από πέντε χρόνια», σημειώνει.
Καθοριστικό ρόλο παίζει η μεγαλύτερη αύξηση αμυντικών δαπανών στην Ευρώπη από τον Ψυχρό Πόλεμο. Το 2025, η Ευρώπη δαπάνησε περίπου 560 δισ. δολάρια για την άμυνα - διπλάσια από μια δεκαετία πριν. Έως το 2035, οι δαπάνες για εξοπλισμό θα φτάσουν το 80% του Πενταγώνου, από κάτω του 30% το 2019, σύμφωνα με τη Bernstein.
Πώς θα μπορούσε να επηρεαστούν οι ΗΠΑ
Αυτό θα μπορούσε να έχει συνέπειες για την αμερικανική αμυντική βιομηχανία, καθώς η Ευρώπη αντιστοιχεί έως και στο 10% των εσόδων των αμερικανών κατασκευαστών. Ήδη, η γερμανική Rheinmetall έχει ανοίξει ή κατασκευάζει 16 νέα εργοστάσια από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, ενώ η ιταλική Leonardo αύξησε το προσωπικό της κατά σχεδόν 50%, στους 64.000 εργαζομένους.
Η MBDA, ο μεγαλύτερος ευρωπαϊκός κατασκευαστής πυραύλων, έφτασε να παράγει 40 αντιαεροπορικούς πυραύλους μικρού βεληνεκούς τον μήνα, από 10 πριν τον πόλεμο, και διπλασίασε την παραγωγή αντιαρματικών.
Σε ορισμένους τομείς, η Ευρώπη ξεπερνά ήδη τις ΗΠΑ: η Rheinmetall σύντομα θα μπορεί να παράγει 1,5 εκατ. βλήματα πυροβολικού των 155 χιλ. ετησίως — περισσότερα από όσα η αμερικανική βιομηχανία συνολικά. Η Ευρώπη παράγει σχεδόν αποκλειστικά τα δικά της τεθωρακισμένα και όλα τα πλοία και υποβρύχιά της.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένες χώρες στρέφονται ήδη σε ευρωπαϊκά όπλα. Μεταξύ 2020 και 2024, το 79% των εισαγωγών άμυνας της Δανίας προερχόταν από τις ΗΠΑ. Το 2025, πάνω από το μισό των αγορών της ήταν ευρωπαϊκές, αν και η Κοπεγχάγη αρνείται ότι αυτό έγινε σκόπιμα.
Παρά ταύτα, η οριστική στροφή μακριά από τις ΗΠΑ δεν έχει ακόμη συντελεστεί, σημειώνει το SIPRI. Αρκετοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η ευρωπαϊκή αεροδιαστημική υστερεί. Η Dassault έχει ανεκτέλεστο 220 Rafale, με ρυθμό παραγωγής δύο τον μήνα (τρεις φέτος), ενώ ένα μαχητικό απαιτεί έως τρία χρόνια για να κατασκευαστεί.
Η αγορά όπλων από τη Νότια Κορέα από την Πολωνία δείχνει ότι ούτε η Ευρώπη ούτε οι ΗΠΑ αυξάνουν την παραγωγή αρκετά γρήγορα, είπε στο Νταβός ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Ο διευθύνων σύμβουλος της Leonardo, Ρομπέρτο Τσινγκολάνι, επισημαίνει ως εμπόδιο τον κατακερματισμό: «Κάθε χώρα θέλει το δικό της άρμα, αεροσκάφος και πλοίο — και αυτή η διασπορά δεν βοηθά».
Τα κενά παραμένουν. Η Ευρώπη απέχει τουλάχιστον 10 χρόνια από ένα εγχώριο μαχητικό stealth. Υστερεί στη δορυφορική πληροφόρηση και εξαρτάται από αμερικανικές εταιρείες για το cloud που διαχειρίζεται δεδομένα πεδίου μάχης. Παρά την ιστορική της πρωτοπορία, έχει ελάχιστη παραγωγή βαλλιστικών και πολύ μεγάλου βεληνεκούς πυραύλων, ενώ τα αμερικανικά συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας παραμένουν η επιλογή των ευρωπαϊκών χωρών.
Η Ουκρανία μείωσε την εξάρτησή της από αμερικανικά όπλα, αλλά τα συστήματα Patriot παραμένουν ανεκτίμητα, λέει ο Μικόλα Μπιελιέσκοφ. Για να καλύψουν τα κενά, ευρωπαϊκές χώρες δρομολογούν πυραυλικά προγράμματα άνω των 1.000 μιλίων μετά το 2030, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο δημιούργησε δικό του δορυφορικό αστερισμό. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι τα δύο τρίτα των δορυφορικών πληροφοριών της Ουκρανίας προέρχονται πλέον από τη Γαλλία.
«Μπορεί η Ευρώπη να εξοπλιστεί; Ναι, αλλά με τον χρόνο», συνοψίζει ο Μάθιου Σάβιλ του RUSI. «Ο όγκος δεν είναι ακόμη εκεί, και σε ορισμένους τομείς ο εξοπλισμός δεν είναι τόσο καλός».
Με πληροφορίες από Financial Times
