Από εχθρός, σύμμαχος της Άγκυρας: Πώς ο Χαφτάρ άλλαξε στάση και άνοιξε τον δρόμο για το τουρκολιβυκό μνημόνιο - Ελλάδα και Κύπρος μπροστά σε νέα πρόκληση

Μια σημαντική γεωπολιτική ανατροπή συντελείται στη Λιβύη, με τον άλλοτε σφοδρό αντίπαλο της Τουρκίας, στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, να έχει προχωρήσει τα τελευταία χρόνια σε σταδιακή προσέγγιση με την Άγκυρα, ανοίγοντας τον δρόμο για μια εξέλιξη που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ιδιαίτερα δύσκολη: την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης.

Η απόφαση της Τρίτης (20/10), με την οποία το λιβυκό Κοινοβούλιο ενέκρινε τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019 και ανακάλεσε τις αποφάσεις του 2020 για απόρριψη των συμφωνιών και διακοπή των πολιτικών σχέσεων με την Τουρκία, σηματοδοτεί μια ουσιαστική μεταβολή στις ισορροπίες της Ανατολικής Μεσογείου, δημιουργώντας νέα δεδομένα για την Ελλάδα και την Κύπρο.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία για την Αθήνα, καθώς η Άγκυρα εξασφαλίζει πλέον τη στήριξη και της λιβυκού κοινοβουλίου που μέχρι πρότινος αμφισβητούσε το μνημόνιο, ενισχύοντας τη διπλωματική της θέση απέναντι στις ελληνικές αντιρρήσεις για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών νοτίως της Κρήτης. Παράλληλα, η μεταστροφή του στρατοπέδου Χαφτάρ ενδέχεται να επηρεάσει ευρύτερα τους ενεργειακούς και γεωπολιτικούς σχεδιασμούς στην Ανατολική Μεσόγειο, με προεκτάσεις και για την Κυπριακή Δημοκρατία, ιδιαίτερα σε σχέση με το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector) και τις τουρκικές διεκδικήσεις στην περιοχή.

Σύμφωνα με το Reuters, η Βουλή, η οποία εδρεύει στη Βεγγάζη και συνδέεται με το στρατόπεδο Χαφτάρ, ενέκρινε τη συμφωνία που είχε αρχικά υπογραφεί μεταξύ της Άγκυρας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας (GNA), την οποία η Τουρκία είχε στηρίξει στρατιωτικά απέναντι στις δυνάμεις του Χαφτάρ.

Η απόφαση δεν αποτελεί απλώς αλλαγή μιας προηγούμενης κοινοβουλευτικής τοποθέτησης. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναδιάταξη συμμαχιών στη Λιβύη, την οποία διεθνή ερευνητικά κέντρα είχαν ήδη καταγράψει από το 2025.

Η ανάλυση που προέβλεψε την ανατροπή

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ανάλυση του πολωνικού Κέντρου Ανατολικών Μελετών (OSW), που δημοσιεύθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 2025, με τίτλο «Turkey’s policy towards Libya: a year of major shifts» («Η πολιτική της Τουρκίας απέναντι στη Λιβύη: Ένας χρόνος σημαντικών ανατροπών»).

Ο αναλυτής Άνταμ Μιχάλσκι είχε επισημάνει ήδη τότε ότι η Τουρκία εγκατέλειπε σταδιακά την πολιτική της αποκλειστικής στήριξης προς την κυβέρνηση της Τρίπολης και επιχειρούσε να οικοδομήσει σχέσεις με το στρατόπεδο Χαφτάρ.

Σύμφωνα με το OSW, ένας από τους κεντρικούς στόχους αυτής της προσέγγισης ήταν ακριβώς η εξασφάλιση της έγκρισης του μνημονίου του 2019 από το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης.

Η σημερινή εξέλιξη αποκτά συνεπώς ιδιαίτερη σημασία, καθώς υλοποιείται ένας στόχος που το ερευνητικό κέντρο είχε αναγνωρίσει σχεδόν έντεκα μήνες νωρίτερα ως βασική επιδίωξη της τουρκικής διπλωματίας.

Από τους βομβαρδισμούς της Τρίπολης στη συνεργασία με την Άγκυρα

Η μεταστροφή γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή αν εξεταστεί υπό το πρίσμα των γεγονότων του 2019 και του 2020.

Τον Απρίλιο του 2019, οι δυνάμεις του Χαφτάρ εξαπέλυσαν μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση με στόχο την κατάληψη της Τρίπολης, υποστηριζόμενες, μεταξύ άλλων, από ρωσικές δυνάμεις της Wagner.

Η Τουρκία παρενέβη στρατιωτικά υπέρ της κυβέρνησης της Τρίπολης, παρέχοντας μη επανδρωμένα αεροσκάφη, αντιαεροπορικά συστήματα και στρατιωτικούς συμβούλους. Σύμφωνα με την ανάλυση του OSW, η παρέμβαση αυτή συνέβαλε καθοριστικά στην απόκρουση της επίθεσης του Χαφτάρ και στην εκεχειρία του Οκτωβρίου 2020.

Εκείνη την περίοδο, η Άγκυρα και ο Χαφτάρ βρίσκονταν σε αντίπαλα στρατόπεδα μιας πραγματικής στρατιωτικής σύγκρουσης.

Μάλιστα, η Βουλή της ανατολικής Λιβύης είχε απορρίψει τις συμφωνίες που υπέγραψε η κυβέρνηση της Τρίπολης με την Τουρκία τον Νοέμβριο του 2019, θεωρώντας τις αντίθετες με τα συμφέροντα της λιβυκής πλευράς.

Έξι χρόνια αργότερα, το ίδιο κοινοβουλευτικό σώμα ανατρέπει εκείνη την απόφαση.

Ο ρόλος των γιων του Χαφτάρ και η πολιτική διαδοχή

Μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους της προσέγγισης Τουρκίας–Χαφτάρ συνδέεται, σύμφωνα με το OSW, με το ζήτημα της πολιτικής και στρατιωτικής διαδοχής στην ανατολική Λιβύη.

Ο Χαφτάρ έχει προωθήσει τους γιους του σε καίριες θέσεις του στρατιωτικού και διοικητικού μηχανισμού.

Ο Σαντάμ Χαφτάρ ανέλαβε τη θέση του αναπληρωτή διοικητή του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, ο Χάλεντ Χαφτάρ προωθήθηκε στην ηγεσία του γενικού επιτελείου, ενώ ο Μπελκασέμ Χαφτάρ ανέλαβε σημαντικό ρόλο στη διαχείριση των κονδυλίων ανοικοδόμησης.

Η ανάλυση του πολωνικού ερευνητικού κέντρου υποστηρίζει ότι η οικοδόμηση σχέσεων με την Τουρκία θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή νομιμοποίηση μιας μελλοντικής διαδοχής και να περιορίσει την εξάρτηση της οικογένειας Χαφτάρ από τους παραδοσιακούς συμμάχους της.

Στο πλαίσιο αυτό, η προσέγγιση με την Άγκυρα δεν ερμηνεύεται αποκλειστικά ως αλλαγή εξωτερικής πολιτικής, αλλά και ως μέρος των εσωτερικών σχεδιασμών για τη μελλοντική κατανομή της εξουσίας στην ανατολική Λιβύη.

Πρόκειται πάντως για εκτίμηση των αναλυτών και όχι για δημόσια επιβεβαιωμένη δήλωση προθέσεων του Χαφτάρ.

Η επίσκεψη του αρχηγού των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών

Καθοριστικό σταθμό στη νέα προσέγγιση αποτέλεσαν οι επαφές που πραγματοποιήθηκαν το 2025.

Τον Απρίλιο εκείνης της χρονιάς, ο Σαντάμ Χαφτάρ επισκέφθηκε την Άγκυρα, όπου συζητήθηκαν ζητήματα στρατιωτικής συνεργασίας.

Ακόμη σημαντικότερη θεωρείται η επίσκεψη του επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών, Ιμπραήμ Καλίν, στη Βεγγάζη, τον Αύγουστο του 2025.

Σύμφωνα με το OSW, επρόκειτο για την πρώτη τέτοια επίσκεψη μετά την πτώση του Μουαμάρ Καντάφι και αποτέλεσε σαφή ένδειξη της μεταβολής των σχέσεων.

Στις συζητήσεις με τον Χαφτάρ και την ηγεσία του Λιβυκού Εθνικού Στρατού περιλήφθηκαν ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, αντιμετώπισης της παράτυπης μετανάστευσης και συνεργασίας στους τομείς των πληροφοριών και της άμυνας.

Για την Άγκυρα, η επαναπροσέγγιση σήμαινε τη δυνατότητα ανάπτυξης σχέσεων και με τα δύο μεγάλα κέντρα εξουσίας της Λιβύης.

Για τον Χαφτάρ, αντίστοιχα, προσέφερε πρόσβαση σε έναν ισχυρό περιφερειακό παράγοντα, με σημαντικές στρατιωτικές και διπλωματικές δυνατότητες.

Η απομάκρυνση από την αποκλειστική εξάρτηση από τη Ρωσία

Ένα άλλο στοιχείο που αναδεικνύει το OSW αφορά τη σχέση του Χαφτάρ με τη Μόσχα.

Η Ρωσία υπήρξε βασικός στρατιωτικός υποστηρικτής του στρατοπέδου της ανατολικής Λιβύης, προσφέροντας εξοπλισμό και στρατιωτική παρουσία.

Ωστόσο, σύμφωνα με το πολωνικό ερευνητικό κέντρο, η αποδυνάμωση των δυνατοτήτων της Ρωσίας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία δημιούργησε πρόσθετα κίνητρα για διαφοροποίηση των διεθνών συμμαχιών του Χαφτάρ.

Η Τουρκία εμφανίστηκε έτσι ως δυνητικός νέος εταίρος, χωρίς αυτό να συνεπάγεται εγκατάλειψη των σχέσεων του Λίβυου στρατιωτικού διοικητή με τη Μόσχα.

Στην πράξη, η προσέγγιση με την Άγκυρα επιτρέπει στο στρατόπεδο Χαφτάρ να διευρύνει τα περιθώρια διπλωματικών και στρατιωτικών ελιγμών.

Τα τουρκικά drones στην ανατολική Λιβύη

Μία ακόμη αξιοσημείωτη εξέλιξη είχε καταγραφεί από το Reuters στις 2 Απριλίου 2026.

Σύμφωνα με το διεθνές πρακτορείο, δορυφορικές εικόνες έδειξαν την παρουσία τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών Bayraktar TB2 στην αεροπορική βάση Αλ Χαντίμ της ανατολικής Λιβύης, η οποία βρίσκεται υπό τον έλεγχο των δυνάμεων του Χαφτάρ.

Το Reuters υπογράμμισε, ωστόσο, ότι δεν είχε εξακριβωθεί ποιος προμήθευσε τα συγκεκριμένα αεροσκάφη ή ποιος τα χειριζόταν.

Η παρουσία τους αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς τα Bayraktar ήταν από τα οπλικά συστήματα που είχαν χρησιμοποιηθεί από τις δυνάμεις της Τρίπολης, με τουρκική υποστήριξη, εναντίον του στρατού του Χαφτάρ το 2019 και το 2020.

Παράλληλα, εγείρονται ζητήματα σχετικά με το εμπάργκο όπλων που έχει επιβληθεί στη Λιβύη από τα Ηνωμένα Έθνη.

Τι εξασφαλίζει η Τουρκία από τη συμφωνία

Η έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης προσφέρει στην Άγκυρα σημαντικό πολιτικό και διπλωματικό πλεονέκτημα.

Μέχρι σήμερα, η συμφωνία του 2019 συνδεόταν με την κυβέρνηση της Τρίπολης, ενώ οι αρχές της ανατολικής Λιβύης αμφισβητούσαν τη νομιμοποίησή της.

Με τη νέα απόφαση, η Τουρκία αποκτά στήριξη από το κοινοβουλευτικό σώμα που προηγουμένως είχε απορρίψει το μνημόνιο.

Σύμφωνα με την ανάλυση του OSW, η εξέλιξη αυτή ενισχύει τις δυνατότητες της Άγκυρας να προωθήσει την ενεργειακή συνεργασία και τις θαλάσσιες έρευνες στα ανοικτά της Λιβύης, συμπεριλαμβανομένων περιοχών που βρίσκονται υπό την επιρροή της ανατολικής διοίκησης.

Η πολιτική έγκριση, πάντως, δεν συνεπάγεται αυτομάτως διεθνή αναγνώριση των θαλάσσιων οριοθετήσεων που προβλέπει το μνημόνιο ούτε αίρει τις αντιρρήσεις τρίτων κρατών.

Οι συνέπειες για Ελλάδα και Κύπρο

Η εξέλιξη επηρεάζει ευρύτερα τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα έχει απορρίψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη. Η Τουρκία, από την πλευρά της, προβάλλει διαφορετική ερμηνεία για την επήρεια των νησιών στον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών, επιμένοντας στη νομιμότητα της συμφωνίας της με τη Λιβύη.

Το OSW είχε προειδοποιήσει από τον Δεκέμβριο του 2025 ότι η ενδεχόμενη έγκριση του μνημονίου από το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης θα μπορούσε να προκαλέσει νέα ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, επηρεάζοντας παράλληλα τις σχέσεις της Άγκυρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η εξέλιξη έχει και κυπριακή διάσταση, κυρίως σε σχέση με τις ενεργειακές διασυνδέσεις της Ανατολικής Μεσογείου.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters στις 15 Οκτωβρίου 2026, η Τουρκία επικαλείται το μνημόνιο του 2019 για να υποστηρίξει διεκδικήσεις σε θαλάσσιες περιοχές που συνδέονται με τις προγραμματισμένες έρευνες για το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, Great Sea Interconnector.

Η Αθήνα απορρίπτει τις συγκεκριμένες τουρκικές διεκδικήσεις, ενώ το έργο εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο σημαντικού ενεργειακού και γεωπολιτικού ενδιαφέροντος.

Από τον πόλεμο στη γεωπολιτική συνεννόηση

Η απόφαση της 20ής Οκτωβρίου αποτελεί το πιο απτό μέχρι στιγμής αποτέλεσμα της προσέγγισης μεταξύ της Άγκυρας και του πολιτικού στρατοπέδου Χαφτάρ.

Η Τουρκία, η οποία το 2019 είχε παρέμβει στρατιωτικά για να αποτρέψει την κατάληψη της Τρίπολης από τις δυνάμεις του, διατηρεί πλέον ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με την ανατολική Λιβύη και εξασφάλισε την έγκριση μιας συμφωνίας που εκείνη είχε απορρίψει.

Η μεταβολή αυτή καταδεικνύει τον πραγματιστικό χαρακτήρα της τουρκικής πολιτικής στη Λιβύη, αλλά και την προσπάθεια του στρατοπέδου Χαφτάρ να διευρύνει τις διεθνείς του συμμαχίες.

Το ερώτημα που παραμένει είναι κατά πόσο η νέα αυτή σύγκλιση θα περιοριστεί στην οικονομική και στρατιωτική συνεργασία ή θα οδηγήσει σε ευρύτερη αναδιάταξη των συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο, με άμεσες συνέπειες για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τους περιφερειακούς ενεργειακούς σχεδιασμούς.