Η δημοσίευση της «Στατιστικής Ανασκόπησης της Παγκόσμιας Ενέργειας 2026» από το Ινστιτούτο Ενέργειας έχει προκαλέσει πολύ διαφορετικές ερμηνείες.
Ορισμένοι σχολιαστές υποστηρίζουν ότι αποδεικνύει πως η ενεργειακή μετάβαση επιταχύνεται ραγδαία, ενώ άλλοι ισχυρίζονται ότι δείχνει πως η μετάβαση αποτυγχάνει, επειδή τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να κυριαρχούν. Και τα δύο συμπεράσματα βασίζονται στα ίδια δεδομένα. Η διαφορά έγκειται στο ποιο μέρος του ενεργειακού συστήματος επιλέγουν να εξετάσουν.
Μεγάλο μέρος του σχολιασμού επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στον ηλεκτρισμό, πράγμα που είναι κατανοητό. Ο ηλεκτρισμός είναι ο τομέας όπου οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχουν σημειώσει τη μεγαλύτερη επιτυχία τους. Η ηλιακή ενέργεια συνεχίζει να επεκτείνεται με ρυθμούς ρεκόρ, η αποθήκευση σε μπαταρίες αναπτύσσεται ταχέως και ο ηλεκτρισμός από ανανεώσιμες πηγές μεταμορφώνει τα ενεργειακά συστήματα σε όλο τον κόσμο. Όμως, ο ηλεκτρισμός αποτελεί μόνο ένα μέρος ενός πολύ ευρύτερου ενεργειακού συστήματος. Το πραγματικό μήνυμα της στατιστικής ανασκόπησης γίνεται εμφανές μόνο όταν ο ηλεκτρισμός εξετάζεται παράλληλα με το ευρύτερο ενεργειακό μείγμα.
Τρεις παρατηρήσεις
Τρεις παρατηρήσεις προκύπτουν αμέσως. Η πρώτη είναι ενθαρρυντική. Ο ηλεκτρισμός γίνεται όλο και πιο σημαντικός. Μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, ο ηλεκτρισμός αυξήθηκε από περίπου 17% σε περισσότερο από 19% του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος. Αυτό αντανακλά τον συνεχιζόμενο εξηλεκτρισμό των μεταφορών, των κτηρίων και της βιομηχανίας, μαζί με την αυξανόμενη ζήτηση από τις ψηφιακές τεχνολογίες, την Τεχνητή Νοημοσύνη και την ψύξη.
Η δεύτερη είναι εξίσου θετική. Η ανανεώσιμη ενέργεια συνεχίζει να επεκτείνεται με εξαιρετικό ρυθμό. Το μερίδιό της στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας αυξήθηκε κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες σε μόλις πέντε χρόνια - από 3,9% σε 5,9%. Λίγες ενεργειακές τεχνολογίες έχουν επιτύχει ποτέ αυτόν τον ρυθμό παγκόσμιας επέκτασης σε μια τόσο μεγάλη εγκατεστημένη βάση.
Ωστόσο, η τρίτη παρατήρηση είναι αυτή που πολλές συζητήσεις παραβλέπουν. Παρά την ανάπτυξη-ρεκόρ των ανανεώσιμων πηγών, τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούσαν να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 86% της παγκόσμιας ενέργειας το 2025, μόνο ελαφρώς χαμηλότερα από ό,τι πριν από πέντε χρόνια. Αυτό δεν αποτελεί αντίφαση, ούτε υποδηλώνει ότι η ανανεώσιμη ενέργεια έχει αποτύχει. Αντανακλά μια πολύ απλούστερη πραγματικότητα: η παγκόσμια ζήτηση ενέργειας συνεχίζει να αυξάνεται και για να καλυφθεί, όλα τα ενεργειακά στοιχεία αυξάνονται σε απόλυτους αριθμούς - συμπεριλαμβανομένων των ορυκτών καυσίμων.
Αύξηση ζήτησης
Καθώς οι οικονομίες αναπτύσσονται, οι πληθυσμοί αυξάνονται και το βιοτικό επίπεδο βελτιώνεται, ο κόσμος απαιτεί περισσότερη ενέργεια κάθε χρόνο, με αύξηση 1,4% ετησίως - συμπεριλαμβανομένου του περασμένου έτους. Η Τεχνητή Νοημοσύνη και τα κέντρα δεδομένων προσθέτουν στη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά αποτελούν μόνο ένα μέρος της εικόνας. Ο εξηλεκτρισμός, η βιομηχανική παραγωγή και η αυξανόμενη ζήτηση για ψύξη αυξάνουν επίσης την κατανάλωση ενέργειας, ενώ οι μεταφορές, οι αερομεταφορές, η ναυτιλία και η βαριά βιομηχανία παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα.
Κατά συνέπεια, μεγάλο μέρος της πρόσθετης ανανεώσιμης ενέργειας καλύπτει τη νέα ζήτηση προτού μπορέσει να αντικαταστήσει την υπάρχουσα κατανάλωση ορυκτών καυσίμων. Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό συμπέρασμα που προκύπτει από τη φετινή στατιστική ανασκόπηση. Η παγκόσμια ενεργειακή μετάβαση δεν είναι πλέον απλώς μια διαδικασία αντικατάστασης των ορυκτών καυσίμων με ανανεώσιμες πηγές. Αντίθετα, έχει γίνει μια διαδικασία επέκτασης της συνολικής προσφοράς ενέργειας, ενώ σταδιακά αλλάζει η σύνθεσή της. Ο κόσμος βιώνει ενεργειακή προσθήκη πριν από την ενεργειακή μετάβαση.
Οι ανανεώσιμες πηγές αναπτύσσονται ταχέως, και ο ηλεκτρισμός γίνεται όλο και πιο σημαντικός. Όμως, επειδή η συνολική ζήτηση ενέργειας συνεχίζει να αυξάνεται, τα ορυκτά καύσιμα παραμένουν η κυρίαρχη πηγή ενέργειας, ακόμη και όταν το μερίδιό τους μειώνεται αργά.
Μέχρι η ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα να αναπτυχθεί ταχύτερα από την ίδια τη ζήτηση, η κατανάλωση ορυκτών καυσίμων μπορεί να συνεχίσει να αυξάνεται ακόμη και όταν η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών φτάνει σε επίπεδα ρεκόρ. Αυτό εξηγεί εκείνα που πολλοί βλέπουν ως αντιφατικά ευρήματα στη στατιστική ανασκόπηση.
Η έκθεση απεικονίζει επίσης μια άλλη σημαντική αλλαγή. Η ενεργειακή ασφάλεια έχει γίνει εξίσου σημαντική με την απανθρακοποίηση. Πριν από λίγα μόλις χρόνια, η ενεργειακή πολιτική κυριαρχείτο από κλιματικούς στόχους. Μετά τη διακοπή του ρωσικού εφοδιασμού με φυσικό αέριο στην Ευρώπη και τη συνεχιζόμενη γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή, οι κυβερνήσεις έχουν αναγνωρίσει όλο και περισσότερο ότι η προσιτή τιμή, η ανθεκτικότητα και η ασφάλεια του εφοδιασμού είναι εξίσου σημαντικές. Οι ανανεώσιμες πηγές δεν θεωρούνται πλέον απλώς εργαλεία απανθρακοποίησης. Θεωρούνται επίσης όλο και περισσότερο ως στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία που μειώνουν την εξάρτηση από τα εισαγόμενα καύσιμα και βελτιώνουν την εθνική ενεργειακή ασφάλεια.
Συνεπώς, η ενεργειακή μετάβαση καθοδηγείται από ένα ευρύτερο σύνολο στόχων από ό,τι μόνο η κλιματική πολιτική. Ίσως η μεγαλύτερη παρεξήγηση γύρω από τη στατιστική ανασκόπηση είναι ότι οι σχολιαστές συχνά αντιμετωπίζουν τον ηλεκτρισμό ωσάν να αντιπροσωπεύει ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα. Δεν ισχύει αυτό. Ο ηλεκτρισμός είναι ο τομέας όπου η μετάβαση προχωρά ταχύτερα, αλλά εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει λιγότερο από το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ενέργειας. Τα υπόλοιπα τέσσερα πέμπτα συνεχίζουν να βασίζονται κυρίως στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τον άνθρακα. Αυτή η διάκριση εξηγεί γιατί δύο φαινομενικά αντικρουόμενες δηλώσεις μπορούν να είναι και οι δύο αληθείς:
Η ηλεκτρική ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές επεκτείνεται ταχέως.
Ταυτόχρονα, τα ορυκτά καύσιμα συνεχίζουν να κυριαρχούν στην παγκόσμια ενέργεια.
Επομένως, η στατιστική ανασκόπηση του 2026 δεν μας λέει ότι η ενεργειακή μετάβαση αποτυγχάνει. Ούτε υποδηλώνει ότι η μετάβαση ξετυλίγεται ακριβώς όπως πολλοί περίμεναν πριν από μια δεκαετία. Αντίθετα, δείχνει ότι η μετάβαση έχει εισέλθει σε μια πιο περίπλοκη φάση στην οποία η ανανεώσιμη ενέργεια, ο εξηλεκτρισμός και τα ορυκτά καύσιμα αυξάνονται ταυτόχρονα, αν και με διαφορετικούς ρυθμούς. Η κατεύθυνση της πορείας είναι σαφής. Ωστόσο, ο ρυθμός της αλλαγής καθορίζεται όχι μόνο από την τεχνολογία, αλλά και από τη συνεχιζόμενη αύξηση της παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης.
Αυτή είναι η πραγματική ιστορία πίσω από τη φετινή στατιστική ανασκόπηση.
*Σύμβουλου του Ατλαντικού Συμβουλίου. Το άρθρο αναδημοσιεύεται από το Blog της Εταιρείας Κυπριακών Οικονομικών Μελετών (https://cypruseconomicsociety.org/blog/blog-posts/).
