ΓΡΑΦΟΥΝ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΕΪΤΑΝΙΔΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΑ ΧΑΝΝΗ
Η συνεχιζόμενη κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, με πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές σε Ιράν και σε χώρες του Κόλπου, πυροδοτεί έναν νέο κύκλο ανατιμήσεων στις τιμές της ενέργειας. Η επίθεση στο ιρανικό κοίτασμα αερίου Νότιο Παρς προκάλεσε ιρανική αεροπορική επίθεση σε ενεργειακές υποδομές στο Κατάρ και σε όλη τη Μέση Ανατολή, στη μεγαλύτερη κλιμάκωση στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν. Μετά την ισραηλινή επίθεση στο Νότιο Παρς, οι ιρανικές επιθέσεις προκάλεσαν εκτεταμένες ζημιές στη μεγαλύτερη μονάδα αερίου στον κόσμο που βρίσκεται στο Κατάρ, έθεσαν στο στόχαστρο ένα διυλιστήριο στη Σαουδική Αραβία και ανάγκασαν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να κλείσουν εγκαταστάσεις αερίου.
Το Ιράν δεν θα επιδείξει καμία αυτοσυγκράτηση, εάν οι ενεργειακές υποδομές του στοχοθετηθούν εκ νέου, προειδοποίησε ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί, έπειτα από ανάλογες προειδοποιήσεις που απηύθυναν οι Φρουροί της Επανάστασης και οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Οι αγορές ενέργειας αντιδρούν νευρικά, με τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου να καταγράφουν απότομη άνοδο, και τα διεθνή χρηματιστήρια κινήθηκαν πτωτικά, αποτυπώνοντας την ανησυχία για τις επιπτώσεις στην ανάπτυξη και τον πληθωρισμό.
Η ποικιλία αργού Brent, που αποτελεί βαρόμετρο για την τιμολόγηση των ενεργειακών προϊόντων στην Ευρώπη και την Ασία, ξεπέρασε το πρωί της Πέμπτης για λίγο τα 118 δολάρια, που σημαίνει ότι η ανατίμηση από το τέλος Φεβρουαρίου υπερβαίνει το 56%.
Όλα αυτά αντικατοπτρίζονται στο κόστος των καυσίμων στην ευρωπαϊκή λιανική αγορά. Σύμφωνα με το εβδομαδιαίο δελτίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, από τη Δευτέρα 2 Μαρτίου έως τη Δευτέρα 16 Μαρτίου, η μέση τιμή της απλής αμόλυβδης στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξηθεί κατά 10,4%. Ακόμα μεγαλύτερη είναι η ανατίμηση του πετρελαίου κίνησης, καθώς το ίδιο διάστημα η μέση τιμή του ντίζελ στα 27 κράτη μέλη έχει κινηθεί ανοδικά κατά 19,7%.
Η όλη συγκυρία θυμίζει έντονα την κατάσταση που διαμορφώθηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αλλά σήμερα η κλίμακα των επιπτώσεων είναι μεγαλύτερη. Σε διεθνές επίπεδο, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου ενισχύεται από τον φόβο για διαταραχές στην προσφορά, καθώς η περιοχή του Κόλπου παραμένει κομβική για την παγκόσμια παραγωγή. Το φυσικό αέριο ακολουθεί επίσης ανοδική πορεία, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, όπου οι αγορές παραμένουν ευάλωτες μετά την ενεργειακή κρίση των προηγούμενων ετών.
Στην Κύπρο βιώνουμε ήδη τις επιπτώσεις, με αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων και αναμένεται αύξηση και στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, όπως αποκάλυψε χθες ο πρόεδρος της ΑΗΚ, Γιώργος Πέτρου.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (ΑΗΚ), Γιώργο Πέτρου, «για τον Μάιο, με βάση την τιμή βαρελιού του πετρελαίου Brent γύρω στα 102 δολάρια το βαρέλι, η αύξηση στην τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος εκτιμάται περίπου στο 5%, ενώ, λόγω της πρόσφατης ανόδου και της επικείμενης παραλαβής φορτίου, η αύξηση ενδέχεται να κινηθεί μεταξύ 5% και 7%».
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι σε περίπτωση περαιτέρω ανόδου της τιμής του πετρελαίου, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονες, σημειώνοντας ότι «αν η τιμή του πετρελαίου ανέλθει στα 110 με 115 δολάρια το βαρέλι, η αύξηση μπορεί να φτάσει έως και το 20%».
Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, η κυπριακή κυβέρνηση εμφανίζεται σε στάση επαγρύπνησης. Δηλώσεις τόσο του Προέδρου της Δημοκρατίας όσο και αρμόδιων υπουργών συγκλίνουν στο ότι η κατάσταση παρακολουθείται στενά και ότι εξετάζονται πιθανά μέτρα στήριξης.
Ωστόσο, από ρεπορτάζ του «Π» προκύπτει ότι τα περιθώρια παρέμβασης δεν είναι μεγάλα. Η Κύπρος ήδη εφαρμόζει τα χαμηλότερα επιτρεπόμενα επίπεδα Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα, ενώ ισχύει και μειωμένος ΦΠΑ 9% στην ηλεκτρική ενέργεια.
Οι προειδοποιήσεις των ειδικών
Η μη έγκαιρη λήψη μέτρων για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην παραγωγή ενέργειας και η ενεργειακή εξάρτηση της Κύπρου από το πετρέλαιο πλήττoυν τα νοικοκυριά στην Κύπρο, υποστηρίζουν οικονομολόγοι και καλούν την κυβέρνηση να προχωρήσει σε μέτρα κοινωνικής στήριξης. Την ίδια ώρα, το Συμβούλιο Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας τονίζει ότι τα περιθώρια αντίδρασης του κράτους είναι περιορισμένα.
Ο οικονομολόγος Τάσος Γιασεμίδης εξήγησε στον «Π» ότι η Κύπρος είναι αντιμέτωπη με το υψηλό εισαγόμενο ενεργειακό κόστος, επισημαίνοντας ότι είναι σημαντική η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η παροχή κινήτρων για αποθήκευση ενέργειας, η ενεργειακή αναβάθμιση των κτηρίων και η άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου.
Αναφερόμενος σε μέτρα που ενδεχομένως θα μπορούσε να λάβει προσωρινά το κράτος ανέφερε τις επιδοτήσεις για ευάλωτα νοικοκυριά καθώς και μέτρα στήριξης επιχειρήσεων, μεταξύ των οποίων μειώσεις σε φόρο κατανάλωσης και ΦΠΑ.
Ο οικονομολόγος Στέλιος Πλατής ανέφερε από την πλευρά του στον «Π» ότι «το πρόβλημα της Κύπρου είναι βαθιά δομικό. Η χώρα παραμένει εξαρτημένη σε ακραίο βαθμό από τα πετρελαϊκά προϊόντα. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 το 86% της διαθέσιμης ενέργειας προερχόταν από αργό πετρέλαιο και προϊόντα πετρελαίου, ενώ το 96% των ενεργειακών εισαγωγών αφορούσε πετρελαϊκά προϊόντα, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Άρα, όσο κι αν μειώνεις προσωρινά έναν φορολογικό συντελεστή, δεν αγγίζεις τη ρίζα του προβλήματος», τονίζει.
«Χρειάζεται μεγάλη προσοχή όταν λέμε ότι η Κύπρος έχει έναν από τους χαμηλότερους συντελεστές στην ΕΕ. Αυτό μπορεί να ισχύει για επιμέρους φορολογικές παραμέτρους, όπως ο μειωμένος ΦΠΑ 9% στο οικιακό ρεύμα, ο οποίος παρατάθηκε μέχρι τις 31 Μαρτίου 2027. Και πολύ καλά έκανε η Πολιτεία. Αλλά αυτό δεν λύνει το πρόβλημα και ακυρώνεται πολύ γρήγορα όταν οι τιμές στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας ξεφεύγουν. Με τεράστιες επιπτώσεις στα μεσαία και χαμηλά εισοδηματικά στρώματα αλλά και στις επιχειρήσεις», επισημαίνει.
Σύμφωνα με τον κ. Πλατή, «αναντίλεκτα υπάρχουν ακόμη περιθώρια για μέτρα. Αλλά όχι με τη στενή λογική μιας ακόμη οριζόντιας φορολογικής διευκόλυνσης. Τα πραγματικά περιθώρια βρίσκονται στη στοχευμένη κοινωνική στήριξη για μεσαία τάξη και ευάλωτα νοικοκυριά, που αφορά την επιστροφή μέρους του υπερπλεονάσματος που δημιούργησε η ακρίβεια (και όσο συνεχίζει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, θα επανέρχεται μαζί με τα πλεονάσματα) και κυρίως σε μια επιθετική στρατηγική απεξάρτησης από το πετρέλαιο».
«Διότι, όταν μια χώρα είναι τόσο εξαρτημένη ενεργειακά, η κοινωνία μένει έρμαιο των διεθνών τιμών και η φτώχεια αναπαράγεται μέσα από τον λογαριασμό του ρεύματος. Και δεν αρκούν μέτρα με το σταγονόμετρο. Χρειάζεται σχέδιο μακράς διάρκειας, με ένα μόνιμο δίχτυ κοινωνικής δικαιοσύνης, σωστή αναδιανομή πλούτου και δημόσιες επενδύσεις που θα μειώσουν οριστικά το κόστος ζωής. Γιατί το ενεργειακό δεν είναι απλώς θέμα αγοράς. Είναι θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης και πολιτικής επιλογής».
Ο πρόεδρος του Συμβουλίου Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας Κύπρου (ΣΟΑΚ), Δημήτρης Γεωργιάδης, δήλωσε στο ΚΥΠΕ ότι η Κύπρος δεν προχώρησε εγκαίρως σε ενέργειες που θα επέτρεπαν μεγαλύτερη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ή θα οδηγούσαν στη μείωση του κόστους ούτε υλοποιήθηκε έγκαιρα η έλευση φυσικού αερίου.
«Ως αποτέλεσμα, τα περιθώρια αντίδρασης σήμερα είναι περιορισμένα», είπε.
Το βασικό εργαλείο που απομένει, ανέφερε, είναι η φορολογία, «ωστόσο η εμπειρία δείχνει ότι τέτοια μέτρα έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα και δεν αποδίδουν πάντα τα αναμενόμενα».
Ο πρόεδρος του ΣΟΑΚ πρόσθεσε ότι σημαντικές μειώσεις στους φόρους κατανάλωσης, σε βαθμό που να επηρεάζουν ουσιαστικά τους πολίτες, ενδέχεται να δημιουργήσουν δημοσιονομικά προβλήματα, εκφράζοντας την άποψη ότι τέτοιες παρεμβάσεις δεν θα έχουν το επιθυμητό αποτέλεσμα στον βαθμό που επιδιώκεται και μπορεί να προκαλέσουν άλλα ζητήματα.
Παρέμβαση Τραμπ
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προσπάθησε το βράδυ της Πέμπτης να μαζέψει τη ζημιά που έγινε λέγοντας ότι ζήτησε από τον Πρωθυπουργό του Ισραήλ, Βενιαμίν Νετανιάχου, να μην επιτεθεί σε ιρανικά ενεργειακά κοιτάσματα και εκείνος συμφώνησε να μην το κάνει.
«Του είπα "Μην το κάνεις αυτό" και δεν θα το κάνει», είπε ο Ρεπουμπλικάνος Πρόεδρος μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο. Ο Τραμπ είπε επίσης ότι «δεν θα αναπτύξει στρατιώτες» στο Ιράν.
