Ο ευρωβουλευτής του ΔΗΚΟ (S&D) Κώστας Μαυρίδης, μέλος της Επιτροπής Άμυνας και Ασφάλειας του Ευρωκοινοβουλίου, σε συνέντευξή του στον «Π» αναπτύσσει τα οφέλη της Ευρωάμυνας για την Κυπριακή Δημοκρατία και εξηγεί πώς κυπριακές εταιρείες τεχνολογίας που παράγουν τεχνολογίες άμυνας μπορούν να επωφεληθούν. Την ίδια ώρα θυμίζει τις προϋποθέσεις με τις οποίες θα μπορούσε να συμμετάσχει και η Τουρκία.
Αυτή τη στιγμή η Ευρωάμυνα βρίσκεται στο επίκεντρο και οι θεσμοί της ΕΕ δίνουν μεγάλη έμφαση, ειδικά στο Πρόγραμμα SAFE, τον μηχανισμό ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας. Σε τι διαφέρει η Ευρωάμυνα από το Πρόγραμμα SAFE, πώς λειτουργεί και γιατί θεωρείται τόσο σημαντικό αυτό το πρόγραμμα;
Η Ευρωάμυνα είναι το σπουδαιότερο πολιτικό εγχείρημα για εμβάθυνση της ΕΕ τις τελευταίες δεκαετίες, με πρωτοφανείς δυνατότητες αλλά και σοβαρές αδυναμίες. Στις Συνθήκες Λειτουργίας της ΕΕ υπήρχε πρόνοια για αμοιβαία αμυντική συνδρομή υπό προϋποθέσεις, αλλά παρέμεινε ουσιαστικά μια θεωρητική προοπτική. Οι κυβερνήσεις στα κράτη μέλη είχαν διαφορετικές προτεραιότητες και στρατηγικά συμφέροντα. Επιπλέον, για τη λήψη αποφάσεων απαιτείτο ομοφωνία. Επομένως, ένα κράτος μέλος αρκούσε για να μπλοκάρει με βέτο τη διαδικασία. Τώρα, για πρώτη φορά, έχουμε αρμόδιο επίτροπο για την Άμυνα και πλήρη Επιτροπή Άμυνας και Ασφάλειας στο Ευρωκοινοβούλιο. Όντως είναι σημαντική μια επεξήγηση: Η Ευρωάμυνα είναι το γενικό πολιτικό πλαίσιο που θέτει τον πολιτικό προσανατολισμό της άμυνας της ΕΕ. Κανονικά, θα πρέπει να απαντά στο θεμελιακό ερώτημα «Τι θα προασπιστούμε;» Κι όπως στην ΕΕ έχουμε Τραπεζική Ένωση, Ενεργειακή Ένωση, έτσι θα πρέπει να έχουμε και Αμυντική Ένωση, κάτι διαφορετικό από μια στρατιωτική συμμαχία. Η Αμυντική Ένωση αφορά όλη την ΕΕ απέναντι στις όποιες απειλές, ανεξαρτήτως μορφής ή προέλευσης, και διαθέτει δικούς της μηχανισμούς άμυνας. Η στρατιωτική συμμαχία, όπως το ΝΑΤΟ, επικεντρώνεται στην αντιμετώπιση ενός εχθρού.
Και το SAFE;
Το Πρόγραμμα SAFE είναι η πρώτη ευρωπαϊκή νομοθεσία στο πλαίσιο της Ευρωάμυνας. Σε εξέλιξη βρίσκονται κι άλλες ευρωπαϊκές νομοθεσίες. Ειδικά το Πρόγραμμα SAFE αποτελεί το πρώτο χρηματοδοτικό εργαλείο της ΕΕ προς τα πρόθυμα κράτη μέλη που επιθυμούν να αντλήσουν κονδύλια με ευνοϊκούς όρους δανεισμού από την ΕΕ για σκοπούς άμυνας και ασφάλειας. Εν ολίγοις, η ΕΕ διαθέτει €150 δις και τα κατανέμει προς τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη υπό μορφή δανείου. Τα κράτη μέλη έχουν ήδη υποβάλει αίτημα στο οποίο μπορούν να συμπεριλάβουν αμυντικές υποδομές και εξοπλιστικά προγράμματα, περιλαμβανομένων ιδιαίτερα των προϊόντων διπλής χρήσης (dual use), αμυντικής κι εμπορικής χρήσης (π.χ. αξιοποίηση του Διαστήματος για εμπορικούς και αμυντικούς σκοπούς).
Ποια είναι η θέση και ο ρόλος της Κύπρου μέσα σε αυτό το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας;
Η μεγαλύτερη δυνατότητα είναι η σταδιακή διαμόρφωση μιας συλλογικής άμυνας και ασφάλειας της ΕΕ, η οποία θα εγγυάται, θα διασφαλίζει και θα προστατεύει τα εξωτερικά σύνορα ή άλλα ζωτικά συμφέροντα έναντι οποιασδήποτε υβριδικής απειλής. Δεδομένου ότι η Κύπρος βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο τριών ηπείρων με γεωπολιτικές αναταράξεις, μπορεί να στοχεύσει όπως καταστεί μακροπρόθεσμα έδρα της ΕΕ στην ευρύτερη περιοχή για διαχείριση κρίσεων στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Άμυνας και Ασφάλειας. Αυτό προϋποθέτει σημαντικές αμυντικές υποδομές, βιομηχανία και πολιτικό σχεδιασμό σε ένα μακρόπνοο όραμα.
Μπορεί η συμμετοχή της Κύπρου στο SAFE να ενισχύσει την αμυντική ετοιμότητα της χώρας μας; Ποιο ρόλο διεκδικεί η Τουρκία;
Η συλλογικότητα μέσω της Ευρωάμυνας είναι προτιμότερη για ένα κράτος, ιδίως μικρό. Η συμμετοχή μας σε αυτή τη συλλογική άμυνα με κόστος οικονομικό κι αλλιώς, παρέχει την πρόσθετη πολλαπλή αξία ασφάλειας και αποτρεπτικής ισχύος έναντι της επεκτατικής Τουρκίας. Ειδικά για την προστασία των συμφερόντων μας, δεδομένης της συνεχιζόμενης τουρκικής κατοχής και άλλων τουρκικών παρανομιών, η ενίσχυση της αμυντικής μας δυνατότητας είναι πρώτιστο ζητούμενο. Σημειώνω κάτι που ελάχιστα σχολιάστηκε για την Τουρκία σε σχέση με την Ευρωάμυνα. Η δυνατότητα της Τουρκίας να έχει ρόλο, απευθείας ή έμμεσα, στην Ευρωάμυνα, προέκυψε επειδή η πρόεδρος Φον ντερ Λάιεν επέλεξε συγκεκριμένη διαδικασία λήψης αποφάσεων για τα κράτη μέλη, αποφεύγοντας να προσδώσει οποιοδήποτε ουσιαστικό ρόλο στο Ευρωκοινοβούλιο. Ειδικά για τη συμμετοχή στο Πρόγραμμα SAFE, τρίτες χώρες όπως η Τουρκία πρέπει να έχουν αμυντική συμφωνία με την ΕΕ, που προϋποθέτει ομοφωνία στην αποδοχή τέτοιου αιτήματος. Η Τουρκία δεν διαθέτει αμυντική συμφωνία με την ΕΕ και έχει αιτηθεί ώστε να αποκτήσει απευθείας συμμετοχή στον Κανονισμό/Πρόγραμμα. Επαφίεται στα κράτη μέλη, σε τουλάχιστον ένα, να αποκλείσουν την Τουρκία προβάλλοντας βέτο, και αυτό θα κριθεί στην πράξη σύντομα εντός των επόμενων εβδομάδων. Εκείνο όμως που παραμένει επιπλέον «παράθυρο» και επιδίωξη της Τουρκίας για ρόλο στην Ευρωάμυνα, δεν αφορά αποκλειστικά την άμεση χρηματοδότησή της από τον Κανονισμό SAFE, αλλά τη συμμετοχή τουρκικών συμφερόντων εταιρειών που βρίσκονται εγκατεστημένες εντός της ΕΕ (π.χ. σε Ιταλία και Ισπανία), για συμπαραγωγή εξοπλιστικών προγραμμάτων. Σε αυτή την περίπτωση επαφίεται στα κράτη μέλη εγκατάστασης τέτοιων εταιρειών να παρέχουν τις εγγυήσεις ότι η συμμετοχή τους στο SAFE δεν αντιβαίνει στα ουσιώδη συμφέροντα για την ασφάλεια της Ένωσης. Τα κράτη μέλη έχουν λάβει τη λεγόμενη ρήτρα διαφυγής και μπορούν να δαπανήσουν δικά τους χρήματα στην άμυνα μέχρι το 2030, χωρίς οποιοδήποτε περιορισμό που να αφορά συνεργασία ή συμπαραγωγή με την Τουρκία.
Ευκαιρίες ανάπτυξης για κυπριακές επιχειρήσεις
Ποιες οι ευκαιρίες για τις κυπριακές επιχειρήσεις ώστε να εμπλακούν σε έργα ή προμήθειες μέσω του SAFE; Και σε ποιους τομείς;
Η Κυπριακή Δημοκρατία αιτήθηκε συμμετοχή στο SAFE και εγκρίθηκε προκαταρκτικά για €1,2 δις. Αφενός η αμυντική βιομηχανία της Κύπρου βρίσκεται ενώπιον πρωτόγνωρων ευκαιριών, αλλά επιπλέον, κάθε Υπουργείο Άμυνας, προφανώς κι αυτό της Κύπρου, επιδιώκει το βέλτιστο, με πρώτιστο κριτήριο τις αμυντικές του προτεραιότητες και όχι να συντηρεί μια μη βιώσιμη και μη ανταγωνιστική βιομηχανία. Επειδή όμως και η πιο μακρινή πορεία ξεκινά με τα πρώτα βήματα κι επειδή είμαστε στα πρώτα βήματα, έκρινα σωστό να διοργανώσω μια ενημερωτική συνάντηση για τις ευκαιρίες με βάση τον Κανονισμό SAFE, με συμμετοχή εταιρειών από την κυπριακή αμυντική βιομηχανία, με συμμετοχή του υπουργού Άμυνας της Κύπρου και αρμόδια στελέχη του υπουργείου, ερευνητικά κέντρα και εμπειρογνώμονες από την Κύπρο και το εξωτερικό. Σε εκείνη την κεκλεισμένων των θυρών συζήτηση έγινε τεχνική ενημέρωση από ειδικούς και τέθηκαν προβληματισμοί και εισηγήσεις από όλες τις πλευρές με σημαντικά συμπεράσματα.
Τι χρειάζεται να κάνουν οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε τεχνολογίες ή συστήματα άμυνας για να αξιοποιήσουν τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία;
Για την αξιοποίηση των ευκαιριών από τη συμμετοχή στα εξοπλιστικά προγράμματα, τόσο μέσω του Κανονισμού SAFE και σε συνδυασμό με τις προτεραιότητες του Υπουργείου Άμυνας της Κύπρου, εισηγούμαι οι ενδιαφερόμενες εταιρείες να έρθουν πρώτα σε επαφή με τον Κυπριακό Συμβούλιο Αμυντικής Βιομηχανίας. Διαβεβαιώνω ότι υπάρχει μια συλλογική προσπάθεια της κυβέρνησης για την περαιτέρω ενίσχυση της ετοιμότητας της Εθνικής Φρουράς, με στόχο την πλήρη εκμετάλλευση του ύψους δανειοδότησης για τις αμυντικές προτεραιότητες σε βάθος πενταετίας, έως το τέλος του 2030, όπως ο ίδιος ο υπουργός έχει παραθέσει. Μάλιστα, το πολυετές εξοπλιστικό σχέδιο παραμένει ευέλικτο για ενσωμάτωση νέων εξελίξεων και τεχνολογιών.
Ποια είναι τα οικονομικά και κοινωνικά οφέλη που μπορεί να προκύψουν από τη συμμετοχή μας σε νέες θέσεις εργασίας, καινοτομία, επιστροφή εξειδικευμένων Κυπρίων;
Προσωπικά, ως ο μόνος Κύπριος ευρωβουλευτής στην Επιτροπή Άμυνας και Ασφάλειας του Ευρωκοινοβουλίου, αισθάνομαι το χρέος να συνδράμω στην ενημέρωση για ενίσχυση της άμυνας, με πολλαπλά οφέλη για την οικονομία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Συγκεκριμένα, έχουμε πολλούς Κύπριους εντός κι εκτός Κύπρου που ασχολούνται με θέματα εξοπλισμών και μπορούμε να τους προσελκύσουμε να επαναπατριστούν για το δικό τους συμφέρον αλλά και το συμφέρον της οικονομίας και της πατρίδας. Κέντρα αριστείας εντός Κύπρου μπορούν να αναπτυχθούν περαιτέρω με στόχο, όχι μόνο τις εγχώριες ανάγκες, αλλά πρωτίστως τις ανάγκες εκτός Κύπρου. Οι κοινοπραξίες είναι αναγκαίες και όχι απλώς επιθυμητές για να υπάρξει βιώσιμη ανάπτυξη.
