Γράφει ο Κρίτωνας Καψάλη
Το ΕΛΑΜ εδώ και χρόνια επενδύει πολιτικά στον μύθο του «αντισυστημικού». Παρουσιάζεται ως η δύναμη που τάχα συγκρούεται με το κατεστημένο, με τη διαφθορά, με τις ελίτ και τα συμφέροντα. Όμως όσο περνά ο χρόνος τόσο περισσότερο αποδεικνύεται ότι πίσω από τα μεγάλα λόγια και τις εύκολες κραυγές κρύβεται μια βαθιά συστημική νοοτροπία –ίσως πιο συστημική και από εκείνη που υποτίθεται πως πολεμά.
Μετά την πρόσφατη κυκλοφορία του βίντεο με πρωταγωνιστές φίλους και συνεργάτες του Προέδρου της Δημοκρατίας να συζητούν επενδύσεις στην Κύπρο, με το αζημίωτο, όλα τα κόμματα ζήτησαν πλήρη διερεύνηση και παραίτηση του διευθυντή του Γραφείου του Προέδρου, Χαράλαμπου Χαραλάμπους. Το ΕΛΑΜ ζήτησε διερεύνηση, δεν ζήτησε καμιά παραίτηση και επιπλέον ανάλωσε τις δύο από τις 4 παραγράφους της ψόφιας ανακοίνωσής του σε σενάρια συνωμοσιολογίας, σε μια προσπάθεια να στρέψει τα βλέμματα αλλού. Εν πρώτοις, θεώρησε το βίντεο αναξιόπιστο, και, δεύτερο, σημείωσε ότι προέρχεται από κάποιους που θέλουν να πλήξουν την Κύπρο και τα εθνικά μας θέματα. Όπως αναφέρθηκε στην ανακοίνωση του ΕΛΑΜ, «η προστασία της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, η υπεράσπιση του δημοσίου συμφέροντος και η διαφύλαξη των διεθνών σχέσεων της χώρας είναι αδιαπραγμάτευτες».
Αναρωτιέται βέβαια κάποιος ποιο είναι το δημόσιο συμφέρον και πώς διαφυλάσσεται στο συγκεκριμένο βίντεο, όταν το αντικείμενο της συζήτησης είναι πόσα λεφτά πρέπει να κατατεθούν της πρώτης κυρίας για να προκληθεί το ενδιαφέρον του Προέδρου Χριστοδουλίδη ώστε να λυθούν τα προβλήματα συγκεκριμένης εταιρείας.
Το φαινόμενο
Εν ολίγοις, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα φαινόμενο διαφθοράς, το οποίο κάθε αντισυστημικός οφείλει να καταδικάσει. Αντί τούτου, τι βλέπουμε; Ότι, όταν ανακύπτουν ζητήματα διαφάνειας, κακοδιαχείρισης ή σκιών γύρω από την εξουσία, το υποτιθέμενο αντισυστημικό κόμμα δεν σπεύδει να απαιτήσει πλήρη διερεύνηση, κάθαρση και λογοδοσία. Αντίθετα, επιλέγει τη σιωπή, τη σχετικοποίηση ή –ακόμη χειρότερα– τη στοχοποίηση όσων τολμούν να θέσουν ερωτήματα, επικαλούμενο την Πατρίδα και κρούοντας τον κίνδυνο των εχθρών που θέλουν να την καταστρέψουν. Αυτή η στάση δεν είναι απλώς πολιτικά υποκριτική, είναι βαθιά συστημική, θυμίζοντας τη γνωστή ρήση ότι «ο πατριωτισμός είναι το καταφύγιο του κάθε μασκαρά».
Το σύστημα, εν ολίγοις, δεν αναπαράγεται μόνο από κυβερνώντα κόμματα. Αναπαράγεται και από όσους, ενώ ισχυρίζονται ότι το πολεμούν, στην πράξη λειτουργούν ως εφεδρείες του. Το ΕΛΑΜ κάνει ένα βήμα παραπάνω αφού τους τελευταίους μήνες έχει σχεδόν ταυτιστεί με το Προεδρικό και τις πρακτικές του, ενώ δύο τουλάχιστον υπουργοί της κυβέρνησης μιλούν και συμπεριφέρονται σαν να είναι μέλη του. Εν ολίγοις, όταν η διαφθορά γίνεται επιλεκτικό ζήτημα, όταν η «κάθαρση» αφορά μόνο τους πολιτικούς αντιπάλους και όχι το σύνολο του πολιτικού φάσματος, τότε, δεν μιλάμε για αντισυστημισμό. Μιλάμε για κυνισμό.
Το ΕΛΑΜ δείχνει να αντιλαμβάνεται τη διαφθορά όχι ως θεσμικό πρόβλημα που υπονομεύει τη Δημοκρατία αλλά ως επικοινωνιακό εργαλείο. Τη χρησιμοποιεί όταν το βολεύει και την αποσιωπά όταν δεν εξυπηρετεί τη στρατηγική του. Αυτή η λογική είναι ο ορισμός του παλαιοκομματισμού. Είναι η ίδια λογική που εδώ και δεκαετίες εξοργίζει τους πολίτες και απομακρύνει την κοινωνία από την πολιτική. Είναι η λογική στην οποία κατέφυγε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης για να πετύχει την εκλογή του το 2023, είναι η πολιτική που ακολούθησε ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης ως Γενικός Ελεγκτής, είναι αυτό που κάνει σήμερα ο Φειδίας Παναγιώτου από τις ευρωεκλογές και μετά. Κανένας από αυτούς δεν θέλει να αλλάξει τον κόσμο αλλά να πάρει ποσοστό της πίτας.
Αν το ΕΛΑΜ ήταν πραγματικά αντισυστημικό θα ήταν το πρώτο που θα απαιτούσε θεσμικές αλλαγές: ισχυρό έλεγχο της εξουσίας, ανεξάρτητους θεσμούς, πλήρη διαφάνεια, μηδενική ανοχή στη διαπλοκή –ακόμη κι αν αυτή αγγίζει «δικούς του». Όμως αυτό προϋποθέτει πολιτικό θάρρος και αξιακή συνέπεια. Δύο στοιχεία που δεν φαίνεται να διαθέτει.
Όταν προέκυψε το σκάνδαλο της Μονής Αββακούμ όλοι αντιληφθήκαμε μια ακόμα παράμετρο που διέπει το ΕΛΑΜ. Είδαμε τον αδιαμφισβήτητο πρόεδρό του, ο οποίος ήταν διορισμένος θρονικός επίτροπος στη Μητρόπολη Ταμασού, να λαμβάνει μέρος σε ολονύκτια καταμέτρηση μαύρου χρήματος μετά από καταδρομική επίθεση στη Μονή. Το πρόβλημα με τη Μονή ηταν υπαρκτό, ωστόσο ήταν θέμα που έπρεπε να επιληφθεί η Αστυνομία και όχι κάποιες ομάδες κουκουλοφόρων.
Ψευδεπίγραφος
Ο ψευδεπίγραφος αντισυστημισμός είναι ίσως πιο επικίνδυνος από το ίδιο το σύστημα. Γιατί εξαπατά τους πολίτες, καλλιεργεί αυταπάτες και τελικά απογοητεύει ακόμα περισσότερο μια κοινωνία ήδη κουρασμένη από τη διαφθορά και την αναξιοπιστία. Όταν οι μάσκες πέφτουν, αυτό που απομένει δεν είναι η ελπίδα για αλλαγή αλλά η επιβεβαίωση ότι «όλοι ίδιοι είναι».
Και αν τελικά ισχύει κάτι για το ΕΛΑΜ είναι πως κατάφερε το αδιανόητο: να εμφανίζεται ως αντισυστημικό, ενώ λειτουργεί πιο πειθαρχημένα, πιο βολικά και πιο προστατευτικά προς το σύστημα απ’ ό,τι πολλοί παραδοσιακοί του εκφραστές. Χωρίς επιπλέον δημοκρατικές διαδικασίες, χωρίς εκλογές, χωρίς διαφάνεια στα οικονομικά του. Πιο σύστημα και από το σύστημα.
