Μετά τη δημοσιογραφική αποστολή στο Στρασβούργο αυτή την εβδομάδα για την πρώτη ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου υπό κυπριακή προεδρία και την πρόσφατη έναρξη της προεδρίας στη Λευκωσία δύο Τουρκοκύπριοι δημοσιογράφοι μιλούν στον «Π» για την κυπριακή προεδρία της ΕΕ. Αυτό που σημειώνουν είναι την απουσία των Τουρκοκυπρίων από την ευρωπαϊκή προεδρία και τη στρατηγική απουσία της συμφιλίωσης. Το ταξίδι στο Στρασβούργο ήταν μια τετραήμερη επίσκεψη που διοργανώθηκε από το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο. Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι δημοσιογράφοι μοιράστηκαν πτήσεις, λεωφορεία, δείπνα και πολλές ώρες δουλειάς. Μοιράστηκαν τον ίδιο χώρο, αλλά όχι ακριβώς τις ίδιες στιγμές. Οι Τουρκοκύπριοι ήταν εκεί, αλλά ταυτόχρονα απόντες. Μέρος της ομάδας, αλλά και εκτός. Σημαντικοί στη θεωρία του Κυπριακού αλλά όχι στην καθημερινότητα.
Αστειευόμαστε μαζί για το πόσο όμοιοι είμαστε. Για το αν ο καφές είναι τούρκικος ή ελληνικός. Μιλάμε στα αγγλικά. Το βράδυ, κάνουμε διαφορετικά σχέδια κι όταν βγαίνουμε μαζί, γρήγορα το γυρνάμε στη γλώσσα μας. Στη θεωρία, το Κυπριακό παραμένει η υπ’ αριθμόν ένα εθνική υπόθεση. Στην πράξη, η καθημερινή επιβίωση, η οικονομική πίεση και η πολιτική κόπωση το έχουν παραμερίσει.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας εισέρχεται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, γίνεται δεκτός από τη Ρομπέρτα Μέτσολα, ακούγεται ο ελληνικός εθνικός ύμνος, μπαίνουμε στην αίθουσα της ολομέλειας, ομιλία για προτεραιότητες και όραμα. Οι πολιτικοί γνωρίζουν καλά ότι η ορατότητα έχει σημασία, όπως και η σημειολογία.
Πρόσφατα, η ηγέτιδα του ΡΤΚ, Σιλά Ουσάρ Ιντζιρλί, εξέφρασε ανησυχία για συρρίκνωση της ορατότητας των Τ/Κ. Ο Πρόεδρος το επιβεβαίωσε στην ομιλία του. Δεν υπήρξε καμία αναφορά στη συμφιλίωση στις πανηγυρικές ομιλίες του Ιανουαρίου, κανένα συγκεκριμένο βήμα για την προσέγγιση των Τουρκοκυπρίων με την Ευρωπαϊκή Ένωση, καμία γλώσσα κοινής ιδιοκτησίας. Άξιζε τον κόπο το ταξίδι των Τουρκοκυπρίων συμπατριωτών μας και ολόκληρη η παράσταση γύρω από αυτό; Σε μια χρονιά που υποτίθεται ότι προετοιμάζει το έδαφος για νέα ειρηνευτική προσπάθεια, οι λέξεις που ακούστηκαν ξανά ήταν «κατοχή» και «απελευθέρωση»…
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο «Π» μίλησε με δύο Τουρκοκύπριους δημοσιογράφους που συμμετείχαν στην αποστολή. Ο Χασάν Καχβετζιόγλου της Halkın Sesi και η Αϊσέμντεν Ακίν της Bugün Kıbrıs κατέθεσαν τη δική τους ανάγνωση για μια προεδρία που μόλις ξεκίνησε και για το αν τη νιώθουν και δική τους.
Χασάν Καχβετζιόγλου
«Ο Πρόεδρος μπορεί να ζήσει άνετα με το status quo»
Ο Χασάν Καχβετζιόγλου είναι μία από τις ηχηρές φωνές της επαναπροσέγγισης, μέλος του κυπριακού τμήματος της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων, της μοναδικής δικοινοτικής δημοσιογραφικής ομάδας στην Κύπρο. Μιλά ελληνικά και παρά τις πολλές απογοητεύσεις και τους αλλεπάλληλους γύρους συνομιλιών, επιμένει να νιώθει Κύπριος. Ακούγοντας την ομιλία του Προέδρου Χριστοδουλίδη παρατηρεί ότι δεν υπάρχει ουσιαστική αναφορά στους Τουρκοκυπρίους. Καμία αναγνώριση της κοινότητας, των ανησυχιών της ή της παρουσίας των Τουρκοκυπρίων μέσα στην ευρύτερη ευρωπαϊκή οικογένεια.
Για τον Καχβετζιόγλου, η κατάσταση είναι προβληματική εξαρχής, καθώς δύο από τις έξι έδρες στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανήκουν στους Τουρκοκυπρίους, ενώ σημειώνει ότι τίποτα δεν ήταν τυχαίο και ότι η επιλογή των λέξεων στην ομιλία δεν ήταν παρά πολιτική επιλογή. «Νιώθω ότι πρόκειται για μια μεγάλη αλλαγή πολιτικής σε σύγκριση με τον προηγούμενο Ελληνοκύπριο ηγέτη», λέει.
Διαπιστώνει μια «αντίθεση ανάμεσα στις δημόσιες δηλώσεις του Προέδρου, ότι είναι έτοιμος για συνομιλίες με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, και στη γλώσσα που χρησιμοποίησε στην πράξη». Όπως ανέφερε ο Τ/Κ δημοσιογράφος, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης γνωρίζει πολύ καλά τις πιέσεις και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο Τουρκοκύπριος ηγέτης στην προσπάθειά του να επαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις.
«Κι όμως, επιμένει να αποφεύγει την μεγάλη εικόνα», ανέφερε, δεδομένου ότι «δεν υπήρξε καμία αναφορά στη συμφιλίωση. Κανένα μήνυμα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Αντίθετα, κυριάρχησαν γνώριμοι όροι. Κατοχή. Απελευθέρωση. Αυτές είναι λέξεις που ακούμε εδώ και δεκαετίες», λέει, υποστηρίζοντας ότι «αυτή η ορολογία σηματοδοτεί μια σαφή μετατόπιση από την προηγούμενη ελληνοκυπριακή ηγεσία. Δεν είναι η σωστή γλώσσα για κάποιον που, εκείνη τη στιγμή, μιλά ως επικεφαλής της Ευρώπης». Μια τέτοια γλώσσα, πιστεύει, στενεύει τα περιθώρια πριν καν ξεκινήσει ο διάλογος για το Κυπριακό.
Ο Καχβετζιόγλου εξηγεί πως, χρησιμοποιώντας αυτούς τους όρους χωρίς να αναφέρει καν την Τουρκία άμεσα, αποφεύγει να αναλάβει οποιοδήποτε πολιτικό ρίσκο για ουσιαστική εμπλοκή με τους Τουρκοκυπρίους. Και χωρίς αυτό το ρίσκο, το Κυπριακό δεν προχωρά.
Επισημαίνει ακόμα τις χαμένες ευκαιρίες που παρουσιάζει το αφήγημα: «Είναι ο Πρόεδρος. Με αυτό το καπέλο, περίμενα να επανενεργοποιήσει την ad hoc επιτροπή, να κτίσει γέφυρες. Χαλλούμι, κανονισμός της Πράσινης Γραμμής, πρόγραμμα Imagine. Αυτά είναι πεδία όπου θα μπορούσε να κάνει τη διαφορά».
Ο συμβολισμός των εγκαινίων της προεδρίας είχε επίσης σημασία.
«Αυτή η προεδρία άνοιξε με κλειστά οδοφράγματα. Βαρέλια που βρίσκονται εκεί από το 1958 χρησιμοποιήθηκαν ξανά για να συμβολίσουν την κατοχή. Και όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες οδηγήθηκαν να κοιτάξουν μέσα από τα κενά των οδοφραγμάτων, οι απλοί άνθρωποι στον βορρά αντέδρασαν. Το είπαν ξεκάθαρα. Δεν είμαστε ζωολογικός κήπος».
Για τον Καχβετζιόγλου, η προσδοκία από την κυπριακή προεδρία παραμένει:
«Θα ήλπιζα έστω σε μία πρόταση που να μας αναγνωρίζει. Όχι ως πρόβλημα. Όχι ως εμπόδιο. Αλλά ως ανθρώπους που μοιραζόμαστε αυτό το νησί και αξίζουμε να είμαστε μέρος του μέλλοντός του. Αντ’ αυτού, το μήνυμα που έλαβα είναι ότι ο Πρόεδρος μπορεί να ζήσει άνετα με το status quo. Ότι είναι έτοιμος να ολοκληρώσει τη θητεία του με αυτό το πρόβλημα άλυτο».
Αϊσέμντεν Ακίν
«Αφηγείται την ιστορία που έχει γράψει ο ίδιος»
Η Αϊσέμντεν Ακίν είναι αρχισυντάκτρια της Bugün Kıbrıs, γνωστή για την ερευνητική της δημοσιογραφία γύρω από τη διαφθορά, και δέχθηκε απειλές μετά τη δημοσίευση έρευνας που προκάλεσε διεθνή ανησυχία. Η ανάγνωσή της για την τρέχουσα κυπριακή προεδρία της ΕΕ και την αποστολή στο Στρασβούργο είναι εξίσου άμεση. «Δυστυχώς, σε μια περίοδο, που υπάρχει πραγματική ευκαιρία για λύση, δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ειλικρίνειας», λέει. «Δεν πιστεύω ότι οι Τουρκοκύπριοι κατέχουν πραγματικά χώρο στο μυαλό και την καρδιά του Ελληνοκύπριου ηγέτη. Στην καλύτερη περίπτωση, υπάρχει μια απόμακρη συμπάθεια». Η Ακίν περιγράφει έναν ηγέτη που παραμένει εντός μιας ασφαλούς πολιτικής ζώνης:
«Φαίνεται να παίζει με τον χρόνο. Δείχνει αρκετά άνετος με το υπάρχον status quo. Ως ηγέτης ενός μισού κράτους, είναι παρών στην Ευρώπη, συναντά παγκόσμιους ηγέτες, συζητά παγκόσμια ζητήματα. Όμως δεν προσεγγίζει το Κυπριακό μέσα από ένα κυπριακό πρίσμα».
«Υπάρχει μια νοοτροπία που βλέπει τους Τουρκοκυπρίους ως ‘την άλλη πλευρά’. Δεδομένης της εξουσίας που κατέχει, θα περίμενα πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια εκ μέρους του για την κοινότητά μας».
Η απογοήτευσή της δεν μειώνει τη στήριξή της στην επιτυχία της Κύπρου διεθνώς.
«Θέλω ειλικρινά η κοινή μας πατρίδα να πετύχει στην Ευρώπη και στον κόσμο. Να ενισχύσει την οικονομία της, τη δημοκρατία της και τη διεθνή της θέση. Αλλά θα μπορούσε να ήταν πολύ πιο κοντά στους Τουρκοκυπρίους. Πολύ πιο ενεργός».
Η χρονική συγκυρία, προσθέτει, κάνει τη σιωπή ακόμη πιο βαριά: «Έπειτα από χρόνια αποσχιστικής ηγεσίας, οι Τουρκοκύπριοι εξέλεξαν έναν ηγέτη που είναι προσηλωμένος στην ειρήνη, τον Τουφάν Έρχιουρμαν, με 63% των ψήφων. Αυτό το δημοκρατικό μήνυμα είχε σημασία. Ο Πρόεδρος θα μπορούσε να είχε κάνει βήματα για να διευκολύνει τη θέση του Έρχιουρμάν. Θα μπορούσε να είχε τιμήσει αυτό που η τουρκοκυπριακή κοινότητα επικοινώνησε στον κόσμο μέσα από αυτή την επιλογή».
Για τον ρόλο της κυπριακής προεδρίας της ΕΕ, η Ακίν σημείωσε ότι οι Τουρκοκύπριοι είναι μια σύγχρονη κοινότητα, «κοσμική, δημοκρατική, με εξωστρεφή προσανατολισμό και θέση στην Ευρώπη».
«Ιδίως για τους νέους, η ένταξη στον κόσμο εξαρτάται από την εξεύρεση τρόπων να αποδοθούν δικαιώματα τώρα, όχι μετά από μια απροσδιόριστη λύση», λέει, απορρίπτοντας τη λογική της αναβολής: «Δεν μπορείς να λες συνεχώς ότι όλα θα έρθουν μετά τη λύση. Αυτό απλώς βαθαίνει την απομόνωση. Η προεδρία θα μπορούσε να είχε βοηθήσει να γίνουν οι Τουρκοκύπριοι πιο ορατοί. Αντ’ αυτού, συνεχίζουν να είναι αόρατοι». Η εικόνα της επίσκεψης στην Πράσινη Γραμμή παραμένει και για την ίδια αγκάθι, τονίζοντας ότι τα οδοφράγματα είναι πλέον ανοικτά. «Οι Ευρωπαίοι ηγέτες είδαν τον βορρά μέσα από τα κενά ανάμεσα στα βαρέλια, σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα εδώ και 25 χρόνια. Δεν υπήρξε καμία μέριμνα για το πώς αισθάνεται η κοινότητα εδώ». Τόνισε ακόμη ότι οι Κύπριοι πρέπει πλέον να σπάσουν αυτόν τον φαύλο κύκλο και «όπως ο πολιτισμένος κόσμος, να βρουν έναν τρόπο να συνυπάρξουν, να παράγουν μαζί και να δημιουργούν μαζί σε αυτό το μικροσκοπικό νησί». Η Ακίν εκφράζει λύπη γιατί η πολιτική άνεση είναι η πραγματική τραγωδία. «Ο Χριστοδουλίδης απλώς αφηγείται την ιστορία που έχει γράψει ο ίδιος. Αν αυτό είναι το πολιτικό του όραμα, τότε δεν υπάρχουν πολλά περισσότερα να ειπωθούν. Συνεχίζοντας το παιχνίδι επίρριψης ευθυνών, και οι δύο ηγέτες μπορούν άνετα να διατηρούν τις θέσεις τους».
«Αυτό που λαχταρώ είναι να δω μια νέα και θαρραλέα ηγεσία, να παρουσιάσει στον κόσμο ένα υποδειγματικό μοντέλο ειρήνης. Και αυτοί που θα το πετύχουν να είναι οι ίδιοι Κύπριοι». Άλλη μία ευρωπαϊκή αποστολή ολοκληρώνεται. Ένα ακόμη βήμα στην κυπριακή προεδρία της ΕΕ γίνεται. Όμως η ένταξη παραμένει απούσα. Η ηγεσία συνεχίζει να απευθύνεται στους δικούς της ψηφοφόρους, προσεκτική να μην τους ταράξει, προσεκτική να μην ρισκάρει πολιτικό κεφάλαιο. Η συμφιλίωση, τελικά, είναι κουλτούρα. Και προς το παρόν, αυτή η κουλτούρα απουσιάζει από την προεδρία της ΕΕ, όπως ακριβώς οι Τουρκοκύπριοι παραμένουν απόντες από το αφήγημά της.
