Πενήντα δύο χρόνια μετά την τραγωδία του 1974, η καταδίκη της τουρκικής εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής αποτελεί αυτονόητη ιστορική και πολιτική υποχρέωση. Το ίδιο αυτονόητη είναι και η καταδίκη του πραξικοπήματος κατά του Προέδρου Μακαρίου, το οποίο οργανώθηκε από ελλαδικες και κυπριακές δυνάμεις και άνοιξε τον δρόμο στην Τουρκία να εκμεταλλευτεί την κατάσταση, όχι για να αποκαταστήσει τη συνταγματική τάξη, αλλά για να προωθήσει τον διαχρονικό στόχο της διχοτόμησης της Κύπρου.
Όμως, αν περιοριζόμαστε μόνο στην επανάληψη αυτών των αυτονόητων διαπιστώσεων, δεν απαντούμε στο βασικό ερώτημα: πώς μπορεί να τερματιστεί η κατοχή και να επανενωθεί η πατρίδα μας; Η Ιστορία δεν αλλάζει με διακηρύξεις. Αλλάζει μόνο όταν αξιοποιούνται οι ευκαιρίες που παρουσιάζονται.
Η Κύπρος είχε τέτοιες ευκαιρίες. Το 2004, για πρώτη φορά, τέθηκε ενώπιον των δύο κοινοτήτων μια ολοκληρωμένη πρόταση λύσης στη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα. Η ελληνοκυπριακή κοινότητα την απέρριψε, ενώ η τουρκοκυπριακή την ενέκρινε μέσω δημοψηφίσματος. Ειναι καριος να αξιολογησουμε τα δεδομένα 23 χρόνια μετά και ίσως η θιασώτες του μεγάλου " οχι" να πούν ένα μεγάλο συγγνώμη στον Κυπριακό λαό, που του στέρησαν το δικαίωμα της επιστροφής στην Αμμόχωστο και την Μόρφου επι Ελληνικό-Κυπριακη διοίκηση.
Δεκατρία χρόνια αργότερα, στο Κραν Μοντανά, δημιουργήθηκε ξανά μια σπάνια προοπτική συμφωνίας, στηριγμένη στο Πλαίσιο Γκουτέρες. Ήταν ίσως η πιο προχωρημένη διαπραγματευτική διαδικασία από το 1974. Δυστυχώς, ούτε αυτή η ευκαιρία αξιοποιήθηκε, με τον Αναστασιαδη και Χριστοδουλιδη, να σκέφτονται την εξουσια παρε την λυση του Κυπριακού και οδηγηθήκαμε σε ακόμη βαθύτερο αδιέξοδο.
Σήμερα δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε άλλη μία ευκαιρία. Κάθε αποτυχία παγιώνει τα τετελεσμένα, ενισχύει τη λογική της διχοτόμησης και απομακρύνει ακόμη περισσότερο την προοπτική επανένωσης. Γι' αυτό απαιτείται πολιτική σοβαρότητα, συνέπεια και προσήλωση στο συμφωνημένο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.
Η νέα προσπάθεια που επιχειρείται με την παρουσία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ δεν χρειάζεται νέες θεωρίες, ούτε ατέρμονες συζητήσεις για αλλαγή της βάσης λύσης. Χρειάζεται πολιτική βούληση, αξιοποίηση του Πλαισίου Γκουτέρες ως διαπραγματευτικού κεκτημένου και αποφασιστικότητα να ολοκληρωθεί η διαδρομή που έμεινε ανολοκλήρωτη.
Την ίδια ώρα, όσοι πραγματικά επιθυμούν μια βιώσιμη λύση οφείλουν να μην επιτρέψουν να κυριαρχήσουν οι φωνές της ακινησίας και της μη λύσης. Η αρνητική εκστρατεία που ήδη έχει αρχίσει δεν προσφέρει καμία προοπτική στον τόπο. Αντίθετα, διαιωνίζει το σημερινό αδιέξοδο και εξυπηρετεί, συνειδητά ή ασυνείδητα, τη μονιμοποίηση της διαίρεσης.
Η μεγαλύτερη ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές δεν είναι να επαναλαμβάνουμε τα λάθη του παρελθόντος, αλλά να διδαχθούμε από αυτά. Αν παρουσιαστεί ξανά μια πραγματική ευκαιρία για λύση, η Κύπρος οφείλει αυτή τη φορά να είναι έτοιμη να την αξιοποιήσει. Γιατί η Ιστορία δεν προσφέρει ατελείωτες ευκαιρίες.
*Πολιτικός Επιστημονας
