Γράφει o Δρ.Κυριάκος Α. Κενεβέζος
Η ποιότητα μιας διακυβέρνησης δεν αποκαλύπτεται όταν όλα λειτουργούν ομαλά. Αποκαλύπτεται όταν η πραγματικότητα δοκιμάζει τις αντοχές του κράτους. Όχι μόνο από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις κρίσεις όταν αυτές εμφανιστούν, αλλά κυρίως από το κατά πόσο είχε τη διορατικότητα να τις προβλέψει και να προετοιμαστεί πριν αυτές εξελιχθούν σε προβλήματα.
Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στη διοίκηση και στην πολιτική.
Η διοίκηση είναι αναγκαία. Κάθε κράτος οφείλει να λειτουργεί, να παρέχει υπηρεσίες, να αντιμετωπίζει τις ανάγκες της κοινωνίας και να παρεμβαίνει όταν προκύπτουν δυσκολίες. Η πολιτική, όμως, έχει μια μεγαλύτερη αποστολή. Δεν περιορίζεται στη διαχείριση του παρόντος. Οφείλει να διαμορφώνει το μέλλον.
Η διοίκηση απαντά στα προβλήματα. Η πολιτική οφείλει να αλλάζει τις συνθήκες που τα δημιουργούν.
Στη σύγχρονη θεωρία διακυβέρνησης γίνεται συχνά η διάκριση ανάμεσα στο αντιδραστικό κράτος και στο προληπτικό κράτος. Το πρώτο λειτουργεί όταν η κρίση έχει ήδη εμφανιστεί. Το δεύτερο επενδύει στη γνώση, στην πρόβλεψη, στον σχεδιασμό και στη δημιουργία μηχανισμών που μειώνουν την πιθανότητα η κρίση να εμφανιστεί ή να λάβει μεγάλες διαστάσεις.
Η διαφορά δεν είναι τεχνική. Είναι βαθιά πολιτική.Γιατί κάθε κυβέρνηση τελικά αποκαλύπτει τον χρονικό ορίζοντα μέσα στον οποίο σκέφτεται. Υπάρχει ο χρόνος της καθημερινότητας, ο χρόνος της άμεσης πίεσης, ο χρόνος της επικαιρότητας. Υπάρχει όμως και ο χρόνος της πολιτικής. Ο χρόνος των μεγάλων επιλογών, των μεταρρυθμίσεων και των αποφάσεων που δεν αποδίδουν απαραίτητα άμεσα, αλλά καθορίζουν την πορεία μιας χώρας για δεκαετίες.
Υπό αυτό το πρίσμα πρέπει να εξεταστεί η εικόνα που παρουσιάζεται σήμερα στην Κύπρο.
Δεν είναι το ζήτημα αν κάθε επιμέρους κυβερνητική απόφαση ήταν σωστή ή λανθασμένη. Ούτε αν κάθε παρέμβαση ήταν αναγκαία. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Οι παρεμβάσεις αυτές αποτελούν μέρος ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδίου ή αποτελούν απαντήσεις σε προβλήματα που έχουν ήδη εμφανιστεί και έχουν επιβάλει την ατζέντα τους;
Το ερώτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν παρατηρεί κανείς ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο.
Στο νερό, η δημόσια συζήτηση κορυφώνεται όταν η λειψυδρία έχει ήδη καταστεί σοβαρή πρόκληση. Στην ενέργεια, οι πρωτοβουλίες εντείνονται όταν το σύστημα δοκιμάζεται και οι πιέσεις γίνονται εμφανείς. Στο κυκλοφοριακό, οι λύσεις αναζητούνται όταν η καθημερινότητα των πολιτών έχει ήδη επιβαρυνθεί δραματικά.
Σε άλλους τομείς, όπως η πολιτική προστασία και η ασφάλεια, η δημόσια κινητοποίηση συχνά ακολουθεί τα γεγονότα αντί να προηγείται αυτών.Το ζήτημα δεν είναι ότι το κράτος δεν πρέπει να παρεμβαίνει. Προφανώς και πρέπει. Το ζήτημα είναι ότι η σύγχρονη διακυβέρνηση δεν μπορεί να περιορίζεται στη λογική της διαρκούς αντίδρασης.Όταν διαφορετικοί τομείς πολιτικής παρουσιάζουν το ίδιο μοτίβο, τότε το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στα επιμέρους ζητήματα. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται και ασκείται η πολιτική.Αυτό είναι το βαθύτερο ερώτημα που τίθεται.
Η Κύπρος είχε τα τελευταία χρόνια μια σημαντική πολιτική ευκαιρία. Η παρούσα κυβέρνηση διέθετε πολιτικό κεφάλαιο, κοινωνική αποδοχή και ένα περιβάλλον που της επέτρεπε να προχωρήσει σε βαθύτερες αλλαγές.Δεν αντιμετώπισε για τέσσερα χρόνια μια πραγματικότητα συνεχών κοινοβουλευτικών αδιεξόδων που να ακυρώνει τυχόν μεταρρυθμιστικές προσπάθειες. Είχε τον χρόνο και τον χώρο να σχεδιάσει, να τολμήσει και να αφήσει ένα διαφορετικό αποτύπωμα στη λειτουργία του κράτους.Η μεγάλη πρόκληση δεν ήταν απλώς να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα της ημέρας. Ήταν να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο το κράτος προβλέπει και προετοιμάζεται για τα προβλήματα του αύριο.Οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις δεν γεννιούνται όταν η κρίση εμφανιστεί. Γεννιούνται όταν μια πολιτική ηγεσία έχει τη διορατικότητα να αναγνωρίσει έγκαιρα τις προκλήσεις που έρχονται.
Αυτό είναι το μάθημα από χώρες που αντιμετώπισαν πολύ πιο δύσκολες συνθήκες.
Το Ισραήλ, για παράδειγμα, δεν αντιμετώπισε το νερό ως μια επαναλαμβανόμενη έκτακτη ανάγκη. Το αντιμετώπισε ως στρατηγικό ζήτημα εθνικής ανθεκτικότητας. Επένδυσε στην έρευνα, στην τεχνολογία, στην επαναχρησιμοποίηση του νερού, στη γεωργία ακριβείας και στη δημιουργία μιας συνολικής κουλτούρας διαχείρισης ενός κρίσιμου πόρου.
Δεν περίμενε την κρίση για να δράσει. Σχεδίασε ώστε η κρίση να μην καθορίζει την πολιτική του.
Αυτό είναι και το πραγματικό διακύβευμα για την Κύπρο.
Δεν χρειαζόμαστε ένα κράτος που απλώς αντιδρά ταχύτερα. Χρειαζόμαστε ένα κράτος που προβλέπει καλύτερα.
Γιατί η πολιτική ηγεσία δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των αποφάσεων που λαμβάνει, ούτε από την ταχύτητα με την οποία ανακοινώνει παρεμβάσεις. Κρίνεται από την ικανότητά της να δημιουργεί θεσμούς, υποδομές και πολιτικές που αντέχουν στον χρόνο.
Τα κράτη δεν προοδεύουν όταν κυνηγούν διαρκώς τα γεγονότα. Προοδεύουν όταν έχουν την ικανότητα να τα προλαβαίνουν. Γιατί η μεγάλη πρόκληση κάθε ηγεσίας δεν είναι να διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις κρίσεις που εμφανίζονται, αλλά να δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε οι κρίσεις του αύριο να μην αποτελούν τις εκπλήξεις του σήμερα.Και αυτή ακριβώς η μετάβαση από τη διαχείριση στη διαμόρφωση, από την αντίδραση στην πρόβλεψη, από την αποσπασματική παρέμβαση στο στρατηγικό σχέδιο, είναι που δυστυχώς φαίνεται να απουσιάζει από την παρούσα διακυβέρνηση.
