του Κυριάκου Πιερίδη, Υπεύθυνου Σύνταξης CIReN
Την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου οι δύο Κύπριοι ηγέτες Νίκος Χριστοδουλίδης και Τουφάν Ερχιουρμάν απέτυχαν να συμφωνήσουν στο άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής για να δημιουργήσουν εμπιστοσύνη και να βελτιώσουν την καθημερινότητα των πολιτών τους. Αυτή ήταν η προσδοκία που είχε ο ΟΗΕ για να αντιστραφεί το αρνητικό κλίμα στο νησί και να στηρίξει μια ανανεωμένη ειρηνευτική προσπάθεια ύστερα από 8 χρόνια πλήρους αδιεξόδου. Μέχρι στιγμής, η ελάχιστη αυτή προσδοκία διαψεύστηκε.
Οι συνέπειες της δυστοκίας μπορεί να αποδειχθούν πολύ πιο δυσμενείς για την Κύπρο, αν οι Κύπριοι ηγέτες δεν αλλάξουν προσέγγιση για να βρουν συναινέσεις. Η προπαρασκευαστική διαδικασία των άτυπων διευρυμένης σύνθεσης συναντήσεων "5+1" υπό την αιγίδα του ΟΗΕ στις οποίες προσκαλούνται και οι τρεις Εγγυήτριες Δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Η.Β.) με στόχο διαπραγματεύσεις πλήρους κλίμακας, αναβλήθηκε. Έτσι, η όλη προσπάθεια επανεκκίνησης κόλλησε και κινδυνεύει να καταστραφεί, προτού καν ξεκινήσει. Το πιο ακριβό τίμημα, το καταβάλλουν οι πολίτες στις δύο πλευρές της Πράσινης Γραμμής που χωρίζει το νησί, οι οποίοι βιώνουν τις αναχρονιστικές συνθήκες μιας ντε φάκτο διαίρεσης για δεκαετίες.
Με ψήφισμά του το Συμβούλιο Ασφαλείας μόλις δύο ημέρες μετά την αποτυχία προειδοποίησε για μία ακόμα φορά ότι “το στάτους κβό είναι μη βιώσιμο, ότι η κατάσταση επί του εδάφους δεν είναι στατική και ότι η απουσία συμφωνίας εντείνει τις πολιτικές εντάσεις και βαθαίνει την αποξένωση των δύο κοινοτήτων, με κίνδυνο να προκληθούν μη αναστρέψιμες αλλαγές επί του εδάφους και να μειωθούν οι προοπτικές επίτευξης συμβιβασμού”
Ρωγμή στη διαίρεση
Τα σημεία διέλευσης είναι μια ρωγμή στη διαίρεση, η μόνη πρακτική δυνατότητα που προσφέρεται τις δύο τελευταίες δεκαετίες στους απλούς ανθρώπους για να επικοινωνούν στο μοιρασμένο νησί. Συχνά οι πολίτες υποβάλλονται σε μακρές ουρές αναμονής για μια καθημερινή διέλευση. Αυτό δείχνει παραστατικά τι συμβαίνει όταν οι πολίτες ζουν καταδικασμένοι στο παρελθόν και τις διαφωνίες των ηγετών τους. Από τη δεκατία του’80, πότε ο ένας ηγέτης, πότε ο άλλος και ορισμένες φορές και οι δύο μαζί, έχουν απορρίψει τουλάχιστον έξι ολοκληρωμένες προτάσεις για συμφωνία επανένωσης με τη μορφή “Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα”, όπως θεωρητικά συμφώνησαν από τη δεκαετία του ‘70 και καταγράφονται σε δεκάδες ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η διαίρεση συνεχίσει και βαθαίνει παρά το γεγονός ότι η Κύπρος είναι κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 2004.
Σε αυτή τη συγκυρία, οι δύο ηγέτες διαφωνούν για το πώς θα επανεκκινήσουν συνομιλίες από το σημείο που έμειναν “μέχρι και το Κραντ Μοντάνα”, όταν πριν από σχεδόν εννέα χρόνια χάθηκε “ιστορική ευκαιρία” για την επίτευξη στρατηγικής συμφωνίας. Αυτή τη φορά, όμως, ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες δέχθηκε να προσφέρει τις καλές υπηρεσίες του, εξετάζοντας ταυτόχρονα και την ειλικρινή βούληση του καθενός ηγέτη αν πράγματι θέλει να προχωρήσει. Έτσι τους κάλεσε να ανοίξουν νέα σημεία διέλευσης για να το αποδείξουν. O Χριστοδουλίδης και ο τότε Τ/κ ηγέτης Ερσίν Τατάρ συμφώνησαν τέσσερα σημεία διέλευσης τον περασμένο Μάρτιο, αλλά δεν κατόρθωσαν να υλοποιήσουν τη συμφωνία τους γιατί διαφωνούν ποια σημεία να ανοίξουν.
H αποτυχία του Χριστοδουλίδη και του Ερχιουρμάν σε αυτό το ζήτημα προκαλεί έτσι αβίαστα ερωτήματα:
Τι εμποδίζει τους δύο ηγέτες να ανοίξουν σημεία διέλευσης;
Αν δεν μπορούν να το πράξουν, πώς μπορούν να λύσουν πιο πολύπλοκα θέματα και να καταλήξουν σε συμφωνία επίλυσης στη Κύπρο;
Αποχωρώντας από την κοινή συνάντηση Χριστοδουλίδη - Ερχιουρμάν η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα Μαρία Άνχελα Ολγκίν ανέφερε ότι “επί του παρόντος δεν θα πραγματοποιηθεί” νέα άτυπη συνάντηση “5+1”. Σε συνέντευξη στην εφημερίδα “Πολίτης” λίγο αργότερα , η Ολγκίν άσκησε κριτική για την απουσία έμπρακτων βημάτων, υπογραμμίζοντας ότι “τα μικρά βήματα που πιστοποιούν την αξιοπιστία (των ηγετών) και το αμοιβαίο όφελος μπορούν σταδιακά να οικοδομήσουν εμπιστοσύνη”. “H εμπιστοσύνη δεν οικοδομείται μόνο με διακηρύξεις, κτίζεται μέσω συστηματικών και καθημερινών ενεργειών”, σημείωσε.
Συνέπειες
Στον απόηχο της αποτυχίας, το Συμβούλιο Ασφαλείας αποφάσισε να ανανεώσει για άλλο ένα έτος τη θητεία της ειρηνευτικής δύναμης UNFICYP που βρίσκεται στο νησί από το 1964, αλλά ζήτησε από τον γενικό γραμματέα να συντάξει εκθέσεις, τον Ιούλιο του 26 και τον Ιανουάριο του 2027, «ιδίως όσον αφορά την πρόοδο προς την επίτευξη ενός κοινού σημείου εκκίνησης για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις με στόχο την επίτευξη συμφωνίας» και εκθέσεις που παρέχουν «ολοκληρωμένη, τεκμηριωμένη και βασισμένη σε δεδομένα ανάλυση, στρατηγικές εκτιμήσεις και ειλικρινείς συμβουλές προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, προκειμένου να περιγράψουν τον αντίκτυπο της αποστολής και τη συνολική απόδοσή της». Δεν είναι σαφές τι μπορεί αυτό να σημαίνει, αλλά σίγουρα προσθέτει ακόμα μια αβεβαιότητα για τους Κυπρίους, σε περίπτωση που η UNFICYP είτε αποχωρήσει, είτε μειώσει κι άλλο το προσωπικό της, είτε αλλάξει εντολή, από δύναμη διατήρησης της ειρήνης σε αποστολή μόνο για σκοπούς παρακολούθησης της κατάστασης.
Σε κάθε περίπτωση, θα πρόκειται για τις δύο τελευταίες εκθέσεις του Γκουτέρες προς το Συμβούλιο Ασφαλείας καθώς συμπληρώνει δύο θητείες και τέλος του 2026 αποχωρεί. Ο ζωτικός χρόνος να ασχοληθεί με το Κυπριακό εκ των πραγμάτων είναι περιορισμένος, υπό το βάρος διεθνώς κρίσεων και συγκρούσεων, σε μια εποχή διεθνούς αταξίας και αμφισβήτησης του ρόλου του ΟΗΕ. Πρόσφατα, ο γενικός γραμματέας προειδοποίησε ότι ο διεθνής οργανισμός κινδυνεύει με οικονομική κατάρρευση έως τα μέσα του έτους, αν οι μεγάλοι οικονομικοί συνεισφορείς, όπως οι ΗΠΑ δεν καταβάλουν τις εισφορές τους. Τον Νοέμβριο αναγκάστηκε να κάνει δραστικές περικοπές που επηρέασαν τη στελέχωση ειρηνευτικών αποστολών και στην Κύπρο που περιορίζεται σε μερικές εκατοντάδες στελέχη, ενώ έχει την ευθύνη επιτήρησης της νεκράς ζώνης και της γραμμής κατάπαυσης του πυρός που εκτείνεται σε μήκος 180 χλμ.
Η αναβολή των άτυπων συναντήσεων “5+1”, υπό αυτές τις συνθήκες, είναι μια πολύ αρνητική εξέλιξη και κακός οιωνός.
Επιφυλάξεις
Ο Γκουτέρες είχε προ πολλού επιφυλάξεις για την ομόθυμη δέσμευση διαδοχικών Κυπρίων ηγετών να επιλύσουν την παγωμένη διένεξη. Τις καταγράφει σε τακτικές εκθέσεις του από το 2017. Τότε, μόλις είχε αναλάβει τα καθήκοντα του γενικού γραμματέα και βίωσε προσωπικά το ναυάγιο των διαπραγματεύσεων στο Κραντ Μοντάνα, όταν οι δύο ηγέτες Νίκος Αναστασιάδης και Μουσταφά Ακιντζή βρέθηκαν σε ακτίνα στρατηγικής συμφωνίας. Ωστόσο, τα ενδιαφερόμενα μέρη αποχώρησαν χωρίς να καταλήξουν σε συμφωνία. Στη συνέχεια οι συνομιλίες παρέλυσα, ενώ το 2020 με την εκλογή του Ερσίν Τατάρ, η Τουρκοκυπριακή ηγεσία ευθυγράμμισε τη θέση της με την Τουρκία, εγκατάλειψε την ομοσπονδιακή βάση επίλυσης και οι διαφωνίες μεταξύ των δύο πλευρών έγιναν αγεφύρωτες.
Κάτω από το βάρος της επιδείνωσης της κατάστασης στο νησί και κατόπιν αιτήματος και των δύο Κυπρίων ηγετών, ο Γκουτέρες αποφάσισε το 2024 να ενεργοποιηθεί ξανά μέσω άτυπων συναντήσεων “5+1”. Συγκάλεσε δύο τέτοιες συναντήσεις το 2025, τον Μάρτιο στη Γενεύη και τον Ιούλιο στη Νέα Υόρκη, ενώ είχε πρόθεση να συγκαλέσει και τρίτη, νοουμένου ότι οι Κύπριοι ηγέτες θα έδιναν πρώτοι κάποια δείγματα προόδου, τουλάχιστον με μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, όπως το άνοιγμα σημείων διέλευσης.
Η αρνητική εξέλιξη τον Ιανουάριο διαψεύδει τις πρόσκαιρες προσδοκίες που δημιούργησαν το Δεκέμβριο οι δύο τωρινοί Κύπριοι ηγέτες Χριστοδουλίδης και Ερχιουρμάν όταν κατέληξαν σε συμφωνία ότι «ο πραγματικός στόχος (τους) είναι η επίλυση του κυπριακού προβλήματος με πολιτική ισότητα, όπως περιγράφεται στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ». Τότε είχαν επίσης συμφωνήσει ότι “μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι σημαντικά για τη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος, αλλά δεν υποκαθιστούν την επίτευξη λύσης στο Κυπριακό πρόβλημα”.
Αυτή τη θετική νότα είχε χαιρετίσει ο γενικός γραμματέας, γράφοντας σε έκθεση του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας στις 5 Ιανουαρίου ότι “υπάρχει μια νέα ευκαιρία να προχωρήσουμε με το Κυπριακό ζήτημα”. Μάλιστα σημείωσε ότι “για πρώτη φορά εδώ και πέντε χρόνια, έγινε συζήτηση μεταξύ των δύο ηγετών στα ζητήματα που βρίσκονται στον πολιτικό πυρήνα του προβλήματος”. Ενθαρρυμένος από τα νέα δεδομένα, ο Γκουτέρες ζήτησε προσεγμένα βήματα και παρότρυνε τους δύο ηγέτες “να ολοκληρώσουν μια συμφωνία για το άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης χωρίς καθυστέρηση, δεδομένου ότι οι διελεύσεις μπορούν να έχουν απτή θετική επίδραση στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων και να αυξήσουν την επαφή μεταξύ τους, γεγονός που τελικά ενισχύει την αμοιβαία κατανόηση, το εμπόριο και την οικονομική αλληλεξάρτηση”.
Τέσσερα σημεία διέλευσης - αλλά ποια τέσσερα;
Ο ΟΗΕ εστίασε σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με έμφαση στο άνοιγμα νέων σημείων διέλευσης στις προηγούμενες δύο άτυπες συναντήσεις “5+1”. Στην ηγεσία της Τ/κ Κοινότητας ήταν τότε ο Ερσίν Τατάρ. Τον περασμένο Μάρτιο ο Γκουτέρες απέσπασε συμφωνία των δύο ηγετών για άνοιγμα όχι απλά ενός, αλλά τεσσάρων νέων σημείων διέλευσης. Ωστόσο, μέχρι τον Ιούλιο όταν συγκάλεσε τη δεύτερη άτυπη συνάντηση, οι Χριστοδουλίδης και Τατάρ απέτυχαν να συμφωνήσουν ποια τέσσερα σημεία διέλευσης θα άνοιγαν. Η συνάντηση έκλεισε με πενιχρές ανακοινώσεις και η διαδικασία μπήκε στον αναπνευστήρα εν αναμονή θετικών ειδήσεων από τους ηγέτες.
Τον Οκτώβριο εξελέγη νέος ηγέτης της Τ/κ Κοινότητας και το Δεκέμβριο εκδόθηκε η πρώτη ενθαρρυντική κοινή ανακοίνωση Χριστοδουλίδη - Ερχιουρμάν. Η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ Μαρία Άνχελα Ολγκίν τους κάλεσε “να ενισχύσουν την αρχική δυναμική για να καλλιεργήσουν γνήσια εμπιστοσύνη” για να συγκληθεί τρίτη άτυπη συνάντηση “5+1». «Αν έπρεπε να επιλέξω ένα μέτρο, αυτό θα ήταν τα νέα σημεία διέλευσης, καθώς στέλνουν το ισχυρότερο θετικό μήνυμα πολιτικής δέσμευσης και έχουν τον πιο άμεσο αντίκτυπο στη ζωή των ανθρώπων», ανέφερε.
Και τώρα…
Στo πρόσφατο ψήφισμά του, το Συμβούλιο Ασφαλείας συμφώνησε πλήρως με τις συστάσεις του Γενικού Γραμματέα σχετικά με την ανάγκη λήψης ενός πλήρους φάσματος μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης και ενεθάρρυνε τους ηγέτες “να καταβάλουν περαιτέρω προσπάθειες για την υλοποίηση των συμφωνηθέντων πρωτοβουλιών οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ιδίως όσον αφορά το ζήτημα της δημιουργίας νέων σημείων διέλευσης”.
Συνδέει επίσης τα σημεία διέλευσης με μια σειρά από άλλους παράγοντες που συμβάλλουν στην επίλυση του Κυπριακού όπως είναι “η προώθηση διακοινοτικών επαφών, του ενδοκυπριακού εμπορίου, της συμφιλίωσης και ενεργού συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών." Στο ίδιο πλαίσιο, το Συμβούλιο Ασφαλείας διαπιστώνει ότι «το κοινωνικοοικονομικό χάσμα μεταξύ των δύο κυπριακών κοινοτήτων έχει διευρυνθεί περαιτέρω» (σε βάρος των Τουρκοκυπρίων). Αυτό "ενδέχεται να εντείνει την αποξένωση και να υπονομεύσει τις προοπτικές λύσης", σημειώνει.
Όλα αποδείχθηκαν μέχρι στιγμής μάταια!
Στη γραπτή ανακοίνωση της στις 28 Ιανουαρίου η Ολγκίν ανέφερε ότι (οι δύο ηγέτες) “θα συνεχίσουν τις προσπάθειες να επιτύχουν συμφωνίες σε διάφορες πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης που είναι στο τραπέζι, καθώς επίσης και προς την κατεύθυνση να αρχίσουν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις”. Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν να συναντηθούν αργότερα τον Φεβρουάριο. Η Ολγκίν ελπίζει να δει ουσιαστική και πραγματική πρόοδο σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, αλλά υπογράμμισε ότι πριν επιστρέψει ξανά στο νησί, θα θέλει να διαπιστώσει συγκεκριμένες εξελίξεις επί του πεδίου στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Διαπραγματεύσεις
Οι δύο ηγέτες διαφωνούν ριζικά ποιο από το προηγούμενο διαπραγματευτικό υλικό θα αξιοποιήσουν για να επαναληφθούν ουσιαστικές διαπραγματεύσεις και με ποια μεθοδολογία θα ακολουθήσουν στη συνέχεια, ασχέτως αν και οι δύο θέτουν σε γραπτά υπομνήματά τους προς τον γενικό γραμματέα ως χρονολογική αφετηρία “τις συγκλίσεις που παρήχθησαν μέχρι και το Κραντ Μοντάνα.
Ο Χριστοδουλίδης παρουσίασε πρόταση με την οποία ζήτησε από τον ΟΗΕ να τα καταγράψει σε επίσημο γραπτό κείμενο όσα συμφωνούν τα μέρη με βάση τις συγκλίσεις μέχρι το Κραντ Μοντάνα. Ανέφερε κατά λέξη ότι ο στόχος είναι “να μείνουν σε έγγραφα αυτά που συμφωνούν” για την εσωτερική πτυχή (του Κυπριακού) οι δύο Κοινότητες και αυτά που συμφωνούν τα πέντε μέρη (δηλαδή οι δύο Κοινότητες και οι 3 Εγγυήτριες Δυνάμεις) για την εξωτερική πτυχή. “Στη βάση αυτού του εγγράφου των συγκλίσεων να αρχίσουν επίσημες διαπραγματεύσεις”, όπως είπε. Δεν υπάρχει γραπτό κείμενο εκτός από τις δηλώσεις του, που έγιναν μόνο στα ελληνικά.
Ο Ερχιουρμάν υπέβαλε τη δική του πρόταση γραπτώς, προτείνοντας ότι και οι δύο πλευρές πρέπει να επαναβεβαιώσουν προτού επαναρχίσουν διαπραγματεύσεις «τη δέσμευσή τους στην αρχή της πολιτικής ισότητας, συμπεριλαμβανομένης της εκ περιτροπής προεδρίας και της αποτελεσματικής συμμετοχής (συμπεριλαμβανομένης τουλάχιστον μίας θετικής ψήφου (από κάθε Κοινότητα) για τη λήψη θετικής απόφασης». Πρότεινε επίσης ότι «οι συγκλίσεις που επιτεύχθηκαν μέχρι το Crans Montana δεν θα τύχουν επαναδιαπραγμάτευσης».
Όσον αφορά τη μεθοδολογία, ο Χριστοδουλίδης υποστηρίζει την άμεση επανέναρξη των ανοιχτών διαπραγματεύσεων με βάση την πρόταση που υπέβαλε.
Ο Ερχιούρμαν απαιτεί ότι «η νέα διαδικασία θα είναι προσανατολισμένη στο αποτέλεσμα και θα έχει χρονικό πλαίσιο» για την επίτευξη συμφωνίας. Προσθέτει ότι σε περίπτωση αποτυχίας «οι Τουρκοκύπριοι δεν θα καταδικαστούν να παραμείνουν στην τρέχουσα κατάσταση, αν η διαδικασία δεν καταλήξει σε επιτυχή έκβαση, παρά τις καλύτερες προσπάθειές τους».
Οι προτάσεις τόσο του Χριστοδουλίδη, όσο και του Ερχιουρμάν χαρακτηρίζονται από ασάφεια που δεν είναι εποικοδομητική ή επαρκής για να κατανοήσουν οι πολίτες τι από όσα παρήχθησαν μέχρι το Κραντ Μοντάνα, είναι συμφωνημένα. Η πρόταση Χριστοδουλίδη παραπέμπει σε εκτεταμένη επαναδιαπραγμάτευση επί των εγγράφων που συζητήθηκαν προτού φθάσουν σε τελικό στάδιο οι διαπραγματεύσεις στο Κραντ Μοντάνα, ενώ η πρόταση Ερχιουρμάν είναι επικεντρωμένη ρητά μόνο σε ένα από τα έξι κύρια εναπομείναντα σημεία του Κραντ Μοντάνα, που ειναι προτεραιότητα της Τ/κ Κοινότητας, την πολιτική ισότητα.
Οι Χριστοδουλίδης και Ερχιουρμάν επίσης επικαλούνται τις συγκλίσεις του Κραντ Μοντάνα, αλλά αποσιωπούν ένα πολύ σημαντικό έγγραφο, το οποίο τους παρουσίασε τότε ο γενικός γραμματέας και τους καθοδηγούσε για να καταλήξουν σε στρατηγική συνεννόηση σε όλα τα έξι διαπραγματευτικά κεφάλαια.
Μέχρι πού έφθασαν στο Κραντ Μοντάνα;
Ωστόσο, στην έκθεσή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας τον Σεπτέμβριο του 2017 , ο γενικός γραμματέας κατέγραψε πιο αναλυτικά και με περισσότερη σαφήνεια πόσο κοντά έφθασαν τα μέρη στο Κραντ Μοντάνα (παράγραφοι 18 - 26) για να καταλήξουν σε συμφωνία. Αναφέρεται και στα έξι σημεία που εξακολουθούν να είναι στον πυρήνα των διαπραγματεύσεων, τις εγγυήσεις και στρατεύματα (ασφάλεια), το εδαφικό, την ιδιοκτησία (περιουσιακό), την ισότιμη μεταχείριση (υπηκόων από την Τουρκία) και τον διαμοιρασμό εξουσίας, ενώ στην παράγραφο 27 τα συνοψίζει επί λέξει:
“Μέχρι τη λήξη της Διάσκεψης, οι πλευρές είχαν ουσιαστικά επιλύσει το βασικό ζήτημα της αποτελεσματικής συμμετοχής. Αν και παρέμεναν ορισμένες διαφορές σχετικά με την ισότιμη μεταχείριση των Τούρκων υπηκόων όσον αφορά το ζήτημα της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, αυτές αφορούσαν ορισμένες λεπτομέρειες και όχι αρχές. Επίσης, άρχιζε να διαμορφώνεται μια αρχική συμφωνία σχετικά με την εδαφική προσαρμογή. Όσον αφορά την ιδιοκτησία, οι πλευρές είχαν συμφωνήσει κατ' αρχήν σε δύο ξεχωριστά καθεστώτα ιδιοκτησίας, ενώ και πάλι παρέμεναν ορισμένες λεπτομέρειες. Τέλος, οι συμμετέχοντες είχαν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην ανάπτυξη ενός σχεδίου ασφάλειας, με την προϋπόθεση ότι θα επιτευχθεί συμφωνία για όλα τα εσωτερικά θέματα της διευθέτησης, προς ικανοποίηση και των δύο κοινοτήτων.”
Ο γενικός γραμματέας, έχοντας αξιολογήσει τότε τις θέσεις όλων στο Κραντ Μοντάνα διαπίστωσε ότι “υπήρχε “ευρεία κατανόηση των παραμέτρων για μια ενδεχόμενη στρατηγική συμφωνία”, αλλά στο τέλος τα μέρη δεν είχαν αποφασιστικότητα και εμπιστοσύνη να καταλήξουν σε αυτήν. Η έλλειψη αποφασιστικότητας και εμπιστοσύνης συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Με βάση τις εκατέρωθεν θέσεις, ο ΟΗΕ θεωρεί ότι είναι πρώορο να συγκαλέσει επίσημες και πλήρους κλίμακας διαπραγματεύσεις. Πολλές φορές ο γενικός γραμματέας δήλωσε ότι δεν επιθυμεί ατέρμονες συζητήσεις, αλλά διαπραγματεύσεις “προσανατολισμένες στο αποτέλεσμα” και τώρα ζητά να προηγηθούν μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με απτό αποτέλεσμα, ξεχωρίζοντας από αυτά τα μέτρα το άνοιγμα σημείων διέλευσης για το οποίο συμφωνεί και το Συμβούλιο Ασφαλείας.
Γι’ αυτό ο γενικός γραμματέας υποστηρίζει ότι τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης είναι απολύτως αναγκαία για να δημιουργηθούν ρεαλιστικές συνθήκες με πραγματικές πιθανότητες επιτυχίας.
Ποιο είναι το ζήτημα με τα σημεία διέλευσης;
Ο Χριστοδουλίδης ζητά πρώτα να συμφωνηθεί επίσημη διάσκεψη και να επαναρχίσουν πλήρους κλίμακας διαπραγματεύεις για να ανακοινωθεί συμφωνία ανοίγματος τεσσάρων νέων σημείων διέλευσης. Προτείνει τα εξής τέσσερα: Κόκκινα, Λουρουτζίνα, Μια Μηλιά, Αθηένου-Αγλαντζιά.
Ο Ερχιουρμάν υποστηρίζει να ανοίξουν όλα τα σημεία διέλευσης στο πλαίσιο μιας συνολικότερης δέσμης μέτρων για δημιουργία “ευνοϊκού κλίματος επίλυσης” του Κυπριακού. Προτείνει: Μια Μηλιά/Haspolat, Λουρουτζίνα/Akıncılar, Αθηένου/Kiracıköy και Αγλαντζιά/ Eylence.
Μια Μηλιά/ Haspolat
Το πιο σημαντικό σημείο διέλευσης που ήδη βρίσκεται στο τραπέζι της συζήτησης από το 2023 είναι η Μια Μηλιά, στα ανατολικά προάστεια της Λευκωσίας. Πρόκειται για ένα οδόφραγμα πάνω σε υφιστάμενη λεωφόρο που εύκολα μπορεί να κατεδαφιστεί και να ανοίξει για να εξυπηρετήσει τους πολίτες. Η απόσταση που χρειάζεται να διανυθεί εντός νεκράς ζώνης είναι μικρή και προσφέρει χώρο για να γίνουν οι αναγκαίες υποδομές, με πολλαπλές λωρίδες. Αν ανοίξει πιθανόν να αυξήσει περισσότερο από ποτέ τις διελεύσεις γιατί εξυπηρετεί την ευρύτερη Λευκωσία που είναι η πολυπληθέστερη περιοχή του νησιού.
Εδώ και 22 χρόνια, η μοιρασμένη πρωτεύουσα διαθέτει μόνο ένα σημείο διέλευσης για οχήματα, στα δυτικά προάστεια, το σημείο διέλευσης Αγίου Δομετίου/ Kermia. Από εκεί διεξάγεται, σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία, πέραν του 70% των συνολικών διελεύσεων και παρουσιάζει τη μεγαλύτερη συμφόρηση σε σύγκριση με τα υπόλοιπα οκτώ σημεία που λειτουργούν σε όλο το μήκος της Πράσινης Γραμμής. Αυτό συνεπάγεται Ώρες αναμονής σε μεγάλες ουρές αυτοκινήτων, ακόμη και για καθημερινές δραστηριότητες όπως η μετάβαση στη δουλειά ή στο σχολείο μέσω της διαχωριστικής γραμμής. Σε συνδυασμό με τη βελτίωση του υφιστάμενου σημείου διέλευσης στον Άγιο Δομέτιο/Κέρμια, η Μια Μηλιά θα αμβλύνει τα προβλήματα και θα διευκολύνει παράλληλα, τη διεξαγωγή δικοινοτικού εμπορίου.
Στα αρχικά στάδια η συζήτηση για τη Μια Μηλιά επικεντρώθηκε στην εξυπηρέτηση ταξί, λεωφορείων και εμπορικών οχημάτων για να υποστηρίξει το δικοινοτικό εμπόριο. Αυτό άλλαξε και αν ανοίξει θα αφορά οποιονδήποτε διερχόμενο, με εισήγηση της Ε/κ πλευράς, σύμφωνα με τον Ε/κ διαπραγματευτή Μενέλαο Μενελάου.
Αθηένου και Λουρουτζίνα
Η Ε/κ κωμόπολη Αθηένου και το Τ/κ χωριό Λουρουτζίνα βρίσκονται στην καρδιά της πεδιάδας της Μεσαορίας, αλλά σε γεωγραφική απομόνωση λόγω της γραμμής κατάπαυσης του πυρός που δημιουργεί μια βαθιά στενή λωρίδα προς νότο για να φθάσει στη Λουρουτζίνα. Το άνοιγμα σημείων διέλευσης θα δώσει πολλές δυνατότητες τοπικής ανάπτυξης και εναλλακτικές διαδρομές για οχήματα, διευκολύνοντας τη σύνδεση χωριών με μεγάλες πόλεις, παράλληλα με την επικοινωνία και τις ανταλλαγές μεταξύ των δύο Κοινοτήτων.
Η Αθηένου είναι τώρα αποκομμόνη απο τη Λευκωσία. Θεωρητικά η σύνδεσή της θα μπορούσε να γίνει με την αξιοποίηση της παλαιάς οδού προ ‘74. Η όδευση αυτή σε μεγάλο τμήμα της βρίσκεται μέσα στη νεκρά ζώνη, αλλά περνά από μια στενή λωρίδα γης κοντά στο χωριό Πιρόι που είναι τουρκική στρατιωτική περιοχή, προτού φθάσει στην περιοχή του Πανεπιστημίου Κύπρου στην Αγλαντζιά.
Η Ε/κ πλευρά ζήτησε αρχικά αυτή την όδευση ως πέρασμα (transit), υπονοώντας ότι δεν χρειάζονται σημεία ελέγχου. Το καλοκαίρι η Τ/κ πλευρά εισηγήθηκε όδευση έξω από τη νεκρά ζώνη, πάνω από την τουρκική γραμμή κατάπαυσης του πυρός, με δύο σημεία διέλευσης στην Αθηένου και στην Αγλαντζιά (Πανεπιστήμιο Κύπρου. Η Ε/κ πλευρά απέρριψε την όδευση, επικαλούμενη χρονοβόρες και κοστοβόρες διαδικασίες για απαλλοτριώσεις και επέμενε στην παλαιά οδό προ ‘74.
O Χριστοδουλίδης δήλωσε στις 28 Ιανουαρίου ότι θα αποδεχόταν εισήγηση του ΟΗΕ που προβλέπει παραλλαγή όδευσης. Αφορά διαφοροποίηση της Τ/κ όδευσης ώστε από την Αθηένου να περνά μεν στο βορρά, αλλά να εισέρχεται στη νεκρά ζώνη κοντά στο Γέρι προτού καταλήξει στην Αγλαντζιά. Αυτό θα σήμαινε ότι δεν τίθεται πλέον θέμα περάσματος και ότι και πάλι θα δημιουργηθούν δύο σημεία διέλευσης, στην Αθηένου και στο Γέρι. Η συνολική απόσταση που χρειάζεται να διανυθεί από την Αθηένου μέχρι την Αγλαντζιά σε κάθε προτεινόμενη όδευση δεν διαφέρει ουσιωδώς.
Σε σχέση με το σημείο διέλευσης που θα ενώνει την Λουρουτζίνα με την κωμόπολη Λυμπιών, δεν καταγράφεται ρητά διαφωνία. Η απόσταση μεταξύ των κατοικημένων περιοχών των Ε/κ και των Τ/κ είναι μόλις μερικές εκατοντάδες μέτρα.
Κόκκινα
Η πρόταση Χριστοδουλίδη για τα Κόκκινα αφορά σημείο διέλευσης κοντά στην ακτή όπου βρίσκεται ένας μικρός Τ/κ θύλακας, που είναι τουρκικό στρατόπεδο, εντελώς απομονωμένο από το 1964, με έξοδο μόνο προς τη θάλασσα. Τα Κόκκινα περιβάλλεται από υψώματα με στρατιωτικές θέσεις της Εθνικής Φρουράς. Η όδευση που προτείνει η Ε/κ πλευρά παρά την ακτή θα συντόμευε σημαντικά τη σύνδεση του χωριού Πύργος με τα χωριά της βόρειας ακτής προς την Πόλη Χρυσοχούς και την επαρχία Πάφου. Αντικειμενικά η περιοχή είναι βαριά στρατιωτικοποιημένη.
Ο Χριστοδουλίδης επιμένει, ιδιαίτερα, σε αυτό το σημείο διέλευσης και υποστηρίζει ότι υπάρχει ως Ε/κ αίτημα από παλιά και δεν μπορεί να αφεθεί. Στα Ε/κ μέσα ενημέρωσης επανειλημμένα διαχέεται η άποψη αυτή, συνοδευόμενη με το επιχείρημα ότι οι Τ/κ προτάσεις γίνονται αποδεκτές (Μια Μηλιά, Λουρουτζίνα), η Ε/κ πλευρά δείχνει ευελιξία για την Αθηένου, ενώ η Τ/κ πλευρά δεν δείχνει αμοιβαιότητα και παραμένει ανένδοτη για τα Κόκκινα. Ο Ερχιουρμάν υποστήριξε ότι τα Ηνωμένα Έθνη έκαναν πρόταση για την Αθηένου, αλλά δεν έκαναν καμία αναφορά για τα Κόκκινα.
Η συζήτηση για το “πακέτο τεσσάρων σημείων διέλευσης”, μέχρι στιγμής προσκρούει στη κάθετη διαφωνία για τα Κόκκινα που μετατρέπεται σε αξεπέραστο εμπόδιο. Ωστόσο, όλο αυτό το διάστημα παρουσιάστηκαν και άλλες εναλλακτικές προτάσεις. Οι δύο επικεφαλής της τοπικής αυτοδιοίκησης στην Λευκωσία Χαράλαμπος Προύντζος και Μεχμέτ Χαρμαντζί πρότειναν να ανοίξει ακόμα ένα σημείο διέλευσης για πεζούς στην εντός των τειχών Λευκωσίας, όπως ισχύει για την οδό Λήδρας/ Lokmaci, που παρουσιάζει επίσης σημαντική συμφόρηση. Πρόκειται για μια σύνδεση παρά την οδό Λιδίνης που ενώνει το νέο Δημαρχείο Λευκωσίας στο νότο με το Τουρκοκυπριακό Παντοπωλείο στο βορρά. Ο Χριστοδουλίδης κάποια στιγμή αναφέρθηκε σε αυτό, αλλά δεν υπήρξε συνέχεια. Ο Χαρμαντζί πρότεινε επίσης ακόμα μια δίοδο για πεζούς και οχήματα πιο ανατολικά της Μιας Μηλιάς στο προάστειο Καϊμακλί της Λευκωσίας.
Τα έργα στον Άγιο Δομέτιο/Kermia, είναι η μόνη θετική εξέλιξη, αλλά έγιναν εφικτά μόνο ύστερα από πολύχρονη καθυστέρηση. Από μόνο του, το σημείο Αγίου Δομετίου δεν κρίνεται επαρκές για να αλλάξει την υφιστάμενη κατάσταση.
Σημεία διέλευσης: όχι μια στρατηγική που συμβάλλει στην επίλυση του προβλήματος, αλλά εργαλείο που φράζει τη διαδικασία για επίλυση
Το Συμβούλιο Ασφαλείας υπογραμμίζει την ανάγκη για πρόοδο προς επανέναρξη των επίσημων διαπραγματεύσεων “στη βάση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα”, υποστηρίζει να ανοίξουν σημεία διέλευσης και καλεί τους ηγέτες να συνεργαστούν με τον γενικό γραμματέα “με την αίσθηση του επείγοντος”. Τους υπενθυμίζει ότι η ευθύνη για την εξεύρεση λύσης «ανήκει πρώτα και κύρια στους ίδιους τους Κυπρίους».
Η αποτυχία συμφωνίας για νέα σημεία διέλευσης δείχνει ότι η οικοδόμηση εμπιστοσύνης δεν αποτελεί συνεκτικό μέρος της στρατηγικής των ηγετών για να υποβοηθήσουν την επίλυση του προβλήματος. Τουναντίον, γίνεται όχημα για την αναστολή ή την υπόσκαψη των προσπαθειών επίλυσης. Οι συζητήσεις για συμφωνία - πακέτο για τέσσερα σημεία, βρίθει σκοπιμοτήτων και τακτικισμών. Κάθε επιμέρους θέμα μετατρέπεται σε πάρε - δώσε με όρους γοήτρου και μηδενικό αποτέλεσμα. Οι ανάγκες των πολιτών, η σημασία της αλληλεπίδρασης και η καθημερινή ταλαιπωρία τους, αφήνονται σε δεύτερη μοίρα. Η τακτική ο κάθε ηγέτης να προτείνει από δύο σημεία, δείχνει ότι έχουν γνώμονα την εσωτερική κοινή γνώμη και όχι μια γνήσια θέληση για να λύσουν το πρόβλημα. Η προώθηση της δικοινοτικής συνεργασίας και επικοινωνίας για την οποία δίνουν έμφαση τα Ηνωμένα Έθνη δεν είναι και δική τους προτεραιότητα.
Παραδοξότητα
Οι Κύπριοι αισθάνονται την παραδοξότητα του άλυτου Κυπριακού όσο ποτέ προηγουμένως. Ως πολίτες, τόσο οι Ελληνοκύπριοι όσο και οι Τουρκοκύπριοι ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά οι δύο Κοινότητες ζουν χωριστά.. Οι προοπτικές για την επανένωση είναι απομακρυσμένες όσο ποτέ στο παρελθόν. Οι Κύπριοι ηγέτες αδυνατούν να βρουν τρόπο επανεκκίνησης και το κλίμα που δημιουργούν είναι μόνιμα αντιπαραθετικό και αντιπαραγωγικό.
Χιλιάδες άνθρωποι διέρχονται καθημερινά από εννέα σημεία διέλευσης κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής.
Παρά το αρνητικό κλίμα, οι διελεύσεις των πολιτών αυξάνονται συνεχώς και σταθερά κάθε χρόνο. Από 120.000 στην αρχή, το 2004 (Ε/κ 50.000, Τ/κ 70.000) έφθασαν στις 1.200.000 το 2019 (Ε/κ 480.000, Τ/κ 460.000). Μετά την πανδημία του κορονοιού, οι διελεύσεις εκτοξεύτηκαν. Με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία που δίνουν το One Stop Shop της ΕΕ και η Αστυνομία Κύπρου το 2024 οι διελεύσεις έφθασαν συνολικά σχεδόν 6 εκατομμύρια (Ε/κ 2.528.106, Τ/κ 3.456.622) και το 2025 στα 6,5 εκατομμύρια (Ε/κ 2.787.622, Τ/κ 3.728.577). Εκτός των διελεύσεων Ε/κ και Τ/κ, αυξάνονται επίσης οι διελεύσεις μη Κυπρίων, άλλων Ευρωπαίων και υπηκόων τρίτων χωρών που το 2024 έφθασαν στα 1,8 εκατομμύρια και το 2025 ξεπέρασαν τα 2 εκατομμύρια. Αντιστοίχως αυξάνονται και τα οχήματα που διέρχονται τα σημεία διέλευσης τα οποία σύμφωνα με την πιο πρόσφατη καταμέτρηση για το 2025 ξεπερνούν πλέον τα 5.000.000 ετησίως.
Αναλογικά με τον πληθυσμό τους, οι Τ/κ έχουν διαχρονικά πιο συχνές διελεύσεις από τους Ε/κ. Η πρόσφατη συνεχώς αυξανόμενη διέλευση των Τ/κ σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με αγορές καταναλωτικών αγαθών που είναι πλέον πιο φθηνά στην Κυπριακή Δημοκρατία λόγω της ακρίβειας στο βόρειο τμήμα ου προκαλεί η πτώση της αξίας της τουρκικής λίρας και του εισαγώμενου πληθωρισμού. Σε κάθε διέλευση παρατηρούνται επίσης σημαντικές αγορές που με βάση τις τραπεζικές καταγραφές χρήσης πιστωτικών καρτών, το 2024 οι Ε/κ ξόδεψαν 45.543.267 ευρώ και οι Τ/κ 49.076.473 ευρώ. Οι συναλλαγές σε μετρητά εκτιμάται ότι διπλασιάζουν το συνολικό ποσό.
Πολιτική αντιφάσεων
Κατά μήκος της Πράσινης Γραμμής λειτουργούν 9 σημεία διέλευσης. Τα πρώτα 4 σημεία διέλευσης άνοιξαν το 2003 για τη διέλευση των Κυπρίων που για πρώτη φορά είχαν την ευκαιρία να ανταμωθούν ύστερα από σχεδόν τρεις δεκαετίες πλήρους διαχωρισμού. Τα δύο σημεία διέλευσης βρίσκονταν στη Λευκωσία, στο Λήδρα Πάλας και τον Άγιο Δομέτιο/Kermia, ενώ τα άλλα δύο ήταν στο Πέργαμος και τα Στροβίλια, όπου οι Βρετανικές Βάσεις Δεκέλειας εφάπτονται με τη διαχωριστική γραμμή. Τα πρώτα σημεία διέλευσης άνοιξαν με μονομερή απόφαση της ηγεσίας της Τ/κ Κοινότητας και με την έγκριση της της Τουρκίας.
Την 1η Μαίου 2004, τέθηκε σε ισχύ ο Κανονισμός της Πράσινης Γραμμής (ΚΠΓ) και, έκτοτε, τα σημεία διέλευσης λειτουργούν με βάση το ευρωπαϊκό δίκαιο. Οι αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας “διενεργούν ελέγχους σε όλα τα πρόσωπα που διασχίσουν τη γραμμή” καθώς και στα “οχήματα και τα αντικείμενα που βρίσκονται στην κατοχή τους”. Οι διελεύσεις επιτρέπονται μόνο από τα προκαθορισμένα σημεία διέλευσης για σκοπούς ασφάλειας, δημόσιας τάξης και καταπολέμησης της παράνομης μετανάστευσης: “κάθε πρόσωπο υπόκειται σε τουλάχιστον έναν έλεγχο για την εξακρίβωση της ταυτότητάς του”.
Μέχρι το 2010, οι ηγέτες των δύο Κοινοτήτων συμφώνησαν και άνοιξαν άλλα 3 σημεία διέλευσης. Συγκεκριμένα, το 2006 άνοιξε το οδόφραγμα Αστρομερίτη - Ζώδιας/ Postanci. Αυτό το σημείο άνοιξε παράλληλα με την έγκριση Κανονισμού της ΕΕ για την παραχώρηση απευθείας οικονομικής βοήθειας προς την Τ/κ Κοινότητα. Ακολούθως, άνοιξαν η οδός Λήδρας το 2008 για πεζούς και το σημείο διέλευσης Πύργος/Λιμνήτης το 2010. Από τότε πέρασαν 16 χρόνια και οι διελεύσεις, από 460.000 Ε/κ και Τ/κ (2010) έφθασαν στα 6,5 εκατομμύρια. Αλλά χρειάστηκαν άλλα 8 χρόνια για να γίνει εφικτό να ανοίξουν άλλα 2 σημεία διέλευσης: Δερύνεια - Αμμόχωτος και Λεύκα - Απλίκι, τον Νοέμβριο του 2018.
Σε ρητορικό επίπεδο οι αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν εμποδίζουν πολίτες να κάνουν διελεύσεις. Σε μια πρόσφατη δήλωση του μάλιστα, ο πρόεδρος Χριστοδουλίδης υπενθύμισε στους δημοσιογράφους που τον ρωτούσαν για τα σημεία διέλευσης ότι “το 2003 ήταν απόφαση του κατοχικού καθεστώτος για τη μερική άρση των περιορισμών”. Εξήγησε δε ότι “οι αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας ποτέ δεν εμπόδιζαν τη μετάβαση στις κατεχόμενες περιοχές, αλλά (την διακίνηση εμπόδιζαν) η Τουρκία και το κατοχικό καθεστώς”.
Η ηγεσία των Τ/κ υποστηρίζει επί της αρχής το άνοιγμα σημείων διέλευσης. Eκείνοι οι ηγέτες που τάσσονται υπέρ της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα είναι σθεναρά πρόθυμες και υποστηρικτικές τέτοιων πρωτοβουλιών για δικοινοτική συνεργασία. Όσοι αντιτίθενται στην ομοσπονδιακή επανένωση βλέπουν αρνητικά την αλληλεξάρτηση με την Ε/κ Κοινότητα.
Αρκετές πολιτικές δυνάμεις, ανάμεσα στους Ε/κ, απορρίπτουν τα σημεία διέλευσης και να επικρίνουν όσους τα χρησιμοποιούν. Οι θέσεις αυτές απηχούν κόμματα που ταυτόχρονα διαφωνούν με τη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσποδία. Τα πλείστα από αυτά τα κόμματα υποστηριξαν την εκλογή Νίκου Χριστοδουλίδη, συμμετέχουν στην κυβέρνησή του και στηρίζουν τους χειρισμούς του στο Κυπριακό.
Η προσέγγιση των εκάστοτε ηγετών των δύο Κοινοτήτων στο άνοιγμα σημείων διέλευσης, δεν έχει συνοχή. Τα πρώτα σημεία διέλευσης άνοιξαν με μονομερή απόφαση της Τ/κ ηγεσίας τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2003. Μετά το 2004, η ηγεσία της Ε/κ Κοινότητας υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να υποκαταστήσουν την επίλυση. Αλλά πέρασαν 22 χρόνια από τότε με μακρές περιόδους στασιμότητας χωρίς προοπτική επίλυσης. Με βάση τον Κανονισμό της Πράσινης Γραμμής, κάθε σημείο διέλευσης δημιουργεί υποχρεώσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας, περιλαμβανομένων υποδομών και ελέγχων. Αυτές καθιστούν αναγκαία την προηγούμενη συνεννόηση των δύο πλευρών. Εκ των πραγμάτων προϋποθέτει επίσης την απαγκίστρωση στρατιωτικών δυνάμεων.
Το χρονολόγιο του ανοίγματος σημείων διέλευσης δείχνει ότι μόνο το 2008 και το 2010 άνοιξαν νέα σημεία για να βοηθήσουν το κλίμα διεξαγωγής ουσιαστικών διαπραγματεύσεων επίλυσης. Τότε την ηγεσία είχαν ο Δημήτρης Χριστόφιας και ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις οι ηγέτες άνοιγαν σημεία διέλευσης περισσότερο για να εκτονώσουν διεθνείς αντιδράσεις και την εσωτερική απογοήτευση ύστερα από μια παταγώδη αποτυχία των προσπαθειών επίλυσης.
Αυτό συνέβη την περίοδο 2004 - 2006 όταν τα δημοψηφίσματα επί του Σχεδίου του ΟΗΕ (Σχέδιο Ανάν) απέτυχαν. Το ίδιο επαναλήφθηκε το 2018, μετά την αποτυχία της διάσκεψης του Κραντ Μοντάνα. Την περίοδο 2015 - 17, όταν οι Αναστασιάδης και Ακιντζή διεξήγαγαν εντατικές ειρηνευτικές συνομιλίες, παρατηρήθηκε μια θετική μεταστροφή της κοινής γνώμης προς την οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Οι δύο ηγέτες απορροφήθηκαν από την εντατική διαπραγματευτική προσπάθεια και δεν άνοιξαν σημεία διέλευσης. Η εμπιστοσύνη που έκτισαν σε διάφορους άλλους τομείς εξανεμίστηκε στη συνέχεια.
Η συγκριτική αυτή ανάλυση επιβεβαιώνει τη θεμελιώδη διαπίστωση που κάνει ο ΟΗΕ ότι η καλλιέργεια εμπιστοσύνης με πρωτοβουλίες όπως το άνοιγμα των σημείων διέλευσης, το ενδοκυπριακό εμπόριο και η δικοινοτική συνεργασία, δεν πρέπει να είναι περιστασιακές αλλά άρρηκτα συνδεδεμένες με την προσπάθεια επίλυσης της μακροχρόνιας διένεξης.
ΠΛΑΙΣΙΟ «Η εμπιστοσύνη χτίζεται αργά και μπορεί να καταστραφεί γρήγορα. Αυτό που έχω παρατηρήσει είναι ότι τα εμπόδια δεν είναι μόνο πολιτικά, αλλά και ψυχολογικά. Πολλές δεκαετίες χωρίς μια συνολική λύση έχουν δημιουργήσει, όπως είναι φυσικό, κόπωση, επιφυλακτικότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σκεπτικισμό ως προς το αν είναι δυνατή η πρόοδος. Οι αφηγήσεις του παρελθόντος εξακολουθούν να βαραίνουν το παρόν».
Μαρία Άγκελα Ολγκίν
Η ευρωπαϊκή διάσταση
Σε αυτή τη στρατηγική προσέγγιση του ΟΗΕ για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης ευθυγραμμίζεται με δικές της πρωτοβουλίες και η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία έχει επανειλημμένα διακηρύξει ότι στηρίζει τις προσπάθειες που καθοδηγούνται από τον ΟΗΕ για την επίλυση του Κυπριακού. Τον περασμένο Μάιο η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν διόρισε απεσταλμένο της στο Κυπριακό τον πρώην Επίτροπο Γιοχάνες Χάν για να υποστηρίξει “όλα τα στάδια της διαδικασίας” για την επίλυση του Κυπριακού.
Σε επίσκεψή του τον Δεκέμβριο στην Κύπρο, ο Χαν ανέφερε σε συνέντευξή του ότι “με τον ΟΗΕ μοιραζόμαστε τον στόχο της οικοδόμησης εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο κοινοτήτων και της εξεύρεσης μιας βιώσιμης λύσης για την Κύπρο”. Οι πρωτοβουλίες της ΕΕ περιλαμβάνουν τη δημιουργία έργων δικοινοτικής ωφέλειας όπως ένα φωτοβολταϊκό πάρκο στη νεκρά ζώνη. Η ΕΕ χρηματοδοτεί επίσης πλήθος δικοινοτικών συνεργασιών, μεταξύ άλλων, τις υποδομές στα σημεία διέλευσης, την ενίσχυση του ενδοκυπριακού εμπορίου, το έργο της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους, την αναστύλωση μνημείων πολιτιστικής κληρονομιάς (εκκλησίες, τζαμιά, ενετικά τείχη κοκ.).
Η πολιτική αντιπαράθεση για τα σημεία διέλευσης διεξάγεται συχνά εν πλήρη αγνοία της νομικής πραγματικότητας που δημιουργήθηκε μετά την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ.
Το καθεστώς των διελεύσεων ατόμων και αγαθών από τα σημεία διέλευσης, καθορίζεται από το Συμβούλιο της ΕΕ με τον ΚΠΓ και έχει στόχο τη διευκόλυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο Κοινοτήτων μέχρι την επίλυση του Κυπριακού. Η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ αφορά ένα διαιρεμένο νησί και η Πράσινη Γραμμή ρητά καθορίζεται ότι “δεν είναι σύνορο”.
Ο ΚΠΓ εδράζεται στο Πρωτόκολλο 10 της Συνθήκης Προσχώρησης της Κύπρου στην ΕΕ που ορίζει ότι “η εφαρμογή του κεκτημένου αναστέλλεται στις περιοχές της Κυπριακής Δημοκρατίας στις οποίες η Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο” (άρθρο 1).
Το Πρωτόκολλο “δεν αποκλείει τη λήψη μέτρων για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης των εν λόγω περιοχών” (άρθρο 3). Περαιτέρω, η αναστολή εφαρμογής του ευρωπαϊκού δικαίου δεν επηρεάζει ατομικά δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων ως πολιτών της ΕΕ. Είναι πολίτες χώρας της ΕΕ, ακόμη και αν ζουν σε τμήμα της Κύπρου που δεν τελεί υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης της Κύπρου.
