«Μην κλέβεις, μην λες ψέματα και μην εξαπατάς.
Γιατί; Γιατί η κυβέρνηση μισεί τον ανταγωνισμό»
Σίλβιο Μπερλουσκόνι
Η παγκόσμια ιστορία έχει καταγράψει κάποιους θρυλικούς δημοσιογράφους οι οποίοι έχουν αλλάξει βαθιά την πορεία της Ιστορίας αποκαλύπτοντας τη διαφθορά, μετατοπίζοντας την κοινή γνώμη και αλλάζοντας το πολιτικό τοπίο. Ενώ οι σαρωτικές ιστορικές αλλαγές σπάνια είναι έργο ενός μεμονωμένου ατόμου, συγκεκριμένοι δημοσιογράφοι έχουν πυροδοτήσει ανεξάρτητα τεράστιες κοινωνικές και πολιτικές καμπές. Ίσως το κλασικότερο παράδειγμα να είναι οι δύο δημοσιογράφοι της Washington Post, Μπομπ Γούντγουορντ και Καρλ Μπέρνσταϊν: μόνοι τους αυτοί ερεύνησαν μια φαινομενικά μικρή διάρρηξη το 1972 στα κεντρικά γραφεία της Εθνικής Επιτροπής του Δημοκρατικού Κόμματος των ΗΠΑ. Η αδυσώπητη, συχνά μοναχική επιδίωξή τους για την αλήθεια αποκάλυψε το εκτεταμένο σκάνδαλο Watergate το οποίο τελικά οδήγησε στην παραίτηση του Προέδρου των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον –μια παραίτηση που δεν είχε προηγούμενο.
Ο Μακάριος Δρουσιώτης έγραψε μεγάλο αριθμό βιβλίων, κυρίως για την ιστορία του Κυπριακού. Αναντίλεκτα, δύο απ' αυτά, το «ΕΟΚΑ, η σκοτεινή όψη» και το «Κράτος Μαφία», έχουν αλλάξει την πορεία της Ιστορίας της Κύπρου. Το βιβλίο «ΕΟΚΑ, η σκοτεινή όψη», που γράφτηκε πριν περίπου 30 χρόνια, επέφερε ιστορική τομή στην Κύπρο, καθώς αμφισβήτησε ευθέως την κατεστημένη εθνικιστική αφήγηση. Βασισμένο σε αποχαρακτηρισμένα βρετανικά και αμερικανικά αρχεία, κατέρριψε τον μύθο του αναίμακτου «απελευθερωτικού αγώνα», αποκαλύπτοντας τις σκοτεινές πτυχές της οργάνωσης. Το βιβλίο θεωρείται επαναστατικό επειδή αποδομεί την επίσημη εθνική μυθολογία για τον ένοπλο αγώνα της ΕΟΚΑ. Αμφισβητεί την ηρωική εικόνα του αγώνα, αποκαλύπτοντας άγνωστες πτυχές όπως οι εμφύλιες συγκρούσεις, η τρομοκρατία κατά αντιφρονούντων, οι δολοφονίες ατόμων με αριστερά φρονήματα και οι πολιτικές ευθύνες της τότε ηγεσίας. Η δημοσίευση του βιβλίου είχε τεράστιο αντίκτυπο διότι λειτούργησε ως καταλύτης στην κυπριακή ιστοριογραφία. Αντικατέστησε την ωραιοποιημένη μονοδιάστατη ιστορία με μια κριτική και αντικειμενική προσέγγιση. Βέβαια προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους κύκλους των βετεράνων αγωνιστών, ωστόσο άνοιξε τον δρόμο για τη νηφάλια έρευνα της σύγχρονης ιστορίας του νησιού. Αρκετοί αρθρογράφοι ξεθάρρεψαν και έκτοτε πολλά άρθρα καταπιάνονται με τα δεινά που επισώρευσε ο ένοπλος αγώνας της ΕΟΚΑ, κάτι που θα ήταν αδιανόητο πριν την έκδοση του βιβλίου.
Το βιβλίο όμως του κ. Δρουσιώτη που συγκλόνισε την κοινή γνώμη και που δρομολόγησε την υιοθέτηση πολιτικής κατά της διαφθοράς είναι το «Κράτος Μαφία». Η GRECO (το όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης που στόχος του είναι η καταπολέμηση της διαφθοράς μέσω της παρακολούθησης της συμμόρφωσης των κρατών με τα ευρωπαϊκά πρότυπα), βασιζόμενη στις καταγγελίες του συγκεκριμένου βιβλίου, υπέδειξε την ανάγκη ίδρυσης της Αρχής κατά της Διαφθοράς της. Αν ο Μακάριος Δρουσιώτης «καθόταν στα αβγά του» και δεν έγραφε το «Κράτος Μαφία» αυτή τη στιγμή θα ήταν όλα ομαλά για το κατεστημένο -θα ήταν business as usua ή, ακριβέστερα, corruption as usual. Όπως είναι σε όλους γνωστό, η Αρχή κατά της Διαφθοράς ολοκλήρωσε την έρευνά της αποδίδοντας ενδεχόμενα ποινικά αδικήματα (όπως εμπορία επηρεασμού, κατάχρηση εξουσίας και δωροδοκία) σε 15 πρόσωπα. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι χειρισμοί του τέως Προέδρου της Δημοκρατίας, Νίκου Αναστασιάδη. Το πόρισμα είναι ορόσημο για τα πολιτικά και θεσμικά δεδομένα της Κύπρου, καθώς καταγράφει σοβαρές ενδείξεις εμπλοκής όλων των 15 φυσικών και νομικών προσώπων σε υπόθεση «Κράτος Μαφία», υποδεικνύοντας ένα οριζόντιο σύστημα διαπλοκής. Και όλα αυτά χάρη στην τόλμη του κ. Δρουσιώτη. Τα ευρήματα της Αρχής είναι ένα βήμα προς την πολιτική κάθαρση -τη διαδικασία απαλλαγής του πολιτικού συστήματος από φαινόμενα διαφθοράς, ανομίας, διαπλοκής και κατάχρησης εξουσίας. Στόχος της Αρχής είναι η αποκατάσταση της διαφάνειας, η τιμωρία όσων παρανόμησαν και η επαναφορά της εμπιστοσύνης των πολιτών στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Με όλη την ταπεινότητα, αυτό που θα 'θελα να προσθέσω στα ευρήματα της Αρχής, υπό την ιδιότητά μου ως κοινωνικός επιστήμονας, είναι ότι στην Κύπρο το σύνδρομο της ύβρεως (hubris syndrome-η λέξη hubris είναι η ελληνική λέξη ύβρις) παραμένει βαθιά ριζωμένο σε πολλούς πολιτικούς. Το σύνδρομο αυτό είναι μια επίκτητη αλλαγή προσωπικότητας σε άτομα που κατέχουν θέσεις σημαντικής δύναμης ή επιρροής. Πυροδοτούμενο από την επιτυχία και την εξουσία, χαρακτηρίζεται από υπερβολική αλαζονεία, περιφρόνηση για τους άλλους, αδυναμία κριτικής και τάση ταύτισης του εαυτού με το κράτος, απώλεια της αίσθησης του μέτρου και πίστη ότι ο πάσχων είναι υπεράνω κριτικής και νόμων.
Πώς συνδέεται όμως το σύνδρομο ύβρεως με τη διαφθορά; Πρώτον, οι ηγέτες που επηρεάζονται από το σύνδρομο αρχίζουν να πιστεύουν ότι είναι παντοδύναμοι και υπεράνω του νόμου. Αυτό γεννά την πεποίθηση ότι μπορούν να ξεφύγουν από ανήθικες ή παράνομες ενέργειες χωρίς συνέπειες. Δεύτερον, τα άτομα με αυτό το σύνδρομο περιφρονούν τους κανόνες και την κριτική διότι έχουν υπερβολική πίστη στη δική τους κρίση και περιφρόνηση για τις συμβουλές, την επίβλεψη ή την κριτική των άλλων. Αυτό συχνά τους οδηγεί στην κατάργηση των μηχανισμών διακυβέρνησης, στην παράβλεψη της συμμόρφωσης και στην απερίσκεπτη δράση. Τρίτον, οι ηγέτες με το σύνδρομο ύβρεως ταυτίζονται τόσο έντονα με το κράτος τους που θεωρούν τα προσωπικά τους συμφέροντα ως πανομοιότυπα με τα συμφέροντα της συλλογικότητας. Αυτή η ψυχολογική δικαιολόγηση τούς επιτρέπει να εξορθολογίσουν πρακτικές διαφθοράς, όπως η υπεξαίρεση, η ευνοιοκρατία, τα ταξίδια (πληρωμένα από ευεργετηθέντες) σε εξωτικά νησιά κ.λπ. Με την πάροδο του χρόνου, η προοδευτική απομόνωσή τους και η μισαλλοδοξία της διαφωνίας οδηγούν σε απομάκρυνση από την πραγματικότητα, καθιστώντας εύκολη την εμπλοκή σε δόλια ή διεφθαρμένη συμπεριφορά, ανεξέλεγκτη.
*Οικονομολόγος, κοινωνικός επιστήμονας
