Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες μια κυβέρνηση καλείται να αποδείξει όχι τις προθέσεις της αλλά τον πραγματικό της χαρακτήρα. Η υπόθεση «Κράτος Μαφία» είναι μία από αυτές τις ιστορικές στιγμές. Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμη ποινική έρευνα. Πρόκειται για την κορυφαία δοκιμασία των θεσμών μετά την καταστροφική δεκαετία του καθεστώτος Νίκου Αναστασιάδη, μιας περιόδου που άφησε πίσω της τα «χρυσά» διαβατήρια, τη Focus, αλλεπάλληλα σκάνδαλα διαπλοκής, διεθνή εξευτελισμό της Κυπριακής Δημοκρατίας και, κυρίως, μια κοινωνία που έχασε την εμπιστοσύνη της στη δικαιοσύνη.
Εδώ και δεκαετίες γράφω ότι τρία είναι τα μεγάλα καρκινώματα αυτού του τόπου: η ατιμωρησία, η έλλειψη λογοδοσίας και η ασυδοσία. Το «Κράτος Μαφία» είναι το φυσικό τους αποτέλεσμα. Για αυτό και ο τρόπος με τον οποίο θα διερευνηθεί δεν αποτελεί απλώς μια νομική διαδικασία. Αποτελεί δημοκρατική υποχρέωση απέναντι στην ίδια την Κυπριακή Δημοκρατία. Και όμως, η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη κατάφερε να τραυματίσει αυτή την προσπάθεια πριν ακόμη αρχίσει. Χρειάστηκαν δεκαεπτά ολόκληρες ημέρες για να διοριστούν οι πέντε ποινικοί ανακριτές. Ένας χρόνος περισσότερο από επαρκής ώστε να εξεταστούν με εξαντλητική προσοχή όλα τα δεδομένα και να αποκλειστεί κάθε πιθανότητα σύγκρουσης συμφερόντων. Αντί αυτού, σχεδόν ταυτόχρονα με την ανακοίνωση των διορισμών, δημόσιες παρεμβάσεις έγκριτων νομικών ανέδειξαν σοβαρές ενστάσεις για δύο μέλη της ανακριτικής ομάδας. Δεν αμφισβητήθηκαν οι γνώσεις τους ούτε η επιστημονική τους κατάρτιση. Αμφισβητήθηκε κάτι πολύ σοβαρότερο: η εικόνα της πλήρους ανεξαρτησίας που οφείλει να συνοδεύει μια τόσο κρίσιμη διαδικασία. Η περίπτωση του καθηγητή Χρίστου Μυλωνόπουλου είναι χαρακτηριστική. Ο ίδιος επιβεβαίωσε ότι είχε εκπροσωπήσει τον Μιχάλη Ζολώτα στις διαδικασίες έκδοσής του από την Ελλάδα, σε υπόθεση που συνδέεται με το κεφάλαιο Focus. Η απάντηση ότι θα εξαιρεθεί από το συγκεκριμένο σκέλος της έρευνας δεν λύνει το πρόβλημα. Διότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η πραγματική αμεροληψία. Είναι και η αντικειμενική εικόνα αμεροληψίας που πρέπει να εμπνέει κάθε ανακριτική διαδικασία. Η δικαιοσύνη δεν αρκεί να απονέμεται. Πρέπει και να φαίνεται ότι απονέμεται. Το ίδιο ισχύει και για τις επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν σχετικά με τη συμμετοχή αξιωματούχου του Δικηγορικού Συλλόγου στην ανακριτική ομάδα. Σε μια υπόθεση που αφορά ενδεχόμενες σχέσεις εξουσίας, πολιτικής και οργανωμένων συμφερόντων, η παραμικρή θεσμική σκιά αρκεί για να τραυματίσει την αξιοπιστία ολόκληρης της διαδικασίας. Το ερώτημα λοιπόν δεν αφορά τους ίδιους τους ανακριτές. Αφορά εκείνους που τους επέλεξαν. Ποιος αξιολόγησε τα πιθανά ασυμβίβαστα; Ποιος πραγματοποίησε τον αναγκαίο έλεγχο; Ποιος διαβεβαίωσε τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και το Υπουργικό Συμβούλιο ότι οι επιλογές αυτές δεν θα δημιουργούσαν την παραμικρή αμφισβήτηση; Εάν όλα αυτά εξετάστηκαν και παρ' όλα αυτά οι διορισμοί έγιναν, τότε πρόκειται για πολιτική επιλογή. Εάν δεν εξετάστηκαν, τότε πρόκειται για πρωτοφανή προχειρότητα. Καμία από τις δύο εκδοχές δεν τιμά την κυβέρνηση. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης είχε μπροστά του μια μοναδική ευκαιρία να αποδείξει ότι η δική του διακυβέρνηση αποτελεί πραγματική τομή με όσα καταγγέλλονταν επί χρόνια για το σύστημα Αναστασιάδη, του οποίου υπήρξε κορυφαίο υπουργικό στέλεχος. Αντί όμως να υψώσει ένα αδιαπέραστο θεσμικό τείχος ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν, εμφανίζεται να επαναλαμβάνει το ίδιο μοτίβο: πρόχειρες αποφάσεις, πολιτική αυτάρκεια και υποτίμηση της ανάγκης οι θεσμοί να εκπέμπουν απόλυτη ανεξαρτησία. Το ακόμη σοβαρότερο όμως βρίσκεται αλλού. Η ίδια η Γενική Εισαγγελία παραδέχθηκε ότι δεν μπορούσε να χειριστεί την υπόθεση λόγω αντικειμενικού ζητήματος ανεξαρτησίας. Το Εισαγγελικό Συμβούλιο απέστειλε αυτούσια την έκθεση στο Υπουργικό Συμβούλιο και στην Αστυνομία. Δηλαδή όλοι αναγνώρισαν ότι υπάρχει θεσμικό πρόβλημα. Και ακριβώς τη στιγμή που έπρεπε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη, η κυβέρνηση δημιούργησε νέο πεδίο αμφισβήτησης. Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό της ατόπημα. Δεν είναι μόνο η επιλογή των προσώπων. Είναι η αδυναμία της να αντιληφθεί ότι σε μια τόσο ιστορική υπόθεση δεν αρκεί να υπάρχει ανεξαρτησία. Πρέπει να μην υπάρχει ούτε η παραμικρή σκιά που να επιτρέπει σε οποιονδήποτε να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα. Οι κυβερνήσεις που θέλουν πραγματικά κάθαρση δεν συμβιβάζονται με το «αρκετά καλό». Επιλέγουν το απολύτως αδιαμφισβήτητο. Διότι γνωρίζουν ότι στο τέλος δεν θα δικαστούν μόνο όσοι τυχόν ευθύνονται για το «Κράτος Μαφία». Θα δικαστεί και το ίδιο το κράτος. Θα κριθεί αν διαθέτει ακόμη τα δημοκρατικά αντανακλαστικά να ερευνήσει τον εαυτό του χωρίς εκπτώσεις, χωρίς εξαρτήσεις και χωρίς σκιές.
Η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη απέτυχε ήδη στην πρώτη εξέταση. Και όταν η πρώτη πράξη μιας τόσο κρίσιμης διαδικασίας συνοδεύεται από ερωτήματα σύγκρουσης συμφερόντων, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στους συγκεκριμένους διορισμούς. Αφορά την ίδια τη βούληση της Εκτελεστικής Εξουσίας να συγκρουστεί πραγματικά με το σύστημα που γέννησε το «Κράτος Μαφία». Γιατί οι σκιές δεν μπορούν να ερευνήσουν τις σκιές. Και η Δημοκρατία δεν μπορεί να ανακτήσει την αξιοπιστία της με διαδικασίες που αφήνουν από την πρώτη κιόλας ημέρα χώρο στην καχυποψία.
Η Κύπρος δεν έχει ανάγκη από άλλη μία διαχείριση της κρίσης. Έχει ανάγκη από μια αληθινή θεσμική επανίδρυση!
paraschos.andreas@gmail.com
