Ήρθε τελικά ο Αντόνιο Γκουτέρες στην Κύπρο. Και ίσως η μεγαλύτερη σημασία της επίσκεψής του να βρίσκεται όχι σε όσα είπε, αλλά σε όσα άφησε να εννοηθούν. Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών δεν ήρθε για να δημιουργήσει ακόμη έναν γύρο επικοινωνιακής αισιοδοξίας. Ήρθε, στο τέλος σχεδόν της δικής του θητείας, να διαπιστώσει αν υπάρχει ακόμη κάτι πάνω στο οποίο μπορεί να οικοδομηθεί μια τελευταία σοβαρή προσπάθεια. Και έφυγε λέγοντάς μας κάτι εξαιρετικά απλό. Θα συγκαλέσει νέα «5+1», αφού προηγηθεί επαρκής προετοιμασία στα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, στη μεθοδολογία και στην ουσία. Δηλαδή πρώτα εμπιστοσύνη, μετά διαδικασία και μετά ουσία.
Το πρόβλημα της Κύπρου σήμερα δεν είναι μόνο η απόσταση ανάμεσα στις δύο κοινότητες. Είναι και η απόσταση ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις. Και αυτή αφορά και τη δική μας πλευρά. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης εξελέγη Πρόεδρος τον Φεβρουάριο του 2023 και από την πρώτη ημέρα της προεδρίας του μας λέει ότι κορυφαία προτεραιότητά του είναι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Ακούσαμε για ευρωπαϊκή εμπλοκή, πρωτοβουλίες, κινητικότητα, παράθυρα ευκαιρίας, κρίσιμες συναντήσεις και θετικές εξελίξεις. Τριάμισι χρόνια μετά, όμως, τι ακριβώς άλλαξε επί του εδάφους; Ποιο σημαντικό Μέτρο Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης εφαρμόστηκε; Ποια νέα δίοδος άνοιξε; Ποιο μεγάλο βήμα έγινε που να έφερε τις δύο κοινότητες πιο κοντά; Ποια πολιτική πρωτοβουλία δημιούργησε στην κοινωνία την αίσθηση ότι κάτι επιτέλους κινείται;
Οι πολίτες δεν έχουν καμία εμπιστοσύνη στην πολιτική που οικοδομείται με δηλώσεις και πόζες στον φακό. Ο λαός εμπιστεύεται ηγέτες που παρουσιάζουν μια συνέπεια ανάμεσα σε αυτά που λένε και σε αυτά που κάνουν. Όταν η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη για χρόνια επαναλαμβάνει ότι «είμαστε έτοιμοι», κάποια στιγμή κάποιος δικαιούται να ρωτήσει. Έτοιμοι για ποιο πράγμα; Και πώς ακριβώς μεταφράζεται εδώ και τριάμισι χρόνια αυτή η ετοιμότητα;
Γιατί, κατά τη γνώμη μου, εάν ένας ηγέτης πραγματικά θεωρεί ότι το σημερινό status quo οδηγεί στην οριστική διχοτόμηση, τότε θα έπρεπε να συμπεριφέρεται σαν να υπάρχει επείγον. Παίρνει πολιτικό κόστος. Αναλαμβάνει πρωτοβουλίες. Κάνει μονομερείς κινήσεις εκεί όπου μπορεί. Πιέζει για οδοφράγματα. Επενδύει στις τεχνικές επιτροπές. Φέρνει Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους πιο κοντά. Δημιουργεί συμφέροντα ειρήνης. Κάνει την επανένωση μέρος της καθημερινότητας πριν γίνει συμφωνία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Δεν περιμένει την επόμενη επίσκεψη αξιωματούχου των Ηνωμένων Εθνών για να ξαναδηλώσει ότι είναι έτοιμος. Υπάρχει κάτι που οφείλουμε επιτέλους να καταλάβουμε. Ότι δεν χρειάζεται να περιμένουμε την Τουρκία για να αποδείξουμε ότι εμείς θέλουμε τη λύση. Και σήμερα υπάρχει και μια νέα πραγματικότητα. Απέναντι στον Χριστοδουλίδη δεν βρίσκεται πλέον ο Τατάρ. Βρίσκεται ο Τουφάν Έρχιουρμαν, ένας Τουρκοκύπριος ηγέτης που εξελέγη μιλώντας ξανά για ομοσπονδιακή λύση και ο οποίος, μετά τη συνάντηση με τον Γκουτέρες, δήλωσε περισσότερο αισιόδοξος για τη δυνατότητα λύσης. Αυτό αφαιρεί από τη Λευκωσία ένα πολύ βολικό άλλοθι. Τώρα πρέπει να φανεί ποιος πραγματικά θέλει να κινηθεί. Και ίσως αυτό ακριβώς κατάλαβε και ο Γκουτέρες. Γι' αυτό δεν ανακοίνωσε απλώς ημερομηνία για την επόμενη «5+1». Ζήτησε προετοιμασία. ΜΟΕ. Μεθοδολογία. Ουσία.
Στην ουσία λέει στις δυο πλευρές δείξτε μου πρώτα ότι μπορείτε να συμφωνήσετε στα μικρά, για να πιστέψω ότι είστε έτοιμοι να διαπραγματευτείτε τα μεγάλα. Και για τον Νίκο Χριστοδουλίδη αυτό είναι ίσως το δυσκολότερο τεστ της προεδρίας του. Γιατί το πρόβλημα αξιοπιστίας του δεν περιορίζεται πλέον στο Κυπριακό. Είναι μέρος μιας ευρύτερης κρίσης εμπιστοσύνης. Σε δημοσκόπηση της Noverna για τον «Πολίτη» τον Φεβρουάριο, η έγκριση της εσωτερικής διακυβέρνησης του Προέδρου βρισκόταν στο 30%, ενώ το 72% αποδοκίμαζε τους χειρισμούς του στη διαφθορά. Σε άλλη έρευνα του ΡΙΚ, το 35% των πολιτών δήλωνε ότι δεν εμπιστεύεται κανέναν θεσμό. Αυτά δεν είναι απλώς ποσοστά. Είναι πολιτικό μήνυμα. Και στο Κυπριακό η αναξιοπιστία είναι πολύ πιο επικίνδυνη από οποιαδήποτε δημοσκοπική φθορά. Διότι ο χρόνος εδώ δεν αφαιρεί απλώς μονάδες δημοτικότητας από έναν Πρόεδρο. Αφαιρεί πιθανότητες από τη λύση. Κάθε χρόνος χωρίς ουσιαστική επαφή κάνει τη διχοτόμηση πιο φυσιολογική. Κάθε γενιά που μεγαλώνει χωρίς να γνωρίζει την άλλη κοινότητα κάνει την επανένωση πιο δύσκολη. Κάθε οδόφραγμα που δεν ανοίγει, κάθε συνεργασία που δεν δημιουργείται, κάθε ΜΟΕ που μένει στα χαρτιά μετατρέπει λίγο περισσότερο το προσωρινό σε μόνιμο. Αυτό είναι το πραγματικό κόστος της ακινησίας.
Ο Γκουτέρες, στα 77 του και λίγους μήνες πριν ολοκληρώσει τη θητεία του ως Γενικός Γραμματέας, ήρθε στην Κύπρο για να προσπαθήσει ακόμη μία φορά. Ο Γκουτέρες πιστεύει ακόμη στη λύση. Το απέδειξε με την παρουσία του. Το ερώτημα είναι αν πιστεύει πραγματικά σε αυτήν η δική μας πολιτική ηγεσία. Και κυρίως αν είναι έτοιμη, επιτέλους, να το αποδείξει όχι με ακόμη μία δήλωση. Αλλά με μία πράξη.
